{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"22","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-2)\nFragment deklaracji dotyczącej praw człowieka\nZWAŻYWSZY, że uznanie przyrodzonej godności oraz równych i niezbywalnych praw\nwszystkich członków wspólnoty ludzkiej jest podstawą wolności, sprawiedliwości i pokoju\nświata,\nZWAŻYWSZY, że nieposzanowanie i nieprzestrzeganie praw człowieka doprowadziło do\naktów barbarzyństwa, które wstrząsnęły sumieniem ludzkości, i że ogłoszono uroczyście jako\nnajwznioślejszy cel ludzkości dążenie do zbudowania takiego świata, w którym ludzie\nkorzystać będą z wolności […] przekonań oraz z wolności od strachu i nędzy, […]\nPRZETO ZGROMADZENIE OGÓLNE ogłasza uroczyście […] [niniejszą deklarację] jako\nwspólny najwyższy cel wszystkich ludów i wszystkich narodów […].\nwww.unic.un.org.pl\nO prawach człowieka\nPrawa człowieka zrodziły się w środowisku państw […] wywodzących się z kultury\neuropejskiej. […] Tymczasem różne części świata rozwijają się swoim własnym rytmem,\ntraktując tradycje polityczne, prawne i kulturowe jako czynnik integrujący społeczność lokalną.\nUniwersalny charakter praw przyjętych z inspiracji Zachodu na gruncie Narodów\nZjednoczonych nie wystarcza, aby własne obyczaje i tradycje zapomnieć i odrzucić. [ ]\nTradycji kulturowych przestrzega się nie tylko w zachowaniach społecznych, ale uwzględnia\nje także miejscowe prawo. Jeśli przy tym jeszcze niedawno wydawało się, że następuje\nuniwersalizacja wzorców kulturowych i dominującym staje się zachodni sposób myślenia, to\nod kilku lat obserwować można tendencje powrotu do korzeni, podkreślanie odrębności i brak\nzgody na bezkrytyczne przyjmowanie koncepcji zachodnich. Próby ich upowszechnienia coraz\nczęściej traktowane są w kategoriach działań o charakterze imperialnym […].\nG. Michałowska, Prawa człowieka i ich ochrona, Warszawa 2000, s. 115-117.\n22.1. Podaj nazwę deklaracji, której fragment przytoczono.\n22.2. Na podstawie materiałów źródłowych sformułuj argument i kontrargument do tezy:\nPrawa człowieka mają charakter uniwersalny.\nArgument -\nKontrargument -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n21.\n22.1. 22.2.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **22.1. Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka** (przyjeta przez Zgromadzenie Ogolne ONZ **10 grudnia 1948 r.** w Paryzu, rezolucja 217 A III). Sygnaly w tekscie: - \"ZGROMADZENIE OGOLNE oglasza uroczyscie [...] niniejsza Deklaracje\" - to Zgromadzenie Ogolne ONZ; - \"akty barbarzynstwa, ktore wstrzasnely sumieniem ludzkosci\" - nawiazanie do II wojny swiatowej i Holocaustu; - \"dla wszystkich ludzi i wszystkich narodow\" - charakter uniwersalny. **22.2.** **Argument ZA (prawa czlowieka maja charakter uniwersalny):** Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka zostala uchwalona przez Zgromadzenie Ogolne ONZ **dla wszystkich ludzi i wszystkich narodow** (cytat z preambuly). Opiera sie na **przyrodzonej godnosci** czlowieka i **rownych, niezbywalnych prawach wszystkich czlonkow wspolnoty ludzkiej** - czyli prawach przynaleznych kazdej osobie niezaleznie od narodowosci, rasy, religii, kultury czy plci. Sam dokument zostal podpisany w 1948 r. przez wiekszosc panstw swiata, co pokazuje globalne uznanie tych praw. Uniwersalnosc jest zasada zalozycielska systemu praw czlowieka. **Kontrargument PRZECIW (prawa czlowieka NIE maja charakteru uniwersalnego):** Drugi tekst zwraca uwage, ze prawa czlowieka **zrodzily sie w europejskim systemie panstw, wywodzacych sie z kultury europejskiej**. Rozne czesci swiata maja **wlasne tradycje polityczne, prawne i kulturowe** (np. systemy prawne oparte na szariacie, prawie konfucjanskim, prawie zwyczajowym), ktore moga byc nie do pogodzenia z zachodnim koncepcjem praw indywidualnych. **Universalny charakter praw przyjetych z inspiracji Zachodu** moze byc postrzegany jako forma kulturowego imperializmu lub narzucania zachodnich wartosci. To **relatywizm kulturowy** - argument, ze prawa czlowieka sa konstrukcja kulturowa, a nie obiektywnie uniwersalna.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nPowszechna Deklaracja Praw Czlowieka (PDPCz) - kontekst\n\nData uchwalenia: 10 grudnia 1948 r. (rocznica obchodzona jako Miedzynarodowy Dzien Praw Czlowieka).\n\nMiejsce: Palais de Chaillot, Paryz.\n\nOrgan: Zgromadzenie Ogolne Organizacji Narodow Zjednoczonych (rezolucja 217 A III).\n\nWynik glosowania: 48 za, 0 przeciw, 8 wstrzymujacych sie (m.in. Polska, ZSRR, Czechoslowacja, Jugoslawia, Arabia Saudyjska, RPA, Bialoruska SRR, Ukrainska SRR).\n\nCharakter prawny: PDPCz to rezolucja Zgromadzenia Ogolnego - formalnie nie ma mocy wiazacej (jest \"soft law\"), ale jest zwyczajowo uznawana za podstawowe zrodlo standardow praw czlowieka i wiekszosc jej zapisow przeszla do statusu prawa zwyczajowego miedzynarodowego.\n\nAutor projektu: Komisja Praw Czlowieka pod przewodnictwem Eleanor Roosevelt; wspolautorzy m.in. Rene Cassin (Francja), Charles Malik (Liban), Peng Chun Chang (Chiny), John Humphrey (Kanada).\n\nStruktura PDPCz\n\n- Preambula (8 motywow);\n- 30 artykulow zawierajacych prawa i wolnosci:\n- art. 1-2: zasady ogolne (godnosc, rownosc);\n- art. 3-21: prawa obywatelskie i polityczne (zycie, wolnosc, zakaz tortur, prawo do sadu, wolnosc slowa, wybory itd.);\n- art. 22-27: prawa ekonomiczne, spoleczne i kulturalne (praca, oswiata, kultura);\n- art. 28-30: zasady wykonywania praw.\n\nRozszerzenie - dwa pakty z 1966 r.\n\nPDPCz, nie majaca mocy wiazacej, zostala rozszerzona o:\n\n- Miedzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP, 1966) - wiazace dla panstw-stron;\n- Miedzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Spolecznych i Kulturalnych (MPPGSiK, 1966).\n\nRazem te trzy dokumenty tworza Miedzynarodowa Karte Praw Czlowieka.\n\nSpor o uniwersalnosc praw czlowieka\n\nStanowisko uniwersalistyczne: prawa czlowieka maja korzeni w przyrodzonej godnosci czlowieka, niezaleznej od kultury. Sa wynikiem racjonalnej refleksji nad natura ludzka (Locke, Kant). Powinny obowiazywac wszedzie i wobec wszystkich.\n\nStanowisko relatywistyczne (kontestujace uniwersalnosc):\n\n- prawa czlowieka sa produktem kultury europejskiej/zachodniej;\n- maja swoje korzenie w prawie naturalnym, oswieceniu, liberalizmie - tradycjach, ktore nie sa globalne;\n- proba narzucenia ich innym kulturom to forma kulturowego imperializmu;\n- inne tradycje (islamska, konfucjanska, afrykanska) maja wlasne koncepcje praw i obowiazkow, ktore moga byc rownorzedne.\n\nSlynne deklaracje alternatywne:\n\n- Kairska Deklaracja Praw Czlowieka w Islamie (1990) - prawa czlowieka w ujeciu islamskim, podporzadkowane szariatowi;\n- Banzdouska Deklaracja Praw Czlowieka (1993) - perspektywa azjatycka;\n- Afrykanska Karta Praw Czlowieka i Ludow (1981) - laczy prawa indywidualne z prawami zbiorowymi.\n\nArgument i kontrargument w stylu CKE\n\nArgument ZA uniwersalnosci (z tekstu deklaracji):\n\n\"Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka, uchwalona przez Zgromadzenie Ogolne ONZ, oglasza prawa czlowieka dla wszystkich ludzi i wszystkich narodow. Opiera sie na przyrodzonej godnosci kazdego czlowieka oraz rownych i niezbywalnych prawach wszystkich czlonkow wspolnoty ludzkiej. Same te fundamentalne sformulowania zakladaja uniwersalny charakter praw - sa one wlasciwe kazdej osobie ludzkiej, niezaleznie od kultury, w ktorej zyje.\"\n\nKontrargument PRZECIW uniwersalnosci (z drugiego tekstu):\n\n\"Prawa czlowieka zrodzily sie w europejskim systemie panstw [...] wywodzacych sie z kultury europejskiej, czyli sa wytworem konkretnej tradycji kulturowej. Rozne czesci swiata maja swoje wlasne tradycje polityczne, prawne i kulturowe, ktorych nie da sie zastapic uniwersalnymi prawami przyjetymi z inspiracji Zachodu. Sztuczne narzucanie tych praw moze byc kolejna forma kulturowego imperializmu, a nie autentycznym uniwersalizmem.\"\n\nTypowy błąd: Glowna pulapka: napisanie \"Deklaracja Praw Czlowieka i Obywatela\" - to dokument FRANCUSKI z 1789 r. (rewolucja francuska), inny dokument. CKE oczekuje PEINEJ nazwy: Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka. Drugi blad: argument i kontrargument BEZ ODNIESIENIA DO TEKSTU - polecenie wymaga uzasadnien z materialow zrodlowych. Trzeci blad: pomylenie argumentu z kontrargumentem.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":"Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka, ONZ, uniwersalizm praw","page_from":15,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 22. (0-2)
Fragment deklaracji dotyczącej praw człowieka
ZWAŻYWSZY, że uznanie przyrodzonej godności oraz równych i niezbywalnych praw
wszystkich członków wspólnoty ludzkiej jest podstawą wolności, sprawiedliwości i pokoju
świata,
ZWAŻYWSZY, że nieposzanowanie i nieprzestrzeganie praw człowieka doprowadziło do
aktów barbarzyństwa, które wstrząsnęły sumieniem ludzkości, i że ogłoszono uroczyście jako
najwznioślejszy cel ludzkości dążenie do zbudowania takiego świata, w którym ludzie
korzystać będą z wolności […] przekonań oraz z wolności od strachu i nędzy, […]
PRZETO ZGROMADZENIE OGÓLNE ogłasza uroczyście […] [niniejszą deklarację] jako
wspólny najwyższy cel wszystkich ludów i wszystkich narodów […].
www.unic.un.org.pl
O prawach człowieka
Prawa człowieka zrodziły się w środowisku państw […] wywodzących się z kultury
europejskiej. […] Tymczasem różne części świata rozwijają się swoim własnym rytmem,
traktując tradycje polityczne, prawne i kulturowe jako czynnik integrujący społeczność lokalną.
Uniwersalny charakter praw przyjętych z inspiracji Zachodu na gruncie Narodów
Zjednoczonych nie wystarcza, aby własne obyczaje i tradycje zapomnieć i odrzucić. [ ]
Tradycji kulturowych przestrzega się nie tylko w zachowaniach społecznych, ale uwzględnia
je także miejscowe prawo. Jeśli przy tym jeszcze niedawno wydawało się, że następuje
uniwersalizacja wzorców kulturowych i dominującym staje się zachodni sposób myślenia, to
od kilku lat obserwować można tendencje powrotu do korzeni, podkreślanie odrębności i brak
zgody na bezkrytyczne przyjmowanie koncepcji zachodnich. Próby ich upowszechnienia coraz
częściej traktowane są w kategoriach działań o charakterze imperialnym […].
G. Michałowska, Prawa człowieka i ich ochrona, Warszawa 2000, s. 115-117.
22.1. Podaj nazwę deklaracji, której fragment przytoczono.
22.2. Na podstawie materiałów źródłowych sformułuj argument i kontrargument do tezy:
Prawa człowieka mają charakter uniwersalny.
Argument -
Kontrargument -
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
21.
22.1. 22.2.
Maks. liczba punktów
1
1
1
Uzyskana liczba punktów
MWO_1R

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: 22.1. Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka (przyjeta przez Zgromadzenie Ogolne ONZ 10 grudnia 1948 r. w Paryzu, rezolucja 217 A III). Sygnaly w tekscie: - "ZGROMADZENIE OGOLNE oglasza uroczyscie [...] niniejsza Deklaracje" - to Zgromadzenie Ogolne ONZ; - "akty barbarzynstwa, ktore wstrzasnely sumieniem ludzkosci" - nawiazanie do II wojny swiatowej i Holocaustu; - "dla wszystkich ludzi i wszystkich narodow" - charakter uniwersalny. 22.2. Argument ZA (prawa czlowieka maja charakter uniwersalny): Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka zostala uchwalona przez Zgromadzenie Ogolne ONZ dla wszystkich ludzi i wszystkich narodow (cytat z preambuly). Opiera sie na przyrodzonej godnosci czlowieka i rownych, niezbywalnych prawach wszystkich czlonkow wspolnoty ludzkiej - czyli prawach przynaleznych kazdej osobie niezaleznie od narodowosci, rasy, religii, kultury czy plci. Sam dokument zostal podpisany w 1948 r. przez wiekszosc panstw swiata, co pokazuje globalne uznanie tych praw. Uniwersalnosc jest zasada zalozycielska systemu praw czlowieka. Kontrargument PRZECIW (prawa czlowieka NIE maja charakteru uniwersalnego): Drugi tekst zwraca uwage, ze prawa czlowieka zrodzily sie w europejskim systemie panstw, wywodzacych sie z kultury europejskiej. Rozne czesci swiata maja wlasne tradycje polityczne, prawne i kulturowe (np. systemy prawne oparte na szariacie, prawie konfucjanskim, prawie zwyczajowym), ktore moga byc nie do pogodzenia z zachodnim koncepcjem praw indywidualnych. Universalny charakter praw przyjetych z inspiracji Zachodu moze byc postrzegany jako forma kulturowego imperializmu lub narzucania zachodnich wartosci. To relatywizm kulturowy - argument, ze prawa czlowieka sa konstrukcja kulturowa, a nie obiektywnie uniwersalna.

\n

Strona arkusza CKE z trescia zadania

\n

Rozwiazanie

\n

Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka (PDPCz) - kontekst

\n

Data uchwalenia: 10 grudnia 1948 r. (rocznica obchodzona jako Miedzynarodowy Dzien Praw Czlowieka).

\n

Miejsce: Palais de Chaillot, Paryz.

\n

Organ: Zgromadzenie Ogolne Organizacji Narodow Zjednoczonych (rezolucja 217 A III).

\n

Wynik glosowania: 48 za, 0 przeciw, 8 wstrzymujacych sie (m.in. Polska, ZSRR, Czechoslowacja, Jugoslawia, Arabia Saudyjska, RPA, Bialoruska SRR, Ukrainska SRR).

\n

Charakter prawny: PDPCz to rezolucja Zgromadzenia Ogolnego - formalnie nie ma mocy wiazacej (jest "soft law"), ale jest zwyczajowo uznawana za podstawowe zrodlo standardow praw czlowieka i wiekszosc jej zapisow przeszla do statusu prawa zwyczajowego miedzynarodowego.

\n

Autor projektu: Komisja Praw Czlowieka pod przewodnictwem Eleanor Roosevelt; wspolautorzy m.in. Rene Cassin (Francja), Charles Malik (Liban), Peng Chun Chang (Chiny), John Humphrey (Kanada).

\n

Struktura PDPCz

\n\n

Rozszerzenie - dwa pakty z 1966 r.

\n

PDPCz, nie majaca mocy wiazacej, zostala rozszerzona o:

\n\n

Razem te trzy dokumenty tworza Miedzynarodowa Karte Praw Czlowieka.

\n

Spor o uniwersalnosc praw czlowieka

\n

Stanowisko uniwersalistyczne: prawa czlowieka maja korzeni w przyrodzonej godnosci czlowieka, niezaleznej od kultury. Sa wynikiem racjonalnej refleksji nad natura ludzka (Locke, Kant). Powinny obowiazywac wszedzie i wobec wszystkich.

\n

Stanowisko relatywistyczne (kontestujace uniwersalnosc):

\n\n

Slynne deklaracje alternatywne:

\n\n

Argument i kontrargument w stylu CKE

\n

Argument ZA uniwersalnosci (z tekstu deklaracji):

\n

"Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka, uchwalona przez Zgromadzenie Ogolne ONZ, oglasza prawa czlowieka dla wszystkich ludzi i wszystkich narodow. Opiera sie na przyrodzonej godnosci kazdego czlowieka oraz rownych i niezbywalnych prawach wszystkich czlonkow wspolnoty ludzkiej. Same te fundamentalne sformulowania zakladaja uniwersalny charakter praw - sa one wlasciwe kazdej osobie ludzkiej, niezaleznie od kultury, w ktorej zyje."

\n

Kontrargument PRZECIW uniwersalnosci (z drugiego tekstu):

\n

"Prawa czlowieka zrodzily sie w europejskim systemie panstw [...] wywodzacych sie z kultury europejskiej, czyli sa wytworem konkretnej tradycji kulturowej. Rozne czesci swiata maja swoje wlasne tradycje polityczne, prawne i kulturowe, ktorych nie da sie zastapic uniwersalnymi prawami przyjetymi z inspiracji Zachodu. Sztuczne narzucanie tych praw moze byc kolejna forma kulturowego imperializmu, a nie autentycznym uniwersalizmem."

\n

Typowy błąd: Glowna pulapka: napisanie "Deklaracja Praw Czlowieka i Obywatela" - to dokument FRANCUSKI z 1789 r. (rewolucja francuska), inny dokument. CKE oczekuje PEINEJ nazwy: Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka. Drugi blad: argument i kontrargument BEZ ODNIESIENIA DO TEKSTU - polecenie wymaga uzasadnien z materialow zrodlowych. Trzeci blad: pomylenie argumentu z kontrargumentem.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

22.1. ## Poprawna odpowiedź

\n

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (PDPC).

\n

Sposób 1 - analiza tekstu

\n

Kluczowe wskazówki w preambule:

\n
"ZWAŻYWSZY, że uznanie przyrodzonej godności oraz równych i niezbywalnych praw wszystkich członków wspólnoty ludzkiej…"
\n
"…aktów barbarzyństwa, które wstrząsnęły sumieniem ludzkości…"
\n
"PRZETO ZGROMADZENIE OGÓLNE ogłasza uroczyście…"
\n

Identyfikacja:

\n
  1. "Akty barbarzyństwa" - wyraźne odwołanie do II wojny światowej, Holocaustu, zbrodni wojennych. To kontekst po 1945 r.
  2. "Zgromadzenie Ogólne" - to organ ONZ. Zatem dokument uchwalony przez ZO ONZ.
  3. "Najwyższy cel wszystkich ludów i narodów" - uniwersalność, powszechność.
  4. "Godność", "prawa niezbywalne", "wolność od strachu i nędzy" - kluczowe pojęcia praw człowieka.
\n

To Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 10 grudnia 1948 r. w Paryżu (Pałac Chaillot).

\n

Sposób 2 - Powszechna Deklaracja Praw Człowieka - historia

\n

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (Universal Declaration of Human Rights - UDHR):

\n\n

Status prawny:

\n\n

Sposób 3 - struktura PDPC (30 artykułów)

\n

PDPC zawiera 30 artykułów + Preambuła:

\n

Preambuła (ZWAŻYWSZY PRZETO ZGROMADZENIE OGÓLNE OGŁASZA ) - uzasadnienie historyczne i filozoficzne.

\n

Art. 1: "Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw."

\n

Art. 2-3: Powszechność praw bez dyskryminacji + prawo do życia i wolności.

\n

Art. 4-12: Prawa osobiste (zakaz niewolnictwa, tortur, równość przed prawem).

\n

Art. 13-15: Prawa polityczne (wolność poruszania się, azyl, narodowość).

\n

Art. 16-17: Prawa rodzinne, własność.

\n

Art. 18-21: Wolność myśli, religii, słowa, zgromadzeń, prawo wyborcze.

\n

Art. 22-27: Prawa socjalne, ekonomiczne, kulturalne (praca, wypoczynek, edukacja, kultura).

\n

Art. 28-30: Klauzule końcowe (prawo do porządku społecznego umożliwiającego realizację praw).

\n

Sposób 4 - eliminacja innych deklaracji

\n

Klucz CKE wymaga "Powszechnej Deklaracji" - sprawdźmy alternatywy:

\n

| Dokument | Rok | Wystawca | Czy pasuje? |
| Magna Carta | 1215 | Anglia | ❌ Średniowieczna |
| Bill of Rights | 1689 | Anglia | ❌ XVII w. |
| Declaration of Independence | 1776 | USA | ❌ Niepodległość |
| Déclaration des droits | 1789 | Francja | ❌ Rewolucja |
| Karta Atlantycka | 1941 | Roosevelt + Churchill | ❌ Wojenna |
| Powszechna Deklaracja Praw Człowieka | 1948 | ZO ONZ | ✅ TAK |
| EKPC | 1950 | Rada Europy | ❌ To Konwencja |
| Konwencja Genewska o Uchodźcach | 1951 | ONZ | ❌ Tematyka |
| MPPOiP | 1966 | ONZ | ❌ To Pakt |
| Konwencja o Prawach Dziecka | 1989 | ONZ | ❌ To Konwencja, nie Deklaracja |
| KPP UE | 2000 | UE | ❌ To Karta |

\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 22.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (PDPC).
- 0 pkt - inna nazwa lub błąd.
\n

Reference politologiczny

\n
📖 Reference - Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (1948):
Pełna nazwa: The Universal Declaration of Human Rights
Skrót: UDHR (ang.) / PDPC (pl.)
Data uchwalenia: 10 grudnia 1948 r., Paryż, Pałac Chaillot
Organ: Zgromadzenie Ogólne ONZ, Rezolucja 217 A (III)
Głosowanie: 48-0-8 (wstrzymali się: ZSRR, Białoruska SRR, Ukraińska SRR, Polska, Czechosłowacja, Jugosławia, Arabia Saudyjska, RPA)

Główni autorzy:
- Eleanor Roosevelt - przewodnicząca Komisji Praw Człowieka ONZ, wdowa po prezydencie F.D. Roosevelcie
- René Cassin - francuski prawnik, laureat Pokojowej Nagrody Nobla 1968
- Charles Malik - libański dyplomata, filozof
- Peng Chun Chang - chiński dyplomata, filozof
- John Humphrey - kanadyjski prawnik, wystawca pierwszego draftu
\n
📖 Reference - Późniejsze pakty (1966):
Aby uczynić zasady PDPC prawnie wiążącymi, ONZ uchwaliła w 1966 r. dwa pakty:
- Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP)
- Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (MPPGSiK)

Razem PDPC + 2 pakty = "International Bill of Human Rights".
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd: "Karta Praw Człowieka" - taki dokument NIE ISTNIEJE w prawie międzynar. (jest "Karta Praw Podstawowych UE" - z 2000, ale to inny dokument).
\n
⚠️ Uwaga: Słowo "Powszechna" jest kluczowe - odróżnia ten dokument od regionalnych (Europejska Konwencja, Amerykańska Konwencja). "Powszechna" = ogólnoświatowa.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz: "Powszechna Deklaracja Praw Człowieka" - z dużych liter wszystkich słów (NIE "Powszechna deklaracja praw człowieka" - to akt prawny, więc wszystkie słowa wielką literą).
\n

22.2. ## Poprawna odpowiedź

\n

Argument (PRO uniwersalności):
Źródłem praw człowieka jest przyrodzona godność osoby ludzkiej (Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, art. 1, preambuła) - godność jest cechą wspólną dla wszystkich ludzi niezależnie od kultury, religii, państwa. Dlatego prawa wynikające z godności muszą mieć charakter POWSZECHNY - przysługują każdemu człowiekowi z faktu, że jest człowiekiem.

\n

Kontrargument (PRZECIW uniwersalności):
Prawa człowieka zrodziły się w kulturze europejskiej (Locke, Rousseau, oświecenie) - są więc wytworem konkretnej tradycji kulturowo-prawnej. Wymaganie ich akceptacji w innych kulturach (azjatyckich, afrykańskich, islamskich) bez uwzględnienia lokalnych tradycji bywa traktowane jako forma imperializmu kulturowego - prób narzucania zachodniego światopoglądu globalnie.

\n

Sposób 1 - analiza materiałów źródłowych

\n

Z PDPC (z. 22.1):

\n
"…uznanie przyrodzonej godności oraz równych i niezbywalnych praw wszystkich członków wspólnoty ludzkiej…"
\n

→ Argument PRO: Godność = źródło uniwersalne praw człowieka. Prawa wynikają z faktu bycia człowiekiem (art. 1 PDPC: "Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności").

\n

Z opracowania G. Michałowskiej:

\n
"Prawa człowieka zrodziły się w środowisku państw wywodzących się z kultury europejskiej."
\n
"…bezkrytyczne przyjmowanie koncepcji zachodnich. Próby ich upowszechnienia coraz częściej traktowane są w kategoriach działań o charakterze imperialnym."
\n

→ Kontrargument PRZECIW: Prawa człowieka jako produkt kultury europejskiej, narzucanie ich globalnie = forma imperializmu kulturowego.

\n

Sposób 2 - debata uniwersalizm vs. relatywizm kulturowy

\n

Stanowisko UNIWERSALISTYCZNE:

\n\n

Stanowisko RELATYWISTYCZNE:

\n\n

Pozycje pośrednie:

\n\n

Sposób 3 - historyczne przykłady debaty

\n

Wartości azjatyckie (Asian Values):
Lata 90. XX w., Singapur (Lee Kuan Yew) i Malezja (Mahathir Mohamad) argumentowali, że Azja ma odmienny system wartości:

\n\n

Krytyka: Amartya Sen ("Asian Values Once Examined") wykazał, że "wartości azjatyckie" to konstrukt elity politycznej; tradycje azjatyckie zawierają tyle różnych wątków, że nie da się ich sprowadzić do jednego "systemu".

\n

Kairska Deklaracja Praw Człowieka w Islamie (1990):
Proklamowana przez OIC (Organizację Konferencji Islamskiej, dziś OIC). Stanowi:

\n\n

Prawa rdzennych ludów:
Konwencja MOP nr 169 (1989) i Deklaracja ONZ o Prawach Ludów Tubylczych (2007) - uznają prawo do odrębnych tradycji kulturowych, ale w ramach uniwersalnych praw człowieka.

\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 22.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - uczeń podał: ARGUMENT PRO (godność jako źródło uniwersalnych praw) + KONTRARGUMENT PRZECIW (kulturowy charakter praw, imperializm).
- 0 pkt - tylko jeden element lub argumenty ogólnikowe bez odwołania do tekstu.
\n

Reference politologiczny

\n
📖 Reference - Debata uniwersalizm vs relatywizm:
Klasyczne dzieła:
- Jürgen Habermas, Prawa człowieka i ich krytycy - obrona uniwersalizmu
- Adamantia Pollis & Peter Schwab, Human Rights: Cultural and Ideological Perspectives (1979) - krytyka uniwersalizmu
- Amartya Sen, Development as Freedom (1999) - uniwersalność wynika z rozwoju człowieka
- Marie-Bénédicte Dembour, Who Believes in Human Rights? (2006) - typologia 4 szkół: naturalistyczna, deliberatywna, protestująca, dyskursywna

Wartościowanie globalne:
- Indeks Human Freedom (Cato Institute) - globalna wolność
- Human Rights Index (ONZ) - implementacja praw człowieka
- Freedom House - wolności polityczne i obywatelskie
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE wymaga DWÓCH elementów - argumentu PRO + kontrargumentu PRZECIW, oba z odwołaniem do MATERIAŁÓW ŹRÓDŁOWYCH.
\n
⚠️ Uwaga: Argument PRO musi odwoływać się do PDPC (godność, niezbywalność, powszechność). Kontrargument musi odwoływać się do opracowania Michałowskiej (kulturowy/europejski charakter, krytyka jako imperializm).
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj, że "uniwersalność" praw człowieka = ich powszechne stosowanie. Krytyka NIE oznacza odrzucenia praw człowieka - chodzi o uznanie ich kulturowego rodowodu.
"}]}