{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"14","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-1)\nPrzepisy prawne dotyczące samorządu gminnego w Rzeczypospolitej Polskiej\nPrzepis 1. Do wyłącznej właściwości […] [tego organu w gminie wiejskiej] należy:\n1) uchwalanie statutu gminy; […] 4) uchwalanie budżetu gminy, rozpatrywanie sprawozdania\nz wykonania budżetu […].\nPrzepis 2. [Ten organ] jest organem wykonawczym w gminie [niebędącej miastem na prawach\npowiatu], w której siedziba władz znajduje się w mieście położonym na terytorium tej gminy.\nDz.U. 1990, nr 16, poz. 95, z późn. zm. (stan prawny na 25 lutego 2020 r.).\nDo każdego przepisu prawnego dopisz nazwę właściwego organu gminy.\nPrzepis 1. -\nPrzepis 2. -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n11.\n12.\n13.\n14.\nMaks. liczba punktów\n1\n3\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Przepis 1: rada gminy** (uchwalajacy statut, budzet, sprawozdania - to kompetencje organu stanowiacego i kontrolnego gminy) **Przepis 2: burmistrz** (organ wykonawczy w gminie miejsko-wiejskiej, gdzie siedziba wladz jest w miescie) Wyjasnienie organow wykonawczych w polskim samorzadzie gminnym (art. 26 ustawy o samorzadzie gminnym): - **wojt** - gmina wiejska; - **burmistrz** - gmina miejsko-wiejska lub gmina miejska (do 100 tys. mieszkancow); - **prezydent miasta** - miasto powyzej 100 tys. mieszkancow lub miasto na prawach powiatu. Klucz w przepisie 2: \"gmina niebedaca miastem na prawach powiatu, w ktorej siedziba wladz znajduje sie w miescie polozonym na terytorium tej gminy\" = **gmina miejsko-wiejska** (siedziba w miescie, ale gmina obejmuje takze obszary wiejskie). Organem wykonawczym w takiej gminie jest **burmistrz**.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nSamorzad gminny w Polsce - struktura organow\n\nPolski samorzad gminny opiera sie na Ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorzadzie gminnym (Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95). Gmina jest najnizsza jednostka samorzadu terytorialnego.\n\nW kazdej gminie wystepuja dwa organy:\n\n1. Organ stanowiacy i kontrolny - rada gminy (we wszystkich rodzajach gmin; w miastach na prawach powiatu pelni jednoczesnie funkcje rady powiatu).\n2. Organ wykonawczy - jednoosobowy:\n- wojt - w gminie wiejskiej (gmina nie majaca miasta);\n- burmistrz - w gminie, w ktorej siedziba wladz znajduje sie w miescie (gmina miejsko-wiejska) lub gmina miejska do 100 tys. mieszkancow;\n- prezydent miasta - w miescie powyzej 100 tys. mieszkancow oraz w miastach, gdzie do dnia wejscia w zycie ustawy o samorzadzie terytorialnym (1990) prezydent miasta byl organem wykonawczo-zarzadzajacym; oraz w miastach na prawach powiatu.\n\nOd 2002 r. (wybory bezposrednie wojtow, burmistrzow i prezydentow) wszystkie te organy sa wybierane bezposrednio przez mieszkancow w glosowaniu powszechnym.\n\nPrzepis 1: rada gminy\n\nWylaczne kompetencje rady gminy (art. 18 ust. 2 ustawy o samorzadzie gminnym):\n\n- uchwalanie statutu gminy;\n- ustalanie wynagrodzenia wojta;\n- uchwalanie budzetu gminy, rozpatrywanie sprawozdania z wykonania budzetu;\n- udzielanie absolutorium organowi wykonawczemu;\n- uchwalanie miejscowych planow zagospodarowania przestrzennego;\n- uchwalanie podatkow i oplat lokalnych;\n- podejmowanie uchwal w sprawie zaciagania pozyczek i kredytow;\n- uchwalanie programow gospodarczych;\n- nadawanie honorowego obywatelstwa.\n\nSygnaly w przepisie 1: \"uchwalanie statutu gminy\", \"uchwalanie budzetu gminy\", \"sprawozdanie z wykonania budzetu\" - wszystkie wskazuja na rade gminy.\n\nPrzepis 2: burmistrz\n\nKlucz: \"organ wykonawczy w gminie niebedacej miastem na prawach powiatu, w ktorej siedziba wladz znajduje sie w miescie polozonym na terytorium tej gminy\".\n\nRozkladaem na kawalki:\n\n- \"organ wykonawczy\" → wojt / burmistrz / prezydent miasta;\n- \"niebedacej miastem na prawach powiatu\" → wyklucza prezydenta miasta na prawach powiatu (np. Warszawa, Krakow, Wroclaw);\n- \"siedziba wladz znajduje sie w miescie polozonym na terytorium tej gminy\" → wskazuje, ze w gminie JEST miasto (siedziba), ale gmina nie jest wylacznie miastem - to definicja gminy miejsko-wiejskiej.\n\nOrganem wykonawczym gminy miejsko-wiejskiej (a takze gminy miejskiej do 100 tys.) jest burmistrz.\n\nWojt nie pasuje, bo wojt jest tylko w gminie czysto wiejskiej (bez miasta na terytorium). Prezydent miasta nie pasuje, bo przepis wyklucza miasta na prawach powiatu (gdzie sa prezydenci).\n\nStatystyka\n\nW Polsce jest (stan 2020):\n\n- ok. 1547 gmin wiejskich (wojt);\n- ok. 638 gmin miejsko-wiejskich (burmistrz);\n- ok. 302 gmin miejskich (burmistrz lub prezydent);\n- 66 miast na prawach powiatu (prezydent miasta).\n\nRazem ok. 2477 gmin w Polsce.\n\nOdpowiedzi\n\n- Przepis 1: rada gminy\n- Przepis 2: burmistrz\n\nTypowy błąd: Przepis 1 latwy. Glowna pulapka w przepisie 2 - student wybiera \"wojt\" widzac \"gmina\" ogolnie. Klucz: dokladnie wczytac sie - \"siedziba wladz znajduje sie w MIESCIE polozonym na terytorium tej gminy\" - to wskazuje na gmine miejsko-wiejska, gdzie organem wykonawczym jest **burmistrz**, NIE wojt. Wojt jest tylko w gminach wiejskich (czysto wiejskich, bez miasta).","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":"samorzad gminny, organy gminy, rada gminy, wojt","page_from":9,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 14. (0-1)
Przepisy prawne dotyczące samorządu gminnego w Rzeczypospolitej Polskiej
Przepis 1. Do wyłącznej właściwości […] [tego organu w gminie wiejskiej] należy:

\n
  1. uchwalanie statutu gminy; […] 4) uchwalanie budżetu gminy, rozpatrywanie sprawozdania
\n

z wykonania budżetu […].
Przepis 2. [Ten organ] jest organem wykonawczym w gminie [niebędącej miastem na prawach
powiatu], w której siedziba władz znajduje się w mieście położonym na terytorium tej gminy.
Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95, z późn. zm. (stan prawny na 25 lutego 2020 r.).
Do każdego przepisu prawnego dopisz nazwę właściwego organu gminy.
Przepis 1. -
Przepis 2. -
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
11.
12.
13.
14.
Maks. liczba punktów
1
3
1
1
Uzyskana liczba punktów
MWO_1R

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: Przepis 1: rada gminy (uchwalajacy statut, budzet, sprawozdania - to kompetencje organu stanowiacego i kontrolnego gminy) Przepis 2: burmistrz (organ wykonawczy w gminie miejsko-wiejskiej, gdzie siedziba wladz jest w miescie) Wyjasnienie organow wykonawczych w polskim samorzadzie gminnym (art. 26 ustawy o samorzadzie gminnym): - wojt - gmina wiejska; - burmistrz - gmina miejsko-wiejska lub gmina miejska (do 100 tys. mieszkancow); - prezydent miasta - miasto powyzej 100 tys. mieszkancow lub miasto na prawach powiatu. Klucz w przepisie 2: "gmina niebedaca miastem na prawach powiatu, w ktorej siedziba wladz znajduje sie w miescie polozonym na terytorium tej gminy" = gmina miejsko-wiejska (siedziba w miescie, ale gmina obejmuje takze obszary wiejskie). Organem wykonawczym w takiej gminie jest burmistrz.

\n

Strona arkusza CKE z trescia zadania

\n

Rozwiazanie

\n

Samorzad gminny w Polsce - struktura organow

\n

Polski samorzad gminny opiera sie na Ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorzadzie gminnym (Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95). Gmina jest najnizsza jednostka samorzadu terytorialnego.

\n

W kazdej gminie wystepuja dwa organy:

\n
  1. Organ stanowiacy i kontrolny - rada gminy (we wszystkich rodzajach gmin; w miastach na prawach powiatu pelni jednoczesnie funkcje rady powiatu).
  2. Organ wykonawczy - jednoosobowy:
\n\n

Od 2002 r. (wybory bezposrednie wojtow, burmistrzow i prezydentow) wszystkie te organy sa wybierane bezposrednio przez mieszkancow w glosowaniu powszechnym.

\n

Przepis 1: rada gminy

\n

Wylaczne kompetencje rady gminy (art. 18 ust. 2 ustawy o samorzadzie gminnym):

\n\n

Sygnaly w przepisie 1: "uchwalanie statutu gminy", "uchwalanie budzetu gminy", "sprawozdanie z wykonania budzetu" - wszystkie wskazuja na rade gminy.

\n

Przepis 2: burmistrz

\n

Klucz: "organ wykonawczy w gminie niebedacej miastem na prawach powiatu, w ktorej siedziba wladz znajduje sie w miescie polozonym na terytorium tej gminy".

\n

Rozkladaem na kawalki:

\n\n

Organem wykonawczym gminy miejsko-wiejskiej (a takze gminy miejskiej do 100 tys.) jest burmistrz.

\n

Wojt nie pasuje, bo wojt jest tylko w gminie czysto wiejskiej (bez miasta na terytorium). Prezydent miasta nie pasuje, bo przepis wyklucza miasta na prawach powiatu (gdzie sa prezydenci).

\n

Statystyka

\n

W Polsce jest (stan 2020):

\n\n

Razem ok. 2477 gmin w Polsce.

\n

Odpowiedzi

\n\n

Typowy błąd: Przepis 1 latwy. Glowna pulapka w przepisie 2 - student wybiera "wojt" widzac "gmina" ogolnie. Klucz: dokladnie wczytac sie - "siedziba wladz znajduje sie w MIESCIE polozonym na terytorium tej gminy" - to wskazuje na gmine miejsko-wiejska, gdzie organem wykonawczym jest burmistrz, NIE wojt. Wojt jest tylko w gminach wiejskich (czysto wiejskich, bez miasta).

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n\n

Sposób 1 - analiza przepisów

\n

Przepis 1: "Do wyłącznej właściwości […] [tego organu w gminie wiejskiej] należy: 1) uchwalanie statutu gminy; […] 4) uchwalanie budżetu gminy, rozpatrywanie sprawozdania z wykonania budżetu"

\n

Identyfikacja: To rada gminy (organ uchwałodawczy/stanowiący w gminie). Uchwalanie statutu i budżetu to klasyczne kompetencje organu uchwałodawczego w samorządzie.

\n

Przepis 2: "[Ten organ] jest organem wykonawczym w gminie [niebędącej miastem na prawach powiatu], w której siedziba władz znajduje się w mieście położonym na terytorium tej gminy."

\n

Identyfikacja: To burmistrz. Klucz: "organ wykonawczy w gminie, której siedziba władz w MIEŚCIE":

\n\n

Sposób 2 - struktura samorządu gminnego w Polsce

\n

Trzy szczeble samorządu terytorialnego (od 1999 r.):

\n
  1. Gmina (najniższy)
  2. Powiat (średni)
  3. Województwo (najwyższy)
\n

Organy gminy (Ustawa o samorządzie gminnym z 8 marca 1990 r., Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95):

\n

| Organ | Funkcja | Wybór |
| Rada gminy | Uchwałodawcza, kontrolna | Powszechne wybory bezpośrednie (5 lat) |
| Wójt / Burmistrz / Prezydent miasta | Wykonawcza | Powszechne wybory bezpośrednie (5 lat) |

\n

Liczba mandatów rady gminy (zależnie od liczby mieszkańców):

\n\n

Wójt vs Burmistrz vs Prezydent miasta - kluczowe różnice:

\n

| Stanowisko | W jakiej gminie | Przykład |
| Wójt | Gmina wiejska | Wójt gminy Wiązowna |
| Burmistrz | Gmina miejska lub miejsko-wiejska, siedziba w mieście | Burmistrz Międzyrzecza |
| Prezydent miasta | Miasto na prawach powiatu (>100 tys. mieszkańców LUB miasta byłe wojewódzkie sprzed 1999) | Prezydent Krakowa, Warszawy, Wrocławia |

\n

Gmina niebędąca miastem na prawach powiatu (z przepisu 2) = każda gmina poza miastami na prawach powiatu (66 takich miast w Polsce). To wykluczenie pokazuje, że nie chodzi o prezydenta miasta. A skoro siedziba władz w MIEŚCIE - to NIE wójt (gmina wiejska). Zatem burmistrz.

\n

Sposób 3 - kompetencje rady gminy (art. 18 ustawy)

\n

Wyłączna właściwość rady gminy (art. 18 ust. 2):

\n
  1. Uchwalanie statutu gminy
  2. Ustalanie wynagrodzenia wójta, stanowienie o kierunkach jego działania
  3. Powoływanie i odwoływanie skarbnika gminy
  4. Uchwalanie budżetu gminy, rozpatrywanie sprawozdania z wykonania budżetu, podejmowanie uchwał w sprawie udzielenia lub nieudzielenia absolutorium
  5. Uchwalanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego
  6. Uchwalanie programów gospodarczych
  7. Ustalanie zakresu działania jednostek pomocniczych (sołectwa, dzielnice)
  8. Podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych gminy
  9. Określanie wysokości sumy, do której wójt może samodzielnie zaciągać zobowiązania
  10. Podejmowanie uchwał w sprawach: herbu, nazw ulic i placów, wzniesienia pomników
  11. Nadawanie honorowego obywatelstwa gminy
  12. Współdziałanie z innymi gminami
\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 14, max 1 pkt):
- 1 pkt - obie odpowiedzi poprawne (rada gminy + burmistrz).
- 0 pkt - co najmniej jedna błędna odpowiedź.
\n

Reference politologiczny

\n
📖 Reference - Samorząd terytorialny w Polsce:
Konstytucja RP, art. 16-17 (ogólne), art. 163-172 (rozdz. VII).
Ustawa o samorządzie gminnym z 8 III 1990 r.
Ustawa o samorządzie powiatowym z 5 VI 1998 r.
Ustawa o samorządzie województwa z 5 VI 1998 r.

Reforma samorządowa 1999 - wprowadzono trójszczeblowy samorząd terytorialny: gmina, powiat, województwo.
Wybory samorządowe: bezpośrednie wybory wójta/burmistrza/prezydenta miasta od 2002 r. (wcześniej wybierani przez radę gminy).
Kadencja: 5 lat (od 2018 r.; wcześniej 4 lata).
\n
📖 Reference - Konstytucja RP, art. 169:
"Jednostki samorządu terytorialnego wykonują swoje zadania za pośrednictwem organów stanowiących i wykonawczych. Wybory do organów stanowiących są powszechne, równe, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym."
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd: wpisanie "wójt" w przepisie 2. Wójt to organ wykonawczy gminy WIEJSKIEJ. Z tekstu wynika, że siedziba władz jest w MIEŚCIE - więc to burmistrz (gmina miejska/miejsko-wiejska).
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj różnicę między organem stanowiącym (rada gminy - uchwala) a wykonawczym (wójt/burmistrz/prezydent - wykonuje uchwały). Przepis 1 mówi o uchwalaniu - organ stanowiący. Przepis 2 mówi o wykonawczym.
\n
⚠️ Uwaga: "Prezydent miasta" nie pasuje do przepisu 2 - bo gmina jest "niebędąca miastem na prawach powiatu". Prezydent jest tylko w miastach na prawach powiatu (Warszawa, Kraków, Łódź, Wrocław itd. - 66 miast w Polsce).
"}]}