{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/23","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"23","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (0-1)\nO organizacji międzynarodowej\n[…] [J]est ważną międzynarodową, międzyrządową organizacją gospodarczą skupiającą […]\nwysoko rozwinięte państwa, w tym od listopada 1996 roku Polskę […]. Wszystkie państwa\nczłonkowskie […] uznają, iż wartościami nadrzędnymi w życiu polityczno-społecznym\ni gospodarczym są trzy zasady, które wspólnie stanowią niepisane podstawowe kryteria dla\npaństw ubiegających się o członkostwo: demokracja czyli pluralizm polityczny, poszanowanie\npraw człowieka i swobód obywatelskich oraz stabilny wzrost w ramach otwartej gospodarki\nrynkowej.\nwww.msz.gov.pl\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nOrganizacja, której dotyczy tekst, to\nA. Rada Europy.\nB. Rada Państw Morza Bałtyckiego.\nC. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju.\nD. Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie.","answer":"C","answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **C. Organizacja Wspolpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)** Klucze w tekscie: - **\"miedzynarodowa, miedzyrzadowa organizacja gospodarcza\"** - charakter ekonomiczny; - **\"skupiajaca wysoko rozwiniete panstwa\"** - OECD czesto nazywana jest \"klubem panstw bogatych\"; - **\"od listopada 1996 roku Polske\"** - Polska przystapila do OECD w listopadzie 1996 r. (data jest jednoznaczna; Polska przystapila do Rady Europy w 1991 r., do NATO w 1999 r., do UE w 2004 r.); - **\"demokracja, prawa czlowieka, gospodarka rynkowa\"** - to formalne kryteria czlonkostwa OECD (od reform z 1996 r.). OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) zostala zalozona w 1961 r. (jako kontynuacja Organizacji Europejskiej Wspolpracy Gospodarczej OEEC z 1948 r. - organu zarzadzajacego planem Marshalla). Siedziba: Paryz.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nOrganizacja Wspolpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)\n\nOECD (ang. Organisation for Economic Co-operation and Development; fr. Organisation de coopération et de développement économiques - OCDE) to organizacja miedzyrzadowa skupiajaca wysoko rozwiniete panstwa.\n\nZalozenie: 30 wrzesnia 1961 r. (kontynuacja Organizacji Europejskiej Wspolpracy Gospodarczej OEEC z 1948 r.). Siedziba: Paryz (Chateau de la Muette).\n\nLiczba czlonkow (stan na 2020 r.): 37 panstw (obecnie 38, po przystapieniu Kostaryki w 2021 r. i Kolumbii). W tym wszystkie panstwa UE-15, USA, Kanada, Australia, Japonia, Korea Pld, kraje EFTA, Polska, Czechy, Wegry, Slowacja, Slowenia, Estonia, Lotwa, Litwa, Chile, Meksyk, Izrael, Turcja.\n\nDaty czlonkostwa Polski w organizacjach miedzynarodowych\n\nOrganizacja | Rok przystapienia Polski\nONZ | 1945 (czlonek-zalozyciel)\nRada Europy | 1991\nBank Swiatowy, MFW | 1986\nRada Panstw Morza Baltyckiego | 1992\nGATT/WTO | 1967 (GATT) / 1995 (WTO)\nOBWE | 1995 (KBWE od 1975)\nOECD | 1996 (listopad)\nNATO | 1999\nUnia Europejska | 2004\nStrefa Schengen | 2007\n\nKryteria czlonkostwa OECD\n\nOECD nie ma sztywnych prawnych kryteriow, ale trzy niepisane wartosci (cytat z tekstu):\n\n1. Demokracja (pluralizm polityczny);\n2. Poszanowanie praw czlowieka i swobod obywatelskich;\n3. Stabilny wzrost w ramach otwartej gospodarki rynkowej.\n\nDlatego Rosja, mimo wczesniejszych staran (negocjacje od 2007 r.), nigdy nie zostala czlonkiem - po aneksji Krymu w 2014 r. proces zostal calkowicie wstrzymany.\n\nGlowne dzialania OECD\n\n- Analizy i statystyki (PISA - test wynikow uczniow; raporty Going for Growth; Economic Outlook);\n- Standardy miedzynarodowe (m.in. konwencje antykorupcyjne, podatkowe BEPS);\n- Forum dialogu miedzy panstwami rozwinietymi (a coraz wiecej z krajami rozwiniajacymi sie - tzw. Key Partners: Chiny, Indie, Brazylia, RPA, Indonezja);\n- DAC (Development Assistance Committee) - kontrola pomocy rozwojowej.\n\nAnaliza odpowiedzi\n\nA. Rada Europy (Council of Europe, RE):\n\n- zalozona 5 maja 1949 r. (Londyn);\n- siedziba: Strasburg;\n- 47 panstw (przed wykluczeniem Rosji w 2022 r.);\n- Polska od 26 listopada 1991 r. (NIE 1996 r.);\n- charakter polityczny (prawa czlowieka, demokracja, panstwo prawa), nie gospodarczy;\n- glowny instrument: Europejska Konwencja Praw Czlowieka (1950) + Europejski Trybunal Praw Czlowieka.\n\nNIE pasuje - inna data czlonkostwa Polski, inny charakter (nie gospodarczy).\n\nB. Rada Panstw Morza Baltyckiego (RPMB):\n\n- zalozona 1992;\n- Polska od poczatku (1992);\n- regionalna organizacja krajow Baltyku.\n\nNIE pasuje - nie skupia \"wysoko rozwinietych panstw\" calego swiata, regionalna, data nie pasuje.\n\nC. OECD - PASUJE WSZYSTKO: gospodarcza, wysoko rozwiniete panstwa, Polska od 1996, kryteria demokracji + gospodarki rynkowej.\n\nD. OBWE (Organizacja Bezpieczenstwa i Wspolpracy w Europie):\n\n- kontynuacja KBWE od 1995;\n- Polska od 1975 (KBWE) / 1995 (OBWE);\n- organizacja bezpieczenstwa, nie gospodarcza;\n- \"trzy koszyki\": polityczno-wojskowy, ekonomiczno-srodowiskowy, humanitarny.\n\nNIE pasuje - inny charakter (bezpieczenstwo, nie gospodarka), inna data.\n\nOdpowiedz\n\nC. Organizacja Wspolpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)\n\nTypowy błąd: Pulapka A (Rada Europy): zalozona 1949, Polska od 1991 (NIE 1996), organizacja gloweniem POLITYCZNA (prawa czlowieka, demokracja), nie gospodarcza. Pulapka B (RPMB): Rada Panstw Morza Baltyckiego - regionalna organizacja Baltyku, Polska od 1992. Pulapka D (OBWE): Organizacja Bezpieczenstwa i Wspolpracy w Europie - kontynuacja KBWE; Polska od 1975 (KBWE) / 1995 (OBWE). Tylko OECD = 1996 i organizacja gospodarcza.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":"OECD, organizacje miedzynarodowe, czlonkostwo Polski","page_from":16,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 23. (0-1)
O organizacji międzynarodowej
[…] [J]est ważną międzynarodową, międzyrządową organizacją gospodarczą skupiającą […]
wysoko rozwinięte państwa, w tym od listopada 1996 roku Polskę […]. Wszystkie państwa
członkowskie […] uznają, iż wartościami nadrzędnymi w życiu polityczno-społecznym
i gospodarczym są trzy zasady, które wspólnie stanowią niepisane podstawowe kryteria dla
państw ubiegających się o członkostwo: demokracja czyli pluralizm polityczny, poszanowanie
praw człowieka i swobód obywatelskich oraz stabilny wzrost w ramach otwartej gospodarki
rynkowej.
www.msz.gov.pl
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Organizacja, której dotyczy tekst, to
A. Rada Europy.
B. Rada Państw Morza Bałtyckiego.
C. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju.
D. Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: C. Organizacja Wspolpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) Klucze w tekscie: - "miedzynarodowa, miedzyrzadowa organizacja gospodarcza" - charakter ekonomiczny; - "skupiajaca wysoko rozwiniete panstwa" - OECD czesto nazywana jest "klubem panstw bogatych"; - "od listopada 1996 roku Polske" - Polska przystapila do OECD w listopadzie 1996 r. (data jest jednoznaczna; Polska przystapila do Rady Europy w 1991 r., do NATO w 1999 r., do UE w 2004 r.); - "demokracja, prawa czlowieka, gospodarka rynkowa" - to formalne kryteria czlonkostwa OECD (od reform z 1996 r.). OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) zostala zalozona w 1961 r. (jako kontynuacja Organizacji Europejskiej Wspolpracy Gospodarczej OEEC z 1948 r. - organu zarzadzajacego planem Marshalla). Siedziba: Paryz.

\n

Strona arkusza CKE z trescia zadania

\n

Rozwiazanie

\n

Organizacja Wspolpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)

\n

OECD (ang. Organisation for Economic Co-operation and Development; fr. Organisation de coopération et de développement économiques - OCDE) to organizacja miedzyrzadowa skupiajaca wysoko rozwiniete panstwa.

\n

Zalozenie: 30 wrzesnia 1961 r. (kontynuacja Organizacji Europejskiej Wspolpracy Gospodarczej OEEC z 1948 r.). Siedziba: Paryz (Chateau de la Muette).

\n

Liczba czlonkow (stan na 2020 r.): 37 panstw (obecnie 38, po przystapieniu Kostaryki w 2021 r. i Kolumbii). W tym wszystkie panstwa UE-15, USA, Kanada, Australia, Japonia, Korea Pld, kraje EFTA, Polska, Czechy, Wegry, Slowacja, Slowenia, Estonia, Lotwa, Litwa, Chile, Meksyk, Izrael, Turcja.

\n

Daty czlonkostwa Polski w organizacjach miedzynarodowych

\n

Organizacja | Rok przystapienia Polski
ONZ | 1945 (czlonek-zalozyciel)
Rada Europy | 1991
Bank Swiatowy, MFW | 1986
Rada Panstw Morza Baltyckiego | 1992
GATT/WTO | 1967 (GATT) / 1995 (WTO)
OBWE | 1995 (KBWE od 1975)
OECD | 1996 (listopad)
NATO | 1999
Unia Europejska | 2004
Strefa Schengen | 2007

\n

Kryteria czlonkostwa OECD

\n

OECD nie ma sztywnych prawnych kryteriow, ale trzy niepisane wartosci (cytat z tekstu):

\n
  1. Demokracja (pluralizm polityczny);
  2. Poszanowanie praw czlowieka i swobod obywatelskich;
  3. Stabilny wzrost w ramach otwartej gospodarki rynkowej.
\n

Dlatego Rosja, mimo wczesniejszych staran (negocjacje od 2007 r.), nigdy nie zostala czlonkiem - po aneksji Krymu w 2014 r. proces zostal calkowicie wstrzymany.

\n

Glowne dzialania OECD

\n\n

Analiza odpowiedzi

\n

A. Rada Europy (Council of Europe, RE):

\n\n

NIE pasuje - inna data czlonkostwa Polski, inny charakter (nie gospodarczy).

\n

B. Rada Panstw Morza Baltyckiego (RPMB):

\n\n

NIE pasuje - nie skupia "wysoko rozwinietych panstw" calego swiata, regionalna, data nie pasuje.

\n

C. OECD - PASUJE WSZYSTKO: gospodarcza, wysoko rozwiniete panstwa, Polska od 1996, kryteria demokracji + gospodarki rynkowej.

\n

D. OBWE (Organizacja Bezpieczenstwa i Wspolpracy w Europie):

\n\n

NIE pasuje - inny charakter (bezpieczenstwo, nie gospodarka), inna data.

\n

Odpowiedz

\n

C. Organizacja Wspolpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)

\n

Typowy błąd: Pulapka A (Rada Europy): zalozona 1949, Polska od 1991 (NIE 1996), organizacja gloweniem POLITYCZNA (prawa czlowieka, demokracja), nie gospodarcza. Pulapka B (RPMB): Rada Panstw Morza Baltyckiego - regionalna organizacja Baltyku, Polska od 1992. Pulapka D (OBWE): Organizacja Bezpieczenstwa i Wspolpracy w Europie - kontynuacja KBWE; Polska od 1975 (KBWE) / 1995 (OBWE). Tylko OECD = 1996 i organizacja gospodarcza.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

C. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD).

\n

Sposób 1 - analiza tekstu

\n

Kluczowe wskazówki:

\n
"…ważną międzynarodową, międzyrządową organizacją gospodarczą skupiającą […] wysoko rozwinięte państwa, w tym od listopada 1996 roku Polskę […]."
\n
"…demokracja czyli pluralizm polityczny, poszanowanie praw człowieka i swobód obywatelskich oraz stabilny wzrost w ramach otwartej gospodarki rynkowej."
\n

Identyfikacja:

\n
  1. "Międzyrządowa organizacja gospodarcza" - nie polityczna, nie obronna, ale GOSPODARCZA.
  2. "Wysoko rozwinięte państwa" - "klub bogatych".
  3. "Polska od listopada 1996 r." - Polska weszła do OECD 22 listopada 1996 r.
  4. "Otwarta gospodarka rynkowa" - kluczowa zasada OECD.
\n

→ OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development).

\n

Sposób 2 - eliminacja pozostałych opcji

\n

| Opcja | Charakter | Czy pasuje? |
| A. Rada Europy (1949) | Polityczna; ochrona praw człowieka, demokracja, rządy prawa; 46 państw; Polska od 1991 r. | ❌ NIE - to organizacja polityczna, nie gospodarcza |
| B. Rada Państw Morza Bałtyckiego (1992) | Regionalna współpraca w basenie Bałtyku | ❌ NIE - regionalna, nie globalna |
| C. OECD (1961) | Międzyrządowa, gospodarcza, państwa wysoko rozwinięte; 38 państw; Polska od XI 1996 r. | ✅ TAK |
| D. OBWE (KBWE od 1975, OBWE od 1995) | Bezpieczeństwo i współpraca w Europie + USA + Centralna Azja; 57 państw | ❌ NIE - bezpieczeństwo, nie gospodarka |

\n

Sposób 3 - pełna charakterystyka OECD

\n

OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) - Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju:

\n\n

Cele OECD:

\n
  1. Promowanie polityk dla zrównoważonego wzrostu gospodarczego
  2. Wzrost zatrudnienia
  3. Wzrost standardów życia
  4. Zapewnienie stabilności finansowej
  5. Wkład w rozwój gospodarki światowej
  6. Wkład w rozwój gospodarczy państw nieczłonkowskich
  7. Wzrost handlu światowego na zasadach niedyskryminacji
\n

Główne kryteria członkostwa ("trzy zasady OECD"):

\n
  1. Demokracja (pluralizm polityczny)
  2. Prawa człowieka i swobody obywatelskie
  3. Otwarta gospodarka rynkowa (gospodarka wolnorynkowa)
\n

To dokładnie cechy wymienione w tekście.

\n

Główne aktywności:

\n\n

Sposób 4 - porównanie z innymi organizacjami w opcjach

\n

A. Rada Europy (Council of Europe):

\n\n

B. Rada Państw Morza Bałtyckiego (Council of the Baltic Sea States, CBSS):

\n\n

D. OBWE (Organization for Security and Co-operation in Europe):

\n\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 23, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź C (OECD).
- 0 pkt - inna odpowiedź.
\n

Reference politologiczny

\n
📖 Reference - OECD i Polska:
Akcesja Polski do OECD:
- Sygnatura: 11 lipca 1996 r. (Konwencja paryska podpisana w Paryżu)
- Ratyfikacja: 22 listopada 1996 r. (Polska oficjalnie staje się członkiem)
- Pełna nazwa konwencji: "Konwencja o Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju"

Polska w OECD - uważana za jeden z głównych sukcesów polskiej dyplomacji lat 90. Otworzyło to drogę do wstąpienia do innych zachodnich organizacji: NATO (1999), UE (2004).
\n
📖 Reference - Państwa członkowskie OECD (2024, 38):
Founding members (1961, 20): USA, Kanada, Wielka Brytania, Niemcy, Francja, Włochy, Holandia, Belgia, Luksemburg, Norwegia, Szwecja, Dania, Islandia, Irlandia, Portugalia, Hiszpania, Grecja, Turcja, Austria, Szwajcaria.
Późniejsi członkowie: Japonia (1964), Finlandia (1969), Australia (1971), Nowa Zelandia (1973), Meksyk (1994), Czechy (1995), Polska (1996), Korea Pd. (1996), Węgry (1996), Słowacja (2000), Chile (2010), Słowenia (2010), Izrael (2010), Estonia (2010), Łotwa (2016), Litwa (2018), Kolumbia (2020), Kostaryka (2021).
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd: zaznaczenie A. Rada Europy - bo tekst wspomina prawa człowieka i demokrację. ALE Rada Europy NIE jest organizacją gospodarczą, a tekst wyraźnie pisze "organizacją gospodarczą". OECD = gospodarcza.
\n
⚠️ Uwaga: "Polska od listopada 1996" to bardzo konkretna wskazówka - należy zapamiętać:
- Rada Europy: 1991 (luty)
- OECD: 1996 (listopad)
- NATO: 1999 (marzec)
- UE: 2004 (maj)
\n
⚠️ Uwaga: Polska jest pełnoprawnym członkiem WSZYSTKICH czterech organizacji wymienionych w opcjach - pytanie nie dotyczy członkostwa, tylko charakteru organizacji.
"}]}