{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nWykres. Średnie dochody w wybranych państwach Europy (w porównaniu do USA)\nśredni dochód mieszkańca danego państwa ukazany jako odsetek średniego dochodu\nmieszkańca USA\nśredni dochód 40% najbiedniejszych mieszkańców danego państwa ukazany jako odsetek\nśredniego dochodu 40% najbiedniejszych mieszkańców USA\nwww.ineteconomics.org\nPorównaj pod względem rozwarstwienia społecznego - przytaczając właściwe dane\nz wykresu - wskazane państwa Europy ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki.","answer":null,"answer_text":"2 pkt -\n1 pkt -\npoprawne wypełnienie sześciu rubryk tabeli.\npoprawne wypełnienie trzech rubryk tabeli.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPoprawna odpowiedź\n1. Niemcy / niemiecka, opolskie\n2. Białorusini / białoruska, podlaskie\n3. Kaszubi / kaszubska, pomorskie","solution":"Odpowiedź: W panstwach Europy (Dania, Francja, Niemcy, Szwecja) wystepuje **mniejsze rozwarstwienie spoleczne (mniejsze nierownosci dochodowe)** niz w USA. Mimo ze sredni dochod mieszkanca tych panstw stanowi tylko ok. 80-84% sredniego dochodu mieszkanca USA (np. Dania 82%, Niemcy 84%), to sredni dochod 40% najbiedniejszych mieszkancow tych panstw jest **wyzszy** niz w USA - stanowi ok. 110-120% dochodu 40% najbiedniejszych Amerykanow (np. Dania 120%, Szwecja 116%). Oznacza to, ze przecietny Amerykanin zarabia wiecej niz przecietny Europejczyk, ale najbiedniejsi Amerykanie zarabiaja MNIEJ niz najbiedniejsi Europejczycy - rozpietosc miedzy bogatymi a biednymi w USA jest wieksza, czyli rozwarstwienie spoleczne jest tam wyzsze.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nWykres pokazuje dwa rozne wskazniki dla kazdego panstwa europejskiego (Dania, Francja, Niemcy, Szwecja), kazdy w odniesieniu do analogicznego wskaznika dla USA:\n\nPanstwo | Sredni dochod mieszkanca (vs USA) | Sredni dochod 40% najbiedniejszych (vs USA)\nDania | ~82% | ~120%\nFrancja | ~83% | ~111%\nNiemcy | ~84% | ~114%\nSzwecja | ~81% | ~116%\n\nKlucz interpretacyjny: w kazdym z tych panstw przecietny mieszkaniec zarabia mniej niz przecietny Amerykanin (ok. 80-84% poziomu USA), ale najbiedniejsza grupa (40% populacji) zarabia wiecej niz analogiczna grupa w USA (110-120% poziomu USA).\n\nWniosek o rozwarstwieniu: jezeli przecietna jest nizsza, a \"dol\" wyzszy, to \"gora\" (najbogatsi) musi w Europie zarabiac mniej w stosunku do reszty spoleczenstwa niz w USA. Innymi slowy - w USA odleglosc miedzy najbiedniejszymi a srednia (i najbogatszymi) jest wieksza. Rozwarstwienie spoleczne w USA jest wieksze niz w analizowanych panstwach Europy.\n\nTo zjawisko jest dobrze znane w ekonomii porownawczej. Skandynawskie i niektore zachodnioeuropejskie panstwa opiekuncze (welfare states) maja nizszy wspolczynnik Giniego niz USA, co wynika z silniejszej redystrybucji (progresywne podatki, transfery socjalne, plaga minimalna). USA ma jeden z najwyzszych wspolczynnikow Giniego wsrod krajow OECD (ok. 0,39-0,41), podczas gdy Dania, Szwecja, Niemcy maja 0,25-0,30.\n\nTypowy błąd: Bez przytoczenia konkretnych liczb z wykresu (procentow) odpowiedz nie dostanie punktu - polecenie CKE wymaga DANYCH. Czesty blad: porownywanie tylko ogolnych dochodow (\"Amerykanie zarabiaja wiecej\") bez wniosku o rozwarstwieniu. Drugi blad: pomylenie kierunku - osoba odpowiada, ze rozwarstwienie jest wieksze w Europie, bo bogatsi zarabiaja wiecej.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":"rozwarstwienie spoleczne, nierownosci dochodowe, USA, Europa","page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2. (0-1)<br>Wykres. Średnie dochody w wybranych państwach Europy (w porównaniu do USA)<br>średni dochód mieszkańca danego państwa ukazany jako odsetek średniego dochodu<br>mieszkańca USA<br>średni dochód 40% najbiedniejszych mieszkańców danego państwa ukazany jako odsetek<br>średniego dochodu 40% najbiedniejszych mieszkańców USA<br>www.ineteconomics.org<br>Porównaj pod względem rozwarstwienia społecznego - przytaczając właściwe dane<br>z wykresu - wskazane państwa Europy ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki.</p>","answer_text_html":"<p>2 pkt -<br>1 pkt -<br>poprawne wypełnienie sześciu rubryk tabeli.<br>poprawne wypełnienie trzech rubryk tabeli.<br>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Poprawna odpowiedź</p>\n<ol><li>Niemcy / niemiecka, opolskie</li><li>Białorusini / białoruska, podlaskie</li><li>Kaszubi / kaszubska, pomorskie</li></ol>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: W panstwach Europy (Dania, Francja, Niemcy, Szwecja) wystepuje <strong>mniejsze rozwarstwienie spoleczne (mniejsze nierownosci dochodowe)</strong> niz w USA. Mimo ze sredni dochod mieszkanca tych panstw stanowi tylko ok. 80-84% sredniego dochodu mieszkanca USA (np. Dania 82%, Niemcy 84%), to sredni dochod 40% najbiedniejszych mieszkancow tych panstw jest <strong>wyzszy</strong> niz w USA - stanowi ok. 110-120% dochodu 40% najbiedniejszych Amerykanow (np. Dania 120%, Szwecja 116%). Oznacza to, ze przecietny Amerykanin zarabia wiecej niz przecietny Europejczyk, ale najbiedniejsi Amerykanie zarabiaja MNIEJ niz najbiedniejsi Europejczycy - rozpietosc miedzy bogatymi a biednymi w USA jest wieksza, czyli rozwarstwienie spoleczne jest tam wyzsze.</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Rozwiazanie</p>\n<p>Wykres pokazuje dwa rozne wskazniki dla kazdego panstwa europejskiego (Dania, Francja, Niemcy, Szwecja), kazdy w odniesieniu do analogicznego wskaznika dla USA:</p>\n<p>Panstwo | Sredni dochod mieszkanca (vs USA) | Sredni dochod 40% najbiedniejszych (vs USA)<br>Dania | ~82% | ~120%<br>Francja | ~83% | ~111%<br>Niemcy | ~84% | ~114%<br>Szwecja | ~81% | ~116%</p>\n<p>Klucz interpretacyjny: w kazdym z tych panstw przecietny mieszkaniec zarabia mniej niz przecietny Amerykanin (ok. 80-84% poziomu USA), ale najbiedniejsza grupa (40% populacji) zarabia wiecej niz analogiczna grupa w USA (110-120% poziomu USA).</p>\n<p>Wniosek o rozwarstwieniu: jezeli przecietna jest nizsza, a &quot;dol&quot; wyzszy, to &quot;gora&quot; (najbogatsi) musi w Europie zarabiac mniej w stosunku do reszty spoleczenstwa niz w USA. Innymi slowy - w USA odleglosc miedzy najbiedniejszymi a srednia (i najbogatszymi) jest wieksza. Rozwarstwienie spoleczne w USA jest wieksze niz w analizowanych panstwach Europy.</p>\n<p>To zjawisko jest dobrze znane w ekonomii porownawczej. Skandynawskie i niektore zachodnioeuropejskie panstwa opiekuncze (welfare states) maja nizszy wspolczynnik Giniego niz USA, co wynika z silniejszej redystrybucji (progresywne podatki, transfery socjalne, plaga minimalna). USA ma jeden z najwyzszych wspolczynnikow Giniego wsrod krajow OECD (ok. 0,39-0,41), podczas gdy Dania, Szwecja, Niemcy maja 0,25-0,30.</p>\n<p>Typowy błąd: Bez przytoczenia konkretnych liczb z wykresu (procentow) odpowiedz nie dostanie punktu - polecenie CKE wymaga DANYCH. Czesty blad: porownywanie tylko ogolnych dochodow (&quot;Amerykanie zarabiaja wiecej&quot;) bez wniosku o rozwarstwieniu. Drugi blad: pomylenie kierunku - osoba odpowiada, ze rozwarstwienie jest wieksze w Europie, bo bogatsi zarabiaja wiecej.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Rozwarstwienie społeczne w Stanach Zjednoczonych jest WIĘKSZE niż w przedstawionych państwach europejskich (Dania, Francja, Niemcy, Szwecja).</strong></p>\n<p><strong>Dane z wykresu:</strong></p>\n<ul><li>Średni dochód ogółu mieszkańców państw europejskich = <strong>ok. 80% średniego dochodu USA</strong> (są od USA biedniejsi).</li><li>Średni dochód <strong>40% najbiedniejszych</strong> w państwach europejskich = <strong>110-120% analogicznej kategorii w USA</strong> (są bogatsi niż ich amerykańscy odpowiednicy).</li></ul>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Choć Europejczycy są ŚREDNIO biedniejsi od Amerykanów, ich biedna część populacji jest BOGATSZA niż biedna część populacji USA - co świadczy o mniejszym rozwarstwieniu w Europie i większej koncentracji biedy w USA.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza wykresu</h4>\n<p>Wykres pokazuje <strong>dwa wskaźniki</strong> porównujące Europę z USA (USA = 100%):</p>\n<p>| Państwo | Średnia ogółu (% USA) | Średnia 40% najbiedniejszych (% USA) |<br>| Dania | ~80% | ~120% |<br>| Francja | ~80% | ~110% |<br>| Niemcy | ~82% | ~115% |<br>| Szwecja | ~80% | ~115% |</p>\n<p><strong>Logika porównania:</strong></p>\n<ul><li>Mimo że kraj europejski ma niższy średni dochód niż USA (~80%), jego najbiedniejsi obywatele zarabiają <strong>więcej</strong> niż amerykańscy najbiedniejsi.</li><li>Oznacza to, że w USA &quot;góra&quot; społeczeństwa zarabia o wiele więcej niż &quot;dół&quot; - większy współczynnik Giniego, większa nierówność.</li><li>W Europie różnice między bogatymi a biednymi są mniejsze (państwo opiekuńcze, redystrybucja podatkowa).</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - kontekst społeczny i polityki publicznej</h4>\n<p><strong>Dlaczego USA mają większe rozwarstwienie?</strong></p>\n<ol><li><strong>Niższe podatki progresywne</strong> - w USA krańcowa stawka federalna max 37% (2020), w państwach skandynawskich ponad 50%.</li><li><strong>Słabszy system zabezpieczeń społecznych</strong> - brak powszechnej służby zdrowia, krótszy okres bezrobociowy, mniej wsparcia socjalnego.</li><li><strong>Państwo opiekuńcze (welfare state)</strong> - model europejski (Bismarckowski w Niemczech, Beveridge&#x27;a w UK, skandynawski w Danii/Szwecji) zapewnia transfery socjalne podnoszące dochody najbiedniejszych.</li><li><strong>Wyższa płaca minimalna</strong> - w wielu krajach UE płaca minimalna stanowi większy odsetek mediany niż w USA.</li></ol>\n<p><strong>Współczynnik Giniego</strong> (miara nierówności, 0 = pełna równość, 1 = pełna nierówność):</p>\n<ul><li>USA: ~0,41 (jeden z najwyższych w OECD)</li><li>Niemcy: ~0,29</li><li>Francja: ~0,30</li><li>Dania: ~0,28</li><li>Szwecja: ~0,28</li></ul>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń podał <strong>WNIOSEK</strong> (rozwarstwienie w USA większe niż w Europie) ORAZ <strong>DANE</strong> (cyfry z wykresu uzasadniające wniosek).<br>- <strong>0 pkt</strong> - sam wniosek bez danych lub same dane bez wniosku.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Modele państwa opiekuńczego (Esping-Andersen 1990):</strong><br>- <strong>Liberalny</strong> (USA, UK, Australia) - minimalna redystrybucja, świadczenia testowane (means-tested), nacisk na rynek<br>- <strong>Konserwatywno-korporacyjny</strong> (Niemcy, Francja, Włochy) - świadczenia oparte na ubezpieczeniach społecznych powiązanych z pracą<br>- <strong>Socjaldemokratyczny</strong> (Szwecja, Dania, Norwegia) - uniwersalne świadczenia, wysoka redystrybucja, państwo jako główny dostarczyciel usług<br><br>Polska zbliża się do modelu konserwatywno-korporacyjnego z elementami liberalnymi.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz CKE wymaga <strong>DWÓCH elementów</strong>: (1) wnioskowania, (2) danych. Sama informacja &quot;USA mają większe nierówności&quot; daje 0 punktów - trzeba zacytować konkretne procenty z wykresu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: pisanie, że Europejczycy są bogatsi niż Amerykanie. Wykres pokazuje, że ŚREDNIO są biedniejsi (80% USA), ale <strong>najbiedniejsi są bogatsi</strong> niż amerykańscy najbiedniejsi (110-120%). To paradoks ujawniający rozkład dochodów.</blockquote>"}]}