{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/21","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"21","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-1)\nPlakaty dotyczące łamania jednej z wolności człowieka (autorzy: M. Saba’aneh i P.X. Molina)\nNa podstawie: www.cartoonmovement.com\nUzasadnij, że plakaty dotyczą łamania tej samej wolności człowieka - w odpowiedzi podaj\nnazwę tej wolności i odnieś się do właściwych elementów graficznych tych plakatów.\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: Nazwa wolnosci: **wolnosc slowa (wolnosc wypowiedzi, wolnosc wyrazania pogladow)**. Plakat 1 - **olowek** to symbol pisanego slowa, prasy, dziennikarstwa, sztuki rysunkowej (rysownicy, autorzy karykatur). **Sruby/zaciski** dociskajace go to symbol cenzury, blokady, ograniczania mozliwosci pisania/wypowiedzi. Obrazuje to opresje wobec dziennikarzy, rysownikow, pisarzy - tych, ktorzy poslugja sie slowem pisanym. Olowek **nie moze pisac**, bo jest unieruchomiony. Plakat 2 - **golebica (golabek pokoju)** to symbol pokoju, ale takze symbol **slowa Bozego, dobrej nowiny, wolnosci duchowej**. W kontekscie wolnosci slowa - **golebica niesie wiadomosc/przeslanie**. **Czarny dym/chmura** atakujaca i pochlaniajaca golebice to symbol opresji, niszczenia wolnosci niesienia przekazu. Wolnosc wypowiedzi jest **tlumiona** przez czarne sily (cenzura, reziim, autorytaryzm). Oba plakaty pokazuja **lamanie wolnosci slowa**: pierwszy - przez fizyczne uniemozliwienie pisania (sruby na olowku), drugi - przez metafore niszczenia niosacych przekaz (golebica atakowana przez czarny dym/chmure). Wspolny mianownik: **opresja wobec tych, ktorzy mowia, pisza, niosa slowo**.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nWolnosc slowa - definicja i zrodla\n\nWolnosc slowa (wolnosc wypowiedzi, wolnosc wyrazania pogladow) to jedno z podstawowych praw czlowieka, gwarantowane:\n\n- Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka (1948), art. 19: \"Kazda osoba ma prawo do wolnosci wyrazania opinii [...]\";\n- Miedzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (1966), art. 19;\n- Europejska Konwencja Praw Czlowieka (1950), art. 10;\n- Karta Praw Podstawowych UE, art. 11;\n- Konstytucja RP, art. 54 ust. 1: \"Kazdemu zapewnia sie wolnosc wyrazania swoich pogladow oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.\"\n\nWolnosc slowa obejmuje:\n\n- wolnosc poszukiwania informacji;\n- wolnosc otrzymywania informacji;\n- wolnosc rozpowszechniania informacji (przez slowo mowione, pisane, drukowane, w mediach elektronicznych).\n\nCzesto wymiennie uzywa sie tez nazw: wolnosc wyrazania pogladow, wolnosc prasy, wolnosc mediow, wolnosc opinii.\n\nPlakat 1 - olowek w zaciskach\n\nSymbolika:\n\n- Olowek = narzedzie pisarza, rysownika, dziennikarza, sztukmistrza. Klasyczny symbol slowa pisanego, prasy, satyry rysunkowej.\n- Sruby/zaciski/imadlo = mechanizm gniotaca, blokujaca - symbol cenzury, prasy panstwowej, opresji.\n- Olowek unieruchomiony = autor nie moze pisac, mowic, ryssowac.\n\nMahmoud Saba'aneh (autor) jest palestynskim rysownikiem, byl wieziony w Izraelu - jego prace czesto poruszaja temat wolnosci tworczosci i wolnosci slowa, zwlaszcza w kontekstach gdzie wladze ograniczaja swobode wypowiedzi.\n\nPlakat 2 - czarna chmura pochwytujaca golebice\n\nSymbolika:\n\n- Bialaa golebica (golabek pokoju) = symbol pokoju, dobra, duchowosci, wolnosci. W tradycji chrzescijanskiej takze Ducha Swietego, slowa Bozego, dobrej nowiny.\n- Czarna chmura/dym formowany w ksztalt potwora = symbol opresji, zla, mocy ciemnych, autorytaryzmu, cenzury.\n- Pochwytywanie golebicy przez chmure = niszczenie pokoju/wolnosci/przekazu przez sily reziimu.\n\nPedro X. Molina (autor) jest nikaraguanskim rysownikiem, czesto krytykujacym rzady Daniela Ortegi w Nikaragui - jego prace dotycza ograniczania wolnosci slowa i represji wobec dziennikarzy.\n\nWspolne przeslanie\n\nOba plakaty pokazuja lamanie wolnosci slowa przy uzyciu odmiennych metafor:\n\n- Plakat 1: bezposrednio - narzedzie pisania jest unieruchomione (cenzura wewnetrzna/zewnetrzna).\n- Plakat 2: posrednio - niosacy przeslanie (golebica) jest atakowany przez sily ciemne (cenzura, terror).\n\nArgument w stylu CKE\n\n\"Plakaty dotycza wolnosci slowa (wolnosci wypowiedzi). Plakat 1 przedstawia olowek ujety w zaciski/sruby - olowek to symbol narzedzia, ktorym sie pisze i tworzy (dziennikarstwo, sztuka), a zaciski symbolizuja cenzure i ograniczenie tej dzialalnosci. Plakat 2 ukazuje biala golebice atakowana przez czarna chmure - golebica jest symbolem pokoju i niosacego przekaz, a czarna chmura symbolizuje opresje, ktora dlawi mozliwosc rozpowszechniania slowa. Oba plakaty pokazuja zatem zjawisko cenzury i tlumienia mozliwosci wyrazania pogladow - czyli lamanie wolnosci slowa.\"\n\nTypowy błąd: Czesty blad: napisanie \"wolnosc prasy\" - to OK, bo to czesc wolnosci slowa, ale lepsza odpowiedz jest szersza - \"wolnosc slowa/wypowiedzi\". Drugi blad: opis plakatow BEZ POWIAZANIA Z WOLNOSCIA - polecenie wymaga odniesienia do elementow graficznych i powiazania ich z TA SAMA wolnoscia. Trzeci blad: napisanie \"wolnosc twórczosci artystycznej\" - to mozliwe ale waska interpretacja.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":"prawa czlowieka, wolnosci, ikonografia, plakat spoleczny","page_from":14,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 21. (0-1)<br>Plakaty dotyczące łamania jednej z wolności człowieka (autorzy: M. Saba’aneh i P.X. Molina)<br>Na podstawie: www.cartoonmovement.com<br>Uzasadnij, że plakaty dotyczą łamania tej samej wolności człowieka - w odpowiedzi podaj<br>nazwę tej wolności i odnieś się do właściwych elementów graficznych tych plakatów.<br>MWO_1R</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: Nazwa wolnosci: <strong>wolnosc slowa (wolnosc wypowiedzi, wolnosc wyrazania pogladow)</strong>. Plakat 1 - <strong>olowek</strong> to symbol pisanego slowa, prasy, dziennikarstwa, sztuki rysunkowej (rysownicy, autorzy karykatur). <strong>Sruby/zaciski</strong> dociskajace go to symbol cenzury, blokady, ograniczania mozliwosci pisania/wypowiedzi. Obrazuje to opresje wobec dziennikarzy, rysownikow, pisarzy - tych, ktorzy poslugja sie slowem pisanym. Olowek <strong>nie moze pisac</strong>, bo jest unieruchomiony. Plakat 2 - <strong>golebica (golabek pokoju)</strong> to symbol pokoju, ale takze symbol <strong>slowa Bozego, dobrej nowiny, wolnosci duchowej</strong>. W kontekscie wolnosci slowa - <strong>golebica niesie wiadomosc/przeslanie</strong>. <strong>Czarny dym/chmura</strong> atakujaca i pochlaniajaca golebice to symbol opresji, niszczenia wolnosci niesienia przekazu. Wolnosc wypowiedzi jest <strong>tlumiona</strong> przez czarne sily (cenzura, reziim, autorytaryzm). Oba plakaty pokazuja <strong>lamanie wolnosci slowa</strong>: pierwszy - przez fizyczne uniemozliwienie pisania (sruby na olowku), drugi - przez metafore niszczenia niosacych przekaz (golebica atakowana przez czarny dym/chmure). Wspolny mianownik: <strong>opresja wobec tych, ktorzy mowia, pisza, niosa slowo</strong>.</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Rozwiazanie</p>\n<p>Wolnosc slowa - definicja i zrodla</p>\n<p>Wolnosc slowa (wolnosc wypowiedzi, wolnosc wyrazania pogladow) to jedno z podstawowych praw czlowieka, gwarantowane:</p>\n<ul><li>Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka (1948), art. 19: &quot;Kazda osoba ma prawo do wolnosci wyrazania opinii [...]&quot;;</li><li>Miedzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (1966), art. 19;</li><li>Europejska Konwencja Praw Czlowieka (1950), art. 10;</li><li>Karta Praw Podstawowych UE, art. 11;</li><li>Konstytucja RP, art. 54 ust. 1: &quot;Kazdemu zapewnia sie wolnosc wyrazania swoich pogladow oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.&quot;</li></ul>\n<p>Wolnosc slowa obejmuje:</p>\n<ul><li>wolnosc poszukiwania informacji;</li><li>wolnosc otrzymywania informacji;</li><li>wolnosc rozpowszechniania informacji (przez slowo mowione, pisane, drukowane, w mediach elektronicznych).</li></ul>\n<p>Czesto wymiennie uzywa sie tez nazw: wolnosc wyrazania pogladow, wolnosc prasy, wolnosc mediow, wolnosc opinii.</p>\n<p>Plakat 1 - olowek w zaciskach</p>\n<p>Symbolika:</p>\n<ul><li>Olowek = narzedzie pisarza, rysownika, dziennikarza, sztukmistrza. Klasyczny symbol slowa pisanego, prasy, satyry rysunkowej.</li><li>Sruby/zaciski/imadlo = mechanizm gniotaca, blokujaca - symbol cenzury, prasy panstwowej, opresji.</li><li>Olowek unieruchomiony = autor nie moze pisac, mowic, ryssowac.</li></ul>\n<p>Mahmoud Saba&#x27;aneh (autor) jest palestynskim rysownikiem, byl wieziony w Izraelu - jego prace czesto poruszaja temat wolnosci tworczosci i wolnosci slowa, zwlaszcza w kontekstach gdzie wladze ograniczaja swobode wypowiedzi.</p>\n<p>Plakat 2 - czarna chmura pochwytujaca golebice</p>\n<p>Symbolika:</p>\n<ul><li>Bialaa golebica (golabek pokoju) = symbol pokoju, dobra, duchowosci, wolnosci. W tradycji chrzescijanskiej takze Ducha Swietego, slowa Bozego, dobrej nowiny.</li><li>Czarna chmura/dym formowany w ksztalt potwora = symbol opresji, zla, mocy ciemnych, autorytaryzmu, cenzury.</li><li>Pochwytywanie golebicy przez chmure = niszczenie pokoju/wolnosci/przekazu przez sily reziimu.</li></ul>\n<p>Pedro X. Molina (autor) jest nikaraguanskim rysownikiem, czesto krytykujacym rzady Daniela Ortegi w Nikaragui - jego prace dotycza ograniczania wolnosci slowa i represji wobec dziennikarzy.</p>\n<p>Wspolne przeslanie</p>\n<p>Oba plakaty pokazuja lamanie wolnosci slowa przy uzyciu odmiennych metafor:</p>\n<ul><li>Plakat 1: bezposrednio - narzedzie pisania jest unieruchomione (cenzura wewnetrzna/zewnetrzna).</li><li>Plakat 2: posrednio - niosacy przeslanie (golebica) jest atakowany przez sily ciemne (cenzura, terror).</li></ul>\n<p>Argument w stylu CKE</p>\n<p>&quot;Plakaty dotycza wolnosci slowa (wolnosci wypowiedzi). Plakat 1 przedstawia olowek ujety w zaciski/sruby - olowek to symbol narzedzia, ktorym sie pisze i tworzy (dziennikarstwo, sztuka), a zaciski symbolizuja cenzure i ograniczenie tej dzialalnosci. Plakat 2 ukazuje biala golebice atakowana przez czarna chmure - golebica jest symbolem pokoju i niosacego przekaz, a czarna chmura symbolizuje opresje, ktora dlawi mozliwosc rozpowszechniania slowa. Oba plakaty pokazuja zatem zjawisko cenzury i tlumienia mozliwosci wyrazania pogladow - czyli lamanie wolnosci slowa.&quot;</p>\n<p>Typowy błąd: Czesty blad: napisanie &quot;wolnosc prasy&quot; - to OK, bo to czesc wolnosci slowa, ale lepsza odpowiedz jest szersza - &quot;wolnosc slowa/wypowiedzi&quot;. Drugi blad: opis plakatow BEZ POWIAZANIA Z WOLNOSCIA - polecenie wymaga odniesienia do elementow graficznych i powiazania ich z TA SAMA wolnoscia. Trzeci blad: napisanie &quot;wolnosc twórczosci artystycznej&quot; - to mozliwe ale waska interpretacja.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Wolność: WOLNOŚĆ SŁOWA</strong> (wypowiedzi, prasy, wyrażania poglądów).</p>\n<p><strong>Uzasadnienie z elementami graficznymi:</strong></p>\n<p><strong>Plakat 1</strong>: Pióro do pisania jest zamknięte w <strong>więzieniu/obozie</strong> strzeżonym przez 4 <strong>wieże strażnicze z reflektorami</strong>. Symbolika:</p>\n<ul><li><strong>Pióro</strong> = symbol pisarstwa, dziennikarstwa, swobody wyrażania myśli</li><li><strong>Więzienie/obóz</strong> = pozbawienie wolności, represja, cenzura</li><li><strong>Wieże strażnicze + reflektory</strong> = inwigilacja, kontrola, ograniczanie swobody</li></ul>\n<p><strong>Plakat 2</strong>: Czarne, splątane <strong>szpony złożone z nożyc (cenzorskich)</strong> próbują schwytać <strong>białego gołębia</strong> niosącego w dziobie <strong>pióro</strong>. Symbolika:</p>\n<ul><li><strong>Gołąb biały</strong> = pokój, czystość, wolność (klasyczny symbol Picassa)</li><li><strong>Pióro</strong> = wolne słowo</li><li><strong>Nożyczki cenzorskie</strong> = symbol cenzury (wycinają niewygodne fragmenty)</li><li><strong>Czarne szpony</strong> = ciemne siły władzy / dyktatury próbujące tłumić wolność</li></ul>\n<p>Oba plakaty pokazują <strong>konflikt między wolnością wypowiedzi a represyjną władzą cenzury</strong>.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza symboliki</h4>\n<p><strong>Pióro do pisania</strong> to klasyczny symbol:</p>\n<ul><li><strong>Wolności słowa i prasy</strong></li><li><strong>Edukacji i nauki</strong> (&quot;pióro silniejsze od miecza&quot; - Edward Bulwer-Lytton, 1839)</li><li><strong>Dziennikarstwa, literatury</strong> (np. logo dziennikarzy, autorów)</li></ul>\n<p><strong>Wieże strażnicze + reflektory</strong> = klasyczne motywy obozów koncentracyjnych, więzień politycznych. Symbolizują <strong>inwigilację totalną</strong> - chwyt zaczerpnięty z Orwellowskiego &quot;1984&quot; (Wielki Brat patrzy).</p>\n<p><strong>Nożyczki cenzorskie</strong> to symbol <strong>cenzury</strong> - w PRL były dosłowne (urzędnicy GUKPPiW wycinali fragmenty z gazet ołówkiem). W kulturze popularnej nożyczki = symbol cięcia, kasowania niepożądanych treści.</p>\n<p><strong>Gołąb biały</strong> to symbol <strong>pokoju i wolności</strong> (od czasu potopu Noego, gdzie gołąb przyniósł gałązkę oliwną). Pablo Picasso narysował gołębia pokoju w 1949 r. dla I Światowego Kongresu Pokoju.</p>\n<h4>Sposób 2 - wolność słowa w prawie międzynar.</h4>\n<p><strong>Wolność słowa</strong> jest gwarantowana przez:</p>\n<ol><li><strong>Powszechna Deklaracja Praw Człowieka</strong> (ONZ, 1948), art. 19: &quot;Każdy człowiek ma prawo wolności opinii i wyrażania jej; prawo to obejmuje swobodę posiadania niezależnej opinii, poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania informacji i poglądów wszelkimi środkami, bez względu na granice państwowe.&quot;</li></ol>\n<ol><li><strong>Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych</strong> (ONZ, 1966), art. 19.</li></ol>\n<ol><li><strong>Europejska Konwencja Praw Człowieka</strong> (Rada Europy, 1950), art. 10: &quot;Każdy ma prawo do wolności wyrażania opinii. Prawo to obejmuje wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe.&quot;</li></ol>\n<ol><li><strong>Karta Praw Podstawowych UE</strong> (2000), art. 11.</li></ol>\n<ol><li><strong>Konstytucja RP</strong>, art. 54: &quot;Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.&quot;</li></ol>\n<h4>Sposób 3 - łamanie wolności słowa we współczesnym świecie</h4>\n<p><strong>Reporterzy bez Granic</strong> - coroczny ranking wolności prasy (World Press Freedom Index):</p>\n<ul><li>Norwegia, Szwecja, Dania (najwyższe pozycje)</li><li>USA, kraje UE - &quot;częściowo wolne&quot;</li><li>Rosja, Chiny, Korea Pn., Iran, Erytrea (najniższe - &quot;niewolne&quot;)</li></ul>\n<p><strong>Formy łamania wolności słowa:</strong></p>\n<ul><li><strong>Cenzura prewencyjna</strong> - kontrola treści PRZED publikacją</li><li><strong>Cenzura represyjna</strong> - sankcje PO publikacji (kara, więzienie, zamknięcie redakcji)</li><li><strong>Autocenzura</strong> - dziennikarz sam ogranicza treści ze strachu</li><li><strong>Inwigilacja dziennikarzy</strong> - śledzenie, podsłuchy</li><li><strong>Tłumienie protestów, demonstracji</strong></li><li><strong>Zamykanie internetu, mediów społecznościowych</strong></li><li><strong>Zabójstwa dziennikarzy</strong> (np. Anna Politkowska 2006, Jamal Khashoggi 2018)</li></ul>\n<p><strong>Mahmoud Saba&#x27;aneh</strong> (autor plakatu 1) - palestyński karykaturzysta, były więzień polityczny w Izraelu.</p>\n<p><strong>Pedro X. Molina</strong> (autor plakatu 2) - nikaraguański karykaturzysta, w 2018 r. uciekł z kraju z powodu represji reżimu Daniela Ortegi.</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 21, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń podał: NAZWĘ wolności (wolność słowa / prasy / wypowiedzi) ORAZ UZASADNIENIE z odwołaniem do elementów graficznych OBYDWU plakatów.<br>- <strong>0 pkt</strong> - sama nazwa bez uzasadnienia, lub uzasadnienie ogólnikowe.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Wolność słowa (Konstytucja RP, art. 54):</strong><br>&quot;1. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.<br>2. Cenzura prewencyjna środków społecznego przekazu oraz koncesjonowanie prasy są zakazane. Ustawa może wprowadzić obowiązek uprzedniego uzyskania koncesji na prowadzenie stacji radiowej lub telewizyjnej.&quot;</blockquote>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Konwencja Praw Człowieka, art. 10 EKPC:</strong><br>Wolność wyrażania opinii może być ograniczona przepisami ustawowymi w interesie:<br>- bezpieczeństwa państwowego<br>- integralności terytorialnej<br>- bezpieczeństwa publicznego<br>- ochrony zdrowia, moralności, ochrony praw innych<br>- zapobieżenia ujawnieniu informacji poufnych<br><br>ALE ograniczenia muszą być proporcjonalne i niezbędne w demokratycznym społeczeństwie.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz CKE wymaga <strong>DWÓCH elementów</strong> - nazwy wolności + uzasadnienia z odwołaniem do <strong>elementów graficznych OBU plakatów</strong>. Pominięcie któregoś plakatu może obniżyć ocenę.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Akceptowane warianty nazwy:<br>- &quot;wolność słowa&quot;<br>- &quot;wolność wypowiedzi&quot;<br>- &quot;wolność prasy&quot;<br>- &quot;wolność wyrażania opinii&quot;<br><br>NIEakceptowane: &quot;wolność osobista&quot; (zbyt ogólne), &quot;prawo do wolności&quot; (nieprecyzyjne).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> &quot;Pióro&quot; jako symbol wolności słowa to klasyczny element ikonografii. NIE &quot;wolność edukacji&quot; - kontekst plakatów (więzienie, cenzura) wskazuje na łamanie wolności słowa, NIE wolności nauki.</blockquote>"}]}