{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"12","points":3,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-3)\nPrzepisy prawne z jednej z polskich konstytucji\nArt. 10. Prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje Rządowi i Sejmowi. […]\nArt. 11. Sejm składa się z posłów, wybranych na lat pięć, licząc od dnia otwarcia Sejmu,\nw głosowaniu powszechnem, tajnem, bezpośredniem, równem i stosunkowem.\nArt. 12. Prawo wybierania ma każdy obywatel polski bez różnicy płci, który w dniu ogłoszenia\nwyborów ukończył lat 21, używa w pełni praw cywilnych i zamieszkuje w okręgu wyborczym\nprzynajmniej od przedednia ogłoszenia wyborów w Dzienniku Ustaw. […]\nArt. 13. Prawo wybieralności ma każdy obywatel, mający prawo wybierania do Sejmu, […]\no ile ukończył lat 25. […]\nArt. 39. Prezydenta Rzeczypospolitej wybierają na lat sied[e]m bezwzględną większością\ngłosów Sejm i Senat, połączone w Zgromadzenie Narodowe. […]\nDz.U. […], nr 44, poz. 267; pisownia oryginalna.\nRozstrzygnij, czy przytoczone przepisy prawne umożliwiały uczestnictwo obywateli\nw życiu politycznym w zakresie większym niż w obecnie obowiązującej Konstytucji RP.\nSwój wybór uzasadnij, odnosząc się do czterech z tych przepisów i obecnych uregulowań\nw danej kwestii.\nRozstrzygnięcie -\nMWO_1R\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygniecie: NIE** - obecnie obowiazujaca Konstytucja RP z 1997 r. umozliwia obywatelom uczestnictwo w zyciu politycznym w zakresie **wiekszym**, a nie mniejszym, niz przytoczone przepisy. (Przytoczone przepisy to **Konstytucja marcowa z 17 marca 1921 r.**) **Uzasadnienie - cztery argumenty:** **1. Art. 12 (cenzus wieku 21 lat) vs Konstytucja RP** - w 1921 r. czynne prawo wyborcze przysylgo od **21 lat**. Obecna Konstytucja RP (art. 62) daje czynne prawo wyborcze od **18 lat**. Wiek granicy obnizyl sie, wiec wiecej obywateli moze uczestniczyc w wyborach. **2. Art. 9 (bierne prawo wyborcze - 25 lat) vs obecnie** - w 1921 r. mozna bylo zostac poslem od **25 roku zycia**. Obecna Konstytucja RP (art. 99) ustala wiek na **21 lat** dla Sejmu i 30 lat dla Senatu. Mlodsi obywatele moga obecnie kandydowac do Sejmu (cenzus obnizony). **3. Art. 39 (prezydent wybierany przez Zgromadzenie Narodowe) vs obecnie** - w 1921 r. prezydenta wybierali poslowie i senatorowie w Zgromadzeniu Narodowym (wybor **posredni**). Obecna Konstytucja RP (art. 127) wprowadza **bezposrednie wybory powszechne prezydenta** - kazdy obywatel z czynnym prawem wyborczym oddaje glos. Wieksze uczestnictwo bezposrednie obywateli. **4. Brak instytucji demokracji bezposredniej w Konstytucji marcowej vs obecna** - przytoczone przepisy nie przewiduja **referendum** ani **obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej**. Obecna Konstytucja RP wprowadza: referendum ogolnokrajowe (art. 125), referendum lokalne (art. 170), referendum w sprawie zmiany Konstytucji (art. 235 ust. 6), obywatelska inicjatywa ustawodawcza (100 000 podpisow - art. 118 ust. 2). Te instrumenty znaczaco zwiekszaja udzial obywateli w stanowieniu prawa. **Argument alternatywny 5**: Art. 12 zawiera cenzus zamieszkania (\"zamieszkuje w okregu wyborczym przynajmniej od przedednia ogloszenia wyborow\") - obecna Konstytucja RP nie wymaga tak rygorystycznego cenzusu zamieszkania.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nIdentyfikacja zrodla\n\nPisownia \"tajnem, bezposredniem, rownem\", \"stosunkowem\", \"siedmiolecie\" oraz wybor prezydenta przez Zgromadzenie Narodowe (Sejm + Senat polaczone) to charakterystyczne cechy Konstytucji marcowej z 17 marca 1921 r. (Dz.U. 1921, nr 44, poz. 267).\n\nTo pierwsza nowoczesna konstytucja II RP, przyjeta przez Sejm Ustawodawczy, wzorowana na konstytucji francuskiej III Republiki. Obowiazywala formalnie do 1935 r. (Konstytucja kwietniowa 1935), choc po przewrocie majowym 1926 r. byla modyfikowana ustawami konstytucyjnymi (tzw. \"nowela sierpniowa\" 1926).\n\nPorownanie z Konstytucja RP z 1997 r.\n\nAspekt | Konstytucja marcowa 1921 | Konstytucja RP 1997\nCzynne prawo wyborcze (wiek) | 21 lat | 18 lat (art. 62)\nBierne prawo wyborcze do Sejmu | 25 lat | 21 lat (art. 99 ust. 1)\nBierne prawo wyborcze do Senatu | (brak Senatu wybieralnego) | 30 lat (art. 99 ust. 2)\nBierne prawo wyborcze na Prezydenta | (35 lat) | 35 lat (art. 127 ust. 3)\nWybor prezydenta | Posredni - Zgromadzenie Narodowe | Bezposredni - wybory powszechne (art. 127)\nKadencja prezydenta | 7 lat | 5 lat (1x reelekcja)\nCenzus zamieszkania (czynne PW) | TAK (zamieszkanie w okregu) | NIE\nReferendum ogolnokrajowe | NIE | TAK (art. 125)\nReferendum lokalne | NIE | TAK (art. 170)\nReferendum konstytucyjne | NIE | TAK (art. 235 ust. 6)\nObywatelska inicjatywa ustawodawcza | NIE | TAK - 100 000 podpisow (art. 118 ust. 2)\nPetycje | (ograniczone) | TAK (art. 63)\n\nWniosek\n\nW praktycznie kazdym wymiarze obecna Konstytucja RP zapewnia obywatelom szersze prawo uczestnictwa w zyciu politycznym:\n\n1. Mlodsi obywatele - czynne PW od 18 zamiast 21 lat, bierne od 21 zamiast 25.\n2. Bezposredni wybor prezydenta - kazdy obywatel decyduje, a nie tylko parlamentarzysci.\n3. Demokracja bezposrednia - referendum (ogolnokrajowe, lokalne, konstytucyjne) i obywatelska inicjatywa ustawodawcza.\n4. Brak cenzusow zamieszkania dla czynnego prawa wyborczego.\n\nKonstytucja marcowa byla na swoje czasy progresywna - wprowadzila powszechne, rowne, tajne i bezposrednie wybory do Sejmu, w tym prawo wyborcze kobiet (Polska byla jednym z pierwszych krajow w Europie, gdzie kobiety glosowaly - od 1918 r.). Ale wspolczesna Konstytucja idzie znacznie dalej w demokratyzacji.\n\nTrzy pozostale uwagi\n\nPisownia oryginalna: zwroc uwage na archaiczne formy \"tajnem\" (zamiast \"tajnym\"), \"bezposredniem\" - to pisownia obowiazujaca przed reforma ortografii 1936 r.\n\n\"Stosunkowo\" w art. 11 = proporcjonalnie (system proporcjonalny). Konstytucja marcowa, jak i obecna Konstytucja RP, przewiduje system proporcjonalny do Sejmu.\n\nKonstytucja kwietniowa 1935 r. zmienila system - prezydent wybierany przez Zgromadzenie Elektorow (80 osob) lub przez ogol obywateli w drugim wariancie; uprawnienia prezydenta zostaly znacznie poszerzone (autorytaryzacja systemu).\n\nTypowy błąd: Glowna pulapka: nie zauwazenie, ze to Konstytucja MARCOWA 1921 r. (pisownia \"tajnem, bezposredniem, rownem\" i \"stosunkowem\" - charakterystyczna dla II RP; \"siedmiolecie\", \"Zgromadzenie Narodowe\" wybierajace prezydenta). Drugi blad: argumentacja typu \"wtedy byly tylko 21 lat, dzis tez sa wybory\" bez konkretnego porownania liczb. Trzeci blad: nie wskazanie referendum / inicjatywy obywatelskiej jako KLUCZOWEJ roznicy. Czwarty: pomylenie z Konstytucja kwietniowa 1935 (jest tam wybor prezydenta posredni, ale przez kolegium elektorow).","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":"prawa wyborcze, Konstytucja RP, demokracja przedstawicielska","page_from":8,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12. (0-3)<br>Przepisy prawne z jednej z polskich konstytucji<br>Art. 10. Prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje Rządowi i Sejmowi. […]<br>Art. 11. Sejm składa się z posłów, wybranych na lat pięć, licząc od dnia otwarcia Sejmu,<br>w głosowaniu powszechnem, tajnem, bezpośredniem, równem i stosunkowem.<br>Art. 12. Prawo wybierania ma każdy obywatel polski bez różnicy płci, który w dniu ogłoszenia<br>wyborów ukończył lat 21, używa w pełni praw cywilnych i zamieszkuje w okręgu wyborczym<br>przynajmniej od przedednia ogłoszenia wyborów w Dzienniku Ustaw. […]<br>Art. 13. Prawo wybieralności ma każdy obywatel, mający prawo wybierania do Sejmu, […]<br>o ile ukończył lat 25. […]<br>Art. 39. Prezydenta Rzeczypospolitej wybierają na lat sied[e]m bezwzględną większością<br>głosów Sejm i Senat, połączone w Zgromadzenie Narodowe. […]<br>Dz.U. […], nr 44, poz. 267; pisownia oryginalna.<br>Rozstrzygnij, czy przytoczone przepisy prawne umożliwiały uczestnictwo obywateli<br>w życiu politycznym w zakresie większym niż w obecnie obowiązującej Konstytucji RP.<br>Swój wybór uzasadnij, odnosząc się do czterech z tych przepisów i obecnych uregulowań<br>w danej kwestii.<br>Rozstrzygnięcie -<br>MWO_1R<br>Uzasadnienie:</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Rozstrzygniecie: NIE</strong> - obecnie obowiazujaca Konstytucja RP z 1997 r. umozliwia obywatelom uczestnictwo w zyciu politycznym w zakresie <strong>wiekszym</strong>, a nie mniejszym, niz przytoczone przepisy. (Przytoczone przepisy to <strong>Konstytucja marcowa z 17 marca 1921 r.</strong>) <strong>Uzasadnienie - cztery argumenty:</strong> <strong>1. Art. 12 (cenzus wieku 21 lat) vs Konstytucja RP</strong> - w 1921 r. czynne prawo wyborcze przysylgo od <strong>21 lat</strong>. Obecna Konstytucja RP (art. 62) daje czynne prawo wyborcze od <strong>18 lat</strong>. Wiek granicy obnizyl sie, wiec wiecej obywateli moze uczestniczyc w wyborach. <strong>2. Art. 9 (bierne prawo wyborcze - 25 lat) vs obecnie</strong> - w 1921 r. mozna bylo zostac poslem od <strong>25 roku zycia</strong>. Obecna Konstytucja RP (art. 99) ustala wiek na <strong>21 lat</strong> dla Sejmu i 30 lat dla Senatu. Mlodsi obywatele moga obecnie kandydowac do Sejmu (cenzus obnizony). <strong>3. Art. 39 (prezydent wybierany przez Zgromadzenie Narodowe) vs obecnie</strong> - w 1921 r. prezydenta wybierali poslowie i senatorowie w Zgromadzeniu Narodowym (wybor <strong>posredni</strong>). Obecna Konstytucja RP (art. 127) wprowadza <strong>bezposrednie wybory powszechne prezydenta</strong> - kazdy obywatel z czynnym prawem wyborczym oddaje glos. Wieksze uczestnictwo bezposrednie obywateli. <strong>4. Brak instytucji demokracji bezposredniej w Konstytucji marcowej vs obecna</strong> - przytoczone przepisy nie przewiduja <strong>referendum</strong> ani <strong>obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej</strong>. Obecna Konstytucja RP wprowadza: referendum ogolnokrajowe (art. 125), referendum lokalne (art. 170), referendum w sprawie zmiany Konstytucji (art. 235 ust. 6), obywatelska inicjatywa ustawodawcza (100 000 podpisow - art. 118 ust. 2). Te instrumenty znaczaco zwiekszaja udzial obywateli w stanowieniu prawa. <strong>Argument alternatywny 5</strong>: Art. 12 zawiera cenzus zamieszkania (&quot;zamieszkuje w okregu wyborczym przynajmniej od przedednia ogloszenia wyborow&quot;) - obecna Konstytucja RP nie wymaga tak rygorystycznego cenzusu zamieszkania.</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Rozwiazanie</p>\n<p>Identyfikacja zrodla</p>\n<p>Pisownia &quot;tajnem, bezposredniem, rownem&quot;, &quot;stosunkowem&quot;, &quot;siedmiolecie&quot; oraz wybor prezydenta przez Zgromadzenie Narodowe (Sejm + Senat polaczone) to charakterystyczne cechy Konstytucji marcowej z 17 marca 1921 r. (Dz.U. 1921, nr 44, poz. 267).</p>\n<p>To pierwsza nowoczesna konstytucja II RP, przyjeta przez Sejm Ustawodawczy, wzorowana na konstytucji francuskiej III Republiki. Obowiazywala formalnie do 1935 r. (Konstytucja kwietniowa 1935), choc po przewrocie majowym 1926 r. byla modyfikowana ustawami konstytucyjnymi (tzw. &quot;nowela sierpniowa&quot; 1926).</p>\n<p>Porownanie z Konstytucja RP z 1997 r.</p>\n<p>Aspekt | Konstytucja marcowa 1921 | Konstytucja RP 1997<br>Czynne prawo wyborcze (wiek) | 21 lat | 18 lat (art. 62)<br>Bierne prawo wyborcze do Sejmu | 25 lat | 21 lat (art. 99 ust. 1)<br>Bierne prawo wyborcze do Senatu | (brak Senatu wybieralnego) | 30 lat (art. 99 ust. 2)<br>Bierne prawo wyborcze na Prezydenta | (35 lat) | 35 lat (art. 127 ust. 3)<br>Wybor prezydenta | Posredni - Zgromadzenie Narodowe | Bezposredni - wybory powszechne (art. 127)<br>Kadencja prezydenta | 7 lat | 5 lat (1x reelekcja)<br>Cenzus zamieszkania (czynne PW) | TAK (zamieszkanie w okregu) | NIE<br>Referendum ogolnokrajowe | NIE | TAK (art. 125)<br>Referendum lokalne | NIE | TAK (art. 170)<br>Referendum konstytucyjne | NIE | TAK (art. 235 ust. 6)<br>Obywatelska inicjatywa ustawodawcza | NIE | TAK - 100 000 podpisow (art. 118 ust. 2)<br>Petycje | (ograniczone) | TAK (art. 63)</p>\n<p>Wniosek</p>\n<p>W praktycznie kazdym wymiarze obecna Konstytucja RP zapewnia obywatelom szersze prawo uczestnictwa w zyciu politycznym:</p>\n<ol><li>Mlodsi obywatele - czynne PW od 18 zamiast 21 lat, bierne od 21 zamiast 25.</li><li>Bezposredni wybor prezydenta - kazdy obywatel decyduje, a nie tylko parlamentarzysci.</li><li>Demokracja bezposrednia - referendum (ogolnokrajowe, lokalne, konstytucyjne) i obywatelska inicjatywa ustawodawcza.</li><li>Brak cenzusow zamieszkania dla czynnego prawa wyborczego.</li></ol>\n<p>Konstytucja marcowa byla na swoje czasy progresywna - wprowadzila powszechne, rowne, tajne i bezposrednie wybory do Sejmu, w tym prawo wyborcze kobiet (Polska byla jednym z pierwszych krajow w Europie, gdzie kobiety glosowaly - od 1918 r.). Ale wspolczesna Konstytucja idzie znacznie dalej w demokratyzacji.</p>\n<p>Trzy pozostale uwagi</p>\n<p>Pisownia oryginalna: zwroc uwage na archaiczne formy &quot;tajnem&quot; (zamiast &quot;tajnym&quot;), &quot;bezposredniem&quot; - to pisownia obowiazujaca przed reforma ortografii 1936 r.</p>\n<p>&quot;Stosunkowo&quot; w art. 11 = proporcjonalnie (system proporcjonalny). Konstytucja marcowa, jak i obecna Konstytucja RP, przewiduje system proporcjonalny do Sejmu.</p>\n<p>Konstytucja kwietniowa 1935 r. zmienila system - prezydent wybierany przez Zgromadzenie Elektorow (80 osob) lub przez ogol obywateli w drugim wariancie; uprawnienia prezydenta zostaly znacznie poszerzone (autorytaryzacja systemu).</p>\n<p>Typowy błąd: Glowna pulapka: nie zauwazenie, ze to Konstytucja MARCOWA 1921 r. (pisownia &quot;tajnem, bezposredniem, rownem&quot; i &quot;stosunkowem&quot; - charakterystyczna dla II RP; &quot;siedmiolecie&quot;, &quot;Zgromadzenie Narodowe&quot; wybierajace prezydenta). Drugi blad: argumentacja typu &quot;wtedy byly tylko 21 lat, dzis tez sa wybory&quot; bez konkretnego porownania liczb. Trzeci blad: nie wskazanie referendum / inicjatywy obywatelskiej jako KLUCZOWEJ roznicy. Czwarty: pomylenie z Konstytucja kwietniowa 1935 (jest tam wybor prezydenta posredni, ale przez kolegium elektorow).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie:</strong> <strong>NIE</strong> - przytoczone przepisy NIE umożliwiały uczestnictwa obywateli w życiu politycznym w zakresie większym niż obecnie. Wręcz przeciwnie - uczestnictwo było <strong>MNIEJSZE</strong>.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie (4 elementy):</strong></p>\n<ol><li><strong>Art. 10 - brak obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej:</strong></li></ol>\n<ul><li>WTEDY: prawo inicjatywy ustawodawczej miały tylko Rząd i Sejm.</li><li>DZIŚ: art. 118 ust. 2 Konstytucji RP - <strong>100 000 obywateli</strong> może wnieść projekt ustawy (inicjatywa ludowa).</li></ul>\n<ol><li><strong>Art. 12 - wyższy próg wiekowy czynnego prawa wyborczego:</strong></li></ol>\n<ul><li>WTEDY: prawo wybierania od <strong>21 lat</strong>.</li><li>DZIŚ: art. 62 Konstytucji RP - czynne prawo wyborcze od <strong>18 lat</strong>.</li></ul>\n<ol><li><strong>Art. 13 - wyższy próg wiekowy biernego prawa wyborczego do Sejmu:</strong></li></ol>\n<ul><li>WTEDY: prawo wybieralności do Sejmu od <strong>25 lat</strong>.</li><li>DZIŚ: art. 99 Konstytucji RP - bierne prawo wyborcze do Sejmu od <strong>21 lat</strong>.</li></ul>\n<ol><li><strong>Art. 39 - Prezydent wybierany przez parlament, NIE naród:</strong></li></ol>\n<ul><li>WTEDY: Prezydent wybierany przez <strong>Sejm i Senat (Zgromadzenie Narodowe)</strong> bezwzględną większością.</li><li>DZIŚ: art. 127 Konstytucji RP - Prezydent wybierany w <strong>wyborach powszechnych, bezpośrednich, równych, tajnych</strong> na 5 lat (max 2 kadencje).</li></ul>\n<h4>Sposób 1 - identyfikacja konstytucji</h4>\n<p>Przepisy pochodzą z <strong>Konstytucji marcowej z 1921 r.</strong> (Ustawa z dnia 17 marca 1921 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. 1921, nr 44, poz. 267).</p>\n<p><strong>Wskazówki:</strong></p>\n<ul><li>Sejm wybierany na 5 lat (Konstytucja marcowa)</li><li>Czynne prawo wyborcze od 21 lat (typowe dla okresu międzywojennego)</li><li>Prezydent wybierany przez Zgromadzenie Narodowe (NIE przez naród)</li><li>Pisownia oryginalna (&quot;sied[e]m&quot;)</li></ul>\n<p>Konstytucja marcowa była aktem demokratycznym jak na lata 20. XX w., ale <strong>mniej demokratycznym</strong> niż obecna Konstytucja RP (1997).</p>\n<h4>Sposób 2 - porównanie szczegółowe</h4>\n<p>| Aspekt | Konstytucja marcowa 1921 | Konstytucja RP 1997 |<br>| Inicjatywa ustawodawcza | Rząd + Sejm | Rząd + Sejm + Senat + Prezydent + <strong>100 000 obywateli</strong> |<br>| Czynne prawo wyborcze | <strong>21 lat</strong> | <strong>18 lat</strong> |<br>| Bierne prawo wyborcze do Sejmu | <strong>25 lat</strong> | <strong>21 lat</strong> |<br>| Bierne prawo wyborcze do Senatu | brak Senatu (do 1922) / 30 lat | <strong>30 lat</strong> |<br>| Bierne prawo wyborcze prezydenckie | brak (wybór parlamentarny) | <strong>35 lat</strong> |<br>| Sposób wyboru Prezydenta | <strong>Sejm + Senat (Zgromadzenie Narodowe)</strong> | <strong>Wybory powszechne i bezpośrednie</strong> |<br>| Kadencja Sejmu | 5 lat | <strong>4 lata</strong> |<br>| Referendum | NIE w 1921 (wprowadzone w 1992) | <strong>TAK</strong> (art. 125) |<br>| Inicjatywa konstytucyjna | NIE | TAK (1/4 ustawowej liczby posłów, Senat, Prezydent) |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Współczesna Konstytucja RP daje obywatelom <strong>WIĘCEJ</strong> form udziału w życiu politycznym (niższe progi wiekowe, inicjatywa ludowa, referendum, bezpośrednie wybory prezydenta).</p>\n<h4>Sposób 3 - kontekst historyczny</h4>\n<p><strong>Konstytucja marcowa 1921</strong> powstała po pierwszej wojnie światowej, gdy Polska odzyskała niepodległość. Wzorowana na <strong>Konstytucji III Republiki Francuskiej</strong> (1875) i częściowo amerykańskiej. Główne cechy:</p>\n<ul><li>Pełna <strong>demokracja parlamentarna</strong> (silny Sejm, słaby Prezydent)</li><li>Brak referendum, brak inicjatywy obywatelskiej</li><li>Powszechne, równe, tajne, bezpośrednie i <strong>stosunkowe</strong> (proporcjonalne) wybory do Sejmu</li><li>Prawo wyborcze <strong>dla obu płci</strong> (1921 to jeden z pierwszych krajów w Europie z prawem głosu kobiet, choć Finlandia 1906, UK 1918, Niemcy 1919, ZSRR 1917 wcześniej)</li></ul>\n<p><strong>Konstytucja kwietniowa 1935</strong> - później zastąpiła marcową, ograniczyła prawa demokratyczne (silny prezydent, ograniczenie roli partii).</p>\n<p><strong>Konstytucja RP 1997</strong> - ustanowiona po przemianach 1989 r., wzorowana na zachodnich standardach demokratycznych z włączeniem instytucji partycypacyjnych.</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 12, max 3 pkt):</strong><br>- <strong>3 pkt</strong> - pięć poprawnych elementów (rozstrzygnięcie + 4 uzasadnienia).<br>- <strong>2 pkt</strong> - cztery poprawne elementy.<br>- <strong>1 pkt</strong> - dwa poprawne elementy.<br>- <strong>0 pkt</strong> - inne.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Konstytucja marcowa 1921 vs. Konstytucja RP 1997:</strong><br><strong>Konstytucja marcowa</strong> (17 III 1921, Dz.U. 1921, nr 44, poz. 267) - uchwalona przez Sejm Ustawodawczy. Polska jako demokracja parlamentarna z silnym Sejmem.<br><strong>Konstytucja kwietniowa</strong> (23 IV 1935) - ograniczyła prawa parlamentarne, wprowadziła silnego prezydenta. Stosowana w II RP do 1939 r. (i przez emigrację londyńską).<br><strong>Konstytucja PRL</strong> (22 VII 1952) - komunistyczna, formalnie republikańska, faktycznie monopartyjna PZPR.<br><strong>Konstytucja RP</strong> (2 IV 1997) - uchwalona w referendum (25 V 1997), weszła w życie 17 X 1997.</blockquote>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Inicjatywa obywatelska (art. 118 ust. 2):</strong><br>Wprowadzona w Konstytucji RP 1997. <strong>100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu</strong> może zgłosić projekt ustawy - Sejm musi go rozpatrzyć w I czytaniu w ciągu 3 miesięcy. Przykłady wykorzystania: ustawa antyaborcyjna, ustawa o związkach partnerskich, ustawa wakacje od ZUS.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: zaznaczenie &quot;TAK&quot; - bo Konstytucja marcowa była demokratyczna jak na lata 20. To prawda historycznie, ale w PORÓWNANIU z Konstytucją 1997 jest mniej demokratyczna (brak inicjatywy obywatelskiej, brak referendum, wyższe progi wiekowe, brak bezpośrednich wyborów prezydenckich).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz CKE wymaga <strong>CZTERECH</strong> uzasadnień odwołujących się do <strong>konkretnych artykułów</strong> (art. 10, 12, 13, 39) - z porównaniem TYLKO do obecnych uregulowań. Bez odwołania do art. 118 (inicjatywa), 62 (czynne wyborcze), 99 (bierne wyborcze), 127 (wybór prezydenta) - odpowiedź będzie niepełna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz oczekuje <strong>5 elementów</strong> (rozstrzygnięcie + 4 uzasadnienia) dla pełnych 3 punktów.</blockquote>"}]}