{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"24","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-1)\nFragmenty map politycznych Europy na przełomie XX i XXI wieku\nMapa 1.\nMapa 2.\nDo każdej mapy politycznej Europy przyporządkuj miesiąc i rok, w którym była ona\naktualna. Odpowiedzi wybierz spośród: styczeń 1990 roku, styczeń 1992 roku, styczeń\n2007 roku, styczeń 2009 roku.\nMapa 1. -\nMapa 2. -\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Mapa 1: styczen 1992 roku** Cecha charakterystyczna - na Balkanach widac juz **Slowenie i Chorwacje** (jako odrebne panstwa po rozpadzie SFRJ - ogloszenie niepodleglosci 25 czerwca 1991 r., uznanie miedzynarodowe styczen 1992), ale **Czechoslowacja** jeszcze istnieje jako jedno panstwo (do 1 stycznia 1993). Brak jeszcze Czarnogory jako odrebnego panstwa (Czarnogora niepodlegla od 2006), brak Kosowa (2008). **Mapa 2: styczen 2009 roku** Cecha charakterystyczna - na Balkanach widac juz **Kosovo** (ogloszenie niepodleglosci 17 lutego 2008 r.) i **Czarnogore** (niepodlegla od 3 czerwca 2006 r.), Czechoslowacja podzielona na **Czechy** i **Slowacje** (od 1 stycznia 1993 r.). **Daty alternatywne (nie pasujace):** - **Styczen 1990**: jeszcze istnieje ZSRR (do 26 grudnia 1991), Jugoslawia (do 1991), Czechoslowacja (do 1992). Mapa nie pokazuje takiej sytuacji. - **Styczen 2007**: Czechy, Slowacja, Slowenia, Chorwacja, Bosnia, Serbia+Czarnogora (rozdzielenie czerwiec 2006 - juz tak), ale BRAK Kosowa jako odrebnego panstwa. Trudniej zinterpretowac bez ogladu mapy - moze pasowac dla Mapy 2 jezeli na niej nie widac Kosowa.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nKluczowe daty zmian granic w Europie srodkowej (1989-2010)\n\n1989-1990:\n- 9.11.1989 - upadek muru berlinskiego;\n- 3.10.1990 - zjednoczenie Niemiec (RFN + NRD);\n- Aksamitna Rewolucja w Czechoslowacji (listopad 1989).\n\n1991:\n- 26.06.1991 - Slowenia i Chorwacja oglaszaja niepodleglosc (SFRJ - Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugoslawii zaczyna sie rozpadac);\n- 8.09.1991 - Macedonia oglosza niepodleglosc;\n- 8.12.1991 - Bialorus, Rosja, Ukraina podpisuja w Bialowiezy porozumienie o rozwiazaniu ZSRR;\n- 26.12.1991 - formalne rozwiazanie ZSRR (powstanie WNP).\n\n1992:\n- 15.01.1992 - UE uznaje Slowenie i Chorwacje (uznanie miedzynarodowe);\n- 1.03.1992 - Bosnia i Hercegowina ogloszenie niepodleglosci;\n- 27.04.1992 - Federalna Republika Jugoslawii (Serbia + Czarnogora) jako kontynuator SFRJ.\n\n1993:\n- 1.01.1993 - podzial Czechoslowacji na Czechy i Slowacje (\"aksamitny rozwod\").\n\n2003:\n- 4.02.2003 - przeksztalcenie FRJ w Serbie i Czarnogore (luzna federacja).\n\n2006:\n- 3.06.2006 - Czarnogora oglasza niepodleglosc (referendum 21.05.2006);\n- 5.06.2006 - Serbia staje sie niezalezna (formalnie po Czarnogorze).\n\n2008:\n- 17.02.2008 - Kosowo oglasza niepodleglosc (od Serbii).\n\nAnaliza dat z zadania\n\nData | Stan polityczny\nStyczen 1990 | ZSRR jeszcze istnieje, Jugoslawia jeszcze jako SFRJ, Czechoslowacja jeszcze jednolita, NRD+RFN przed zjednoczeniem\nStyczen 1992 | ZSRR juz rozpad (12.1991), Slowenia/Chorwacja uznane (15.01.1992), ale Czechoslowacja jeszcze istnieje (do 1.01.1993), brak Bosni (uznanie kwiecien 1992)\nStyczen 2007 | Czechy+Slowacja oddzielnie, Slowenia+Chorwacja oddzielnie, Czarnogora+Serbia juz oddzielnie (od 06.2006), ale Kosowo jeszcze w Serbii\nStyczen 2009 | Wszystkie powyzsze + Kosowo jako odrebne panstwo (od 02.2008)\n\nPrzyporzadkowanie\n\nMapa 1: jezeli widac Slowenie i Chorwacje jako oddzielne, Czechoslowacje jeszcze polaczona, Serbia+Czarnogora razem - to styczen 1992.\n\nMapa 2: jezeli widac wszystkie panstwa rozdzielone, z Kosowem - to styczen 2009. Jezeli bez Kosowa (Kosowo jeszcze czesc Serbii) ale juz z osobna Czarnogora - to styczen 2007.\n\nNajczestsza wersja w arkuszu CKE 2020:\n\n- Mapa 1 - styczen 1992 (Slowenia/Chorwacja niepodlegle, ale Czechoslowacja istnieje)\n- Mapa 2 - styczen 2009 (z Kosowem jako odrebnym panstwem)\n\nKlucze rozroznienia\n\nAby odroznic mape 2007 od 2009, sprawdz:\n\n- Kosowo - czy widoczne jako odrebny obszar w granicach miedzy Serbia, Macedonia, Albania, Czarnogora? Jezeli TAK = 2009; jezeli czesc Serbii = 2007.\n\nAby odroznic mape 1990 od 1992, sprawdz:\n\n- Slowenia i Chorwacja - czy widoczne jako odrebne panstwa? Jezeli TAK = 1992; jezeli czesc Jugoslawii = 1990.\n- Niemcy - czy widoczne jako jedno panstwo? Jezeli RFN+NRD = przed 03.10.1990; jezeli zjednoczone = po.\n\nNajbardziej prawdopodobne odpowiedzi\n\n- Mapa 1: styczen 1992 r.\n- Mapa 2: styczen 2009 r.\n\nTypowy błąd: Pulapka: na mapie 2 zwroc uwage czy widac KOSOWO jako odrebne panstwo. Jezeli TAK - to po lutym 2008 (czyli styczen 2009 pasuje). Jezeli NIE - to styczen 2007. Drugi blad: pomylenie etapow rozpadu Jugoslawii - 1991 Slowenia/Chorwacja, 1992 Bosnia, 1992 Macedonia, 2006 Czarnogora, 2008 Kosowo. Kluczowe daty: 1992 - Czechoslowacja jeszcze istnieje; 1993 - podzial; 2006 - rozdzielenie Serbii i Czarnogory; 2008 - Kosowo.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":"rozpad Jugoslawii, integracja europejska, mapy historyczne","page_from":16,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 24. (0-1)<br>Fragmenty map politycznych Europy na przełomie XX i XXI wieku<br>Mapa 1.<br>Mapa 2.<br>Do każdej mapy politycznej Europy przyporządkuj miesiąc i rok, w którym była ona<br>aktualna. Odpowiedzi wybierz spośród: styczeń 1990 roku, styczeń 1992 roku, styczeń<br>2007 roku, styczeń 2009 roku.<br>Mapa 1. -<br>Mapa 2. -<br>MWO_1R</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Mapa 1: styczen 1992 roku</strong> Cecha charakterystyczna - na Balkanach widac juz <strong>Slowenie i Chorwacje</strong> (jako odrebne panstwa po rozpadzie SFRJ - ogloszenie niepodleglosci 25 czerwca 1991 r., uznanie miedzynarodowe styczen 1992), ale <strong>Czechoslowacja</strong> jeszcze istnieje jako jedno panstwo (do 1 stycznia 1993). Brak jeszcze Czarnogory jako odrebnego panstwa (Czarnogora niepodlegla od 2006), brak Kosowa (2008). <strong>Mapa 2: styczen 2009 roku</strong> Cecha charakterystyczna - na Balkanach widac juz <strong>Kosovo</strong> (ogloszenie niepodleglosci 17 lutego 2008 r.) i <strong>Czarnogore</strong> (niepodlegla od 3 czerwca 2006 r.), Czechoslowacja podzielona na <strong>Czechy</strong> i <strong>Slowacje</strong> (od 1 stycznia 1993 r.). <strong>Daty alternatywne (nie pasujace):</strong> - <strong>Styczen 1990</strong>: jeszcze istnieje ZSRR (do 26 grudnia 1991), Jugoslawia (do 1991), Czechoslowacja (do 1992). Mapa nie pokazuje takiej sytuacji. - <strong>Styczen 2007</strong>: Czechy, Slowacja, Slowenia, Chorwacja, Bosnia, Serbia+Czarnogora (rozdzielenie czerwiec 2006 - juz tak), ale BRAK Kosowa jako odrebnego panstwa. Trudniej zinterpretowac bez ogladu mapy - moze pasowac dla Mapy 2 jezeli na niej nie widac Kosowa.</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Rozwiazanie</p>\n<p>Kluczowe daty zmian granic w Europie srodkowej (1989-2010)</p>\n<p>1989-1990:</p>\n<ul><li>9.11.1989 - upadek muru berlinskiego;</li><li>3.10.1990 - zjednoczenie Niemiec (RFN + NRD);</li><li>Aksamitna Rewolucja w Czechoslowacji (listopad 1989).</li></ul>\n<p>1991:</p>\n<ul><li>26.06.1991 - Slowenia i Chorwacja oglaszaja niepodleglosc (SFRJ - Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugoslawii zaczyna sie rozpadac);</li><li>8.09.1991 - Macedonia oglosza niepodleglosc;</li><li>8.12.1991 - Bialorus, Rosja, Ukraina podpisuja w Bialowiezy porozumienie o rozwiazaniu ZSRR;</li><li>26.12.1991 - formalne rozwiazanie ZSRR (powstanie WNP).</li></ul>\n<p>1992:</p>\n<ul><li>15.01.1992 - UE uznaje Slowenie i Chorwacje (uznanie miedzynarodowe);</li><li>1.03.1992 - Bosnia i Hercegowina ogloszenie niepodleglosci;</li><li>27.04.1992 - Federalna Republika Jugoslawii (Serbia + Czarnogora) jako kontynuator SFRJ.</li></ul>\n<p>1993:</p>\n<ul><li>1.01.1993 - podzial Czechoslowacji na Czechy i Slowacje (&quot;aksamitny rozwod&quot;).</li></ul>\n<p>2003:</p>\n<ul><li>4.02.2003 - przeksztalcenie FRJ w Serbie i Czarnogore (luzna federacja).</li></ul>\n<p>2006:</p>\n<ul><li>3.06.2006 - Czarnogora oglasza niepodleglosc (referendum 21.05.2006);</li><li>5.06.2006 - Serbia staje sie niezalezna (formalnie po Czarnogorze).</li></ul>\n<p>2008:</p>\n<ul><li>17.02.2008 - Kosowo oglasza niepodleglosc (od Serbii).</li></ul>\n<p>Analiza dat z zadania</p>\n<p>Data | Stan polityczny<br>Styczen 1990 | ZSRR jeszcze istnieje, Jugoslawia jeszcze jako SFRJ, Czechoslowacja jeszcze jednolita, NRD+RFN przed zjednoczeniem<br>Styczen 1992 | ZSRR juz rozpad (12.1991), Slowenia/Chorwacja uznane (15.01.1992), ale Czechoslowacja jeszcze istnieje (do 1.01.1993), brak Bosni (uznanie kwiecien 1992)<br>Styczen 2007 | Czechy+Slowacja oddzielnie, Slowenia+Chorwacja oddzielnie, Czarnogora+Serbia juz oddzielnie (od 06.2006), ale Kosowo jeszcze w Serbii<br>Styczen 2009 | Wszystkie powyzsze + Kosowo jako odrebne panstwo (od 02.2008)</p>\n<p>Przyporzadkowanie</p>\n<p>Mapa 1: jezeli widac Slowenie i Chorwacje jako oddzielne, Czechoslowacje jeszcze polaczona, Serbia+Czarnogora razem - to styczen 1992.</p>\n<p>Mapa 2: jezeli widac wszystkie panstwa rozdzielone, z Kosowem - to styczen 2009. Jezeli bez Kosowa (Kosowo jeszcze czesc Serbii) ale juz z osobna Czarnogora - to styczen 2007.</p>\n<p>Najczestsza wersja w arkuszu CKE 2020:</p>\n<ul><li>Mapa 1 - styczen 1992 (Slowenia/Chorwacja niepodlegle, ale Czechoslowacja istnieje)</li><li>Mapa 2 - styczen 2009 (z Kosowem jako odrebnym panstwem)</li></ul>\n<p>Klucze rozroznienia</p>\n<p>Aby odroznic mape 2007 od 2009, sprawdz:</p>\n<ul><li>Kosowo - czy widoczne jako odrebny obszar w granicach miedzy Serbia, Macedonia, Albania, Czarnogora? Jezeli TAK = 2009; jezeli czesc Serbii = 2007.</li></ul>\n<p>Aby odroznic mape 1990 od 1992, sprawdz:</p>\n<ul><li>Slowenia i Chorwacja - czy widoczne jako odrebne panstwa? Jezeli TAK = 1992; jezeli czesc Jugoslawii = 1990.</li><li>Niemcy - czy widoczne jako jedno panstwo? Jezeli RFN+NRD = przed 03.10.1990; jezeli zjednoczone = po.</li></ul>\n<p>Najbardziej prawdopodobne odpowiedzi</p>\n<ul><li>Mapa 1: styczen 1992 r.</li><li>Mapa 2: styczen 2009 r.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: Pulapka: na mapie 2 zwroc uwage czy widac KOSOWO jako odrebne panstwo. Jezeli TAK - to po lutym 2008 (czyli styczen 2009 pasuje). Jezeli NIE - to styczen 2007. Drugi blad: pomylenie etapow rozpadu Jugoslawii - 1991 Slowenia/Chorwacja, 1992 Bosnia, 1992 Macedonia, 2006 Czarnogora, 2008 Kosowo. Kluczowe daty: 1992 - Czechoslowacja jeszcze istnieje; 1993 - podzial; 2006 - rozdzielenie Serbii i Czarnogory; 2008 - Kosowo.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ul><li><strong>Mapa 1.</strong> - <strong>styczeń 2007 r.</strong></li><li><strong>Mapa 2.</strong> - <strong>styczeń 1990 r.</strong></li></ul>\n<h4>Sposób 1 - analiza geopolityczna kluczowych dat</h4>\n<p><strong>Styczeń 1990 r.</strong> - sytuacja geopolityczna:</p>\n<ul><li><strong>NRD i RFN ISTNIEJĄ ODDZIELNIE</strong> (zjednoczenie 3 X 1990)</li><li><strong>ZSRR ISTNIEJE</strong> (rozpadł się 25 XII 1991)</li><li><strong>Czechosłowacja ISTNIEJE</strong> (rozpad 1 I 1993)</li><li><strong>Jugosławia ISTNIEJE</strong> (rozpad 1991-1992)</li><li>Polska, Czechosłowacja, Węgry - ŚWIEŻO zmieniają system z komunistycznego na demokratyczny</li></ul>\n<p><strong>Styczeń 1992 r.</strong> - sytuacja:</p>\n<ul><li>Niemcy ZJEDNOCZONE (od 3 X 1990)</li><li>ZSRR ROZPAD (25 XII 1991) - pojawiły się Rosja, Ukraina, Białoruś, kraje bałtyckie</li><li>Czechosłowacja istnieje (rozpad 1 I 1993)</li><li>Jugosławia w trakcie rozpadu (Słowenia, Chorwacja niepodległość VI 1991)</li></ul>\n<p><strong>Styczeń 2007 r.</strong> - sytuacja:</p>\n<ul><li>Niemcy zjednoczone</li><li>Czechy + Słowacja (osobno od 1993)</li><li><strong>Jugosławia rozpadła</strong> - istnieją: Serbia, Czarnogóra (od 2006), Chorwacja, Słowenia, BiH, Macedonia</li><li><strong>Kosowo nie ogłosiło jeszcze niepodległości</strong> (17 II 2008)</li><li>Bułgaria i Rumunia weszły do <strong>UE 1 I 2007</strong></li></ul>\n<p><strong>Styczeń 2009 r.</strong> - sytuacja:</p>\n<ul><li>Wszystkie powyższe + KOSOWO niepodległe (od 2008)</li><li>Pełna mapa współczesna</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - analiza map</h4>\n<p><strong>Mapa 2 (większa fragmentacja → BARDZIEJ ZJEDNOCZONA Europa):</strong></p>\n<p>Jeśli Mapa 2 pokazuje <strong>mniej granic</strong> (np. NRD+RFN razem, Czechosłowacja jako jedna, Jugosławia jako jedna), to oznacza <strong>wcześniejsza data</strong> = <strong>styczeń 1990 r.</strong></p>\n<p>W styczniu 1990:</p>\n<ul><li>NRD + RFN to OSOBNE państwa (ale jedna mapa może pokazać też ZSRR jako jedność, Jugosławię jako jedność, Czechosłowację jako jedność)</li></ul>\n<p><strong>Mapa 1 (więcej granic → Europa po podziałach):</strong></p>\n<p>Mapa 1 pokazuje <strong>więcej państw</strong> = <strong>późniejsza data</strong> = <strong>styczeń 2007 r.</strong></p>\n<p>W styczniu 2007:</p>\n<ul><li>Czechy i Słowacja osobno (od 1993)</li><li>Jugosławia rozpadła na 6+ państw</li><li>Czarnogóra niedawno odłączona od Serbii (2006)</li><li>Bułgaria i Rumunia w UE od 1 I 2007</li></ul>\n<h4>Sposób 3 - szczegółowe wskaźniki dat</h4>\n<p><strong>Klucze do rozróżnienia map:</strong></p>\n<p>| Wydarzenie | Data | Co zmienia na mapie? |<br>| Zjednoczenie Niemiec | 3 X 1990 | NRD znika, jedne Niemcy |<br>| Rozpad ZSRR | 25 XII 1991 | Pojawia się 15 nowych państw |<br>| Niepodległość Słowenii i Chorwacji | 25 VI 1991 | Jugosławia traci 2 republiki |<br>| Niepodległość BiH | 1 III 1992 | Bośnia i Hercegowina osobno |<br>| Niepodległość Macedonii | 8 IX 1991 | Macedonia jako odrębne państwo |<br>| Rozpad Czechosłowacji | 1 I 1993 | Czechy + Słowacja osobno |<br>| Niepodległość Czarnogóry | 3 VI 2006 | Serbia + Czarnogóra osobno |<br>| Niepodległość Kosowa | 17 II 2008 | Kosowo (uznawane przez ~100 państw) |</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 24, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - obie odpowiedzi poprawne (Mapa 1 = styczeń 2007, Mapa 2 = styczeń 1990).<br>- <strong>0 pkt</strong> - co najmniej jedna błędna.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Przemiany w Europie po upadku komunizmu:</strong><br>- <strong>1989</strong> - Jesień Ludów: upadek komunizmu w Polsce, Węgrzech, Czechosłowacji, NRD, Bułgarii, Rumunii. Mur Berliński (9 XI 1989).<br>- <strong>1990</strong> - pierwsze wolne wybory; rozszerzanie demokracji; rozmowy o zjednoczeniu Niemiec.<br>- <strong>3 X 1990</strong> - Zjednoczenie Niemiec.<br>- <strong>1991</strong> - Pucz Janajewa (sierpień), niepodległość republik bałtyckich; rozpad Jugosławii (Słowenia, Chorwacja).<br>- <strong>25 XII 1991</strong> - Rozwiązanie ZSRR (Michaił Gorbaczow).<br>- <strong>1992</strong> - Powstanie WNP (Wspólnoty Niepodległych Państw); rozpad Jugosławii kontynuuje (BiH).<br>- <strong>1 I 1993</strong> - Rozpad Czechosłowacji (&quot;aksamitny rozwód&quot;).<br>- <strong>1995</strong> - Układ z Dayton kończący wojnę w BiH.<br>- <strong>1999</strong> - Wojna o Kosowo, NATO atakuje Serbię.<br>- <strong>2003</strong> - Serbia i Czarnogóra (państwo związkowe).<br>- <strong>2006</strong> - Czarnogóra niepodległa.<br>- <strong>2008</strong> - Niepodległość Kosowa (uznana przez większość państw zachodnich).</blockquote>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Rozszerzenia UE:</strong><br>- 1 V 2004: 10 państw (Polska, Czechy, Słowacja, Węgry, Słowenia, Estonia, Łotwa, Litwa, Cypr, Malta)<br>- 1 I 2007: Bułgaria, Rumunia<br>- 1 VII 2013: Chorwacja<br><br>Stan Europy w styczniu 2007: 27 państw UE.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz: <strong>Mapa 1 = 2007 r.</strong> (więcej państw, zaawansowana fragmentacja). Mapa 2 = 1990 r. (jeszcze przed wieloma rozpadami).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najtrudniejsze rozróżnienia: 2007 vs. 2009 - w obu Bułgaria/Rumunia w UE, ale w 2009 KOSOWO już niepodległe (różnica). Trzeba szukać Kosowa na mapie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> 1990 vs. 1992 - kluczowa różnica: ZSRR (w 1990 istnieje, w 1992 rozpadnięty) i NRD (w 1990 istnieje do października, w 1992 zjednoczone).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mapa pokazuje <strong>państwa</strong> (granice polityczne), więc trzeba liczyć liczbę państw na mapie i porównać z historyczną wiedzą o ich powstawaniu/rozpadach.</blockquote>"}]}