{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"27","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (0-1)\nO procedurze budżetowej w Unii Europejskiej\nProcedura budżetowa, czyli proces planowania, uchwalania i wykonywania budżetu ogólnego,\njest przedstawiona w art. 314 TFUE. Określono w nim kolejne kroki, etapy oraz ograniczenia\nczasowe obowiązujące tzw. władze budżetowe - dwie instytucje, od których zależy ostateczny\nkształt budżetu i które ponoszą odpowiedzialność za jego planowanie i uchwalenie, tj. […]\n[1] i Parlament. Procedura ta rozpoczyna się najpóźniej 1 września roku poprzedzającego rok,\nw którym budżet ma być wykonywany. Jest to ostateczny termin przedłożenia przez […]\n[2] wstępnego projektu budżetu.\nKompendium wiedzy o Unii Europejskiej, red. E. Małaszyńska, B. Gruchman, Warszawa 2018, s. 102-103.\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nNumerami 1 i 2 oznaczono w tekście dwa organy Unii Europejskiej -\nA. [1] Radę i [2] Komisję.\nB. [1] Trybunał Obrachunkowy i [2] Komisję.\nC. [1] Komisję i [2] Europejski Bank Centralny.\nD. [1] Europejski Bank Centralny i [2] Trybunał Obrachunkowy.\nMWO_1R","answer":"A","answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **A. [1] Rade i [2] Komisje** Kluczowe informacje: - **[1] Rada (Rada Unii Europejskiej)** - tekst mowi, ze \"wladze budzetowe\" to **dwie instytucje**: [1] i Parlament. Druga obok Parlamentu instytucja zaangazowana w uchwalanie budzetu UE to **Rada UE** (zwana takze \"Rada Ministrow\"). Rada i Parlament Europejski sa wspolustawodawcami w UE - razem przyjmuja wiekszosc aktow prawnych, w tym budzet. - **[2] Komisja (Komisja Europejska)** - przedklada **wstepny projekt budzetu** (preliminarz). To rola wykonawcza i inicjatywna Komisji w UE; KE przygotowuje propozycje aktow prawnych, w tym budzetu. Art. 314 TFUE (Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) opisuje role wszystkich trzech instytucji: - **Komisja** - przedklada wstepny projekt budzetu (najpozniej 1 wrzesnia roku poprzedzajacego); - **Rada** - przyjmuje stanowisko (zwiazane z pierwszym czytaniem); - **Parlament Europejski** - przyjmuje stanowisko, ma ostatnie slowo; - **Komitet pojednawczy** Rady i Parlamentu - w razie sporu (3-tygodniowa procedura).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nInstytucje Unii Europejskiej\n\nPo Traktacie z Lizbony (2009) UE ma 7 instytucji (art. 13 TUE):\n\n1. Parlament Europejski (PE) - przedstawiciele obywateli UE, wybierani bezposrednio.\n2. Rada Europejska - szefowie panstw lub rzadow + Przewodniczacy RE + Przewodniczacy KE; wytycza ogolne kierunki polityki.\n3. Rada Unii Europejskiej (Rada UE, Rada Ministrow) - ministrowie panstw czlonkowskich; wspolustawodawca z PE.\n4. Komisja Europejska (KE) - \"rzad UE\"; inicjatywa ustawodawcza, wykonanie, straz traktatow.\n5. Trybunal Sprawiedliwosci Unii Europejskiej (TSUE) - sad UE.\n6. Europejski Bank Centralny (EBC) - polityka pieniezna strefy euro.\n7. Trybunal Obrachunkowy (ETO) - kontrola finansowa UE.\n\nProcedura budzetowa UE (art. 314 TFUE)\n\nEtapy:\n\n1. Komisja Europejska przygotowuje wstepny projekt budzetu (do 1 wrzesnia roku poprzedzajacego).\n2. Rada UE przyjmuje stanowisko do projektu (do 1 pazdziernika).\n3. Parlament Europejski rozpatruje stanowisko Rady - pierwsze czytanie (42 dni).\n4. Jezeli sa rozbieznosci - Komitet pojednawczy (przedstawiciele Rady i PE) - 21 dni na uzgodnienie wspolnego projektu.\n5. Jezeli Komitet uzgodni - drugie czytania w Radzie i PE (14 dni).\n6. PE moze odrzucic budzet kwalifikowana wiekszoscia; w razie braku porozumienia - prowizorium budzetowe (1/12 ubieglorocznego budzetu miesiecznie).\n\nDwie wladze budzetowe: Rada UE i Parlament Europejski.\n\nKomisja: przedklada projekt budzetu i jest wykonawca.\n\nTrybunal Obrachunkowy (ETO)\n\n- Zalozenie: 1975 r.; siedziba: Luksemburg.\n- 27 czlonkow (po 1 z kazdego panstwa czlonkowskiego), mianowanych przez Rade na 6 lat.\n- Funkcja KONTROLNA, NIE budzetowa-uchwaleniowa: sprawdza, czy wydatki UE byly legalne, prawidlowe i gospodarne.\n- Co rok publikuje raport roczny - na jego podstawie PE udziela absolutorium Komisji za wykonanie budzetu.\n\nETO nie uczestniczy w uchwalaniu budzetu - dziala dopiero PO jego wykonaniu.\n\nEuropejski Bank Centralny (EBC)\n\n- Z siedziba we Frankfurcie nad Menem;\n- Glowny cel: stabilnosc cen w strefie euro (inflacja blisko 2%);\n- Prowadzi polityke pieniezna (stopy procentowe, podaz pieniadza);\n- NIE zajmuje sie budzetem UE - polityka fiskalna nalezy do panstw czlonkowskich i instytucji unijnych (Rada, Parlament).\n\nAnaliza odpowiedzi\n\nA. [1] Rada i [2] Komisja - PRAWIDLOWE:\n- [1] = Rada (jako druga obok PE wladza budzetowa);\n- [2] = Komisja (przedklada projekt).\n\nB. [1] Trybunal Obrachunkowy i [2] Komisja - NIE: ETO nie jest wladza budzetowa, to organ kontrolny.\n\nC. [1] Komisja i [2] EBC - NIE: Komisja przedklada projekt, ale nie uchwala go (rola innej instytucji, nie wladza budzetowa); EBC nie zajmuje sie budzetem.\n\nD. [1] EBC i [2] Trybunal Obrachunkowy - NIE: ani EBC, ani ETO nie sa wladzami budzetowymi.\n\nTriada budzetowa UE (pamiec klucza)\n\n- Inicjatywa → Komisja Europejska (przedklada projekt);\n- Uchwalanie → Rada UE + Parlament Europejski (wspolnie - \"wladze budzetowe\");\n- Kontrola → Trybunal Obrachunkowy (po wykonaniu).\n\nOdpowiedz\n\nA. [1] Rade i [2] Komisje\n\nTypowy błąd: Glowne pulapki: - **Trybunal Obrachunkowy** (B, D) - to organ KONTROLNY, sprawdza wydatkowanie budzetu PO fakcie. Nie uczestniczy w uchwalaniu budzetu. - **EBC** (C, D) - prowadzi polityke pieniezna euro, nie zajmuje sie budzetem UE. - Pamietaj triada: **inicjatywa - Komisja; decyzja - Rada + Parlament; kontrola - Trybunal Obrachunkowy + NIK panstw**.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":"budzet UE, organy Unii Europejskiej, Komisja, Rada","page_from":18,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 27. (0-1)<br>O procedurze budżetowej w Unii Europejskiej<br>Procedura budżetowa, czyli proces planowania, uchwalania i wykonywania budżetu ogólnego,<br>jest przedstawiona w art. 314 TFUE. Określono w nim kolejne kroki, etapy oraz ograniczenia<br>czasowe obowiązujące tzw. władze budżetowe - dwie instytucje, od których zależy ostateczny<br>kształt budżetu i które ponoszą odpowiedzialność za jego planowanie i uchwalenie, tj. […]<br>[1] i Parlament. Procedura ta rozpoczyna się najpóźniej 1 września roku poprzedzającego rok,<br>w którym budżet ma być wykonywany. Jest to ostateczny termin przedłożenia przez […]<br>[2] wstępnego projektu budżetu.<br>Kompendium wiedzy o Unii Europejskiej, red. E. Małaszyńska, B. Gruchman, Warszawa 2018, s. 102-103.<br>Zaznacz poprawne dokończenie zdania.<br>Numerami 1 i 2 oznaczono w tekście dwa organy Unii Europejskiej -<br>A. [1] Radę i [2] Komisję.<br>B. [1] Trybunał Obrachunkowy i [2] Komisję.<br>C. [1] Komisję i [2] Europejski Bank Centralny.<br>D. [1] Europejski Bank Centralny i [2] Trybunał Obrachunkowy.<br>MWO_1R</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>A. [1] Rade i [2] Komisje</strong> Kluczowe informacje: - <strong>[1] Rada (Rada Unii Europejskiej)</strong> - tekst mowi, ze &quot;wladze budzetowe&quot; to <strong>dwie instytucje</strong>: [1] i Parlament. Druga obok Parlamentu instytucja zaangazowana w uchwalanie budzetu UE to <strong>Rada UE</strong> (zwana takze &quot;Rada Ministrow&quot;). Rada i Parlament Europejski sa wspolustawodawcami w UE - razem przyjmuja wiekszosc aktow prawnych, w tym budzet. - <strong>[2] Komisja (Komisja Europejska)</strong> - przedklada <strong>wstepny projekt budzetu</strong> (preliminarz). To rola wykonawcza i inicjatywna Komisji w UE; KE przygotowuje propozycje aktow prawnych, w tym budzetu. Art. 314 TFUE (Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) opisuje role wszystkich trzech instytucji: - <strong>Komisja</strong> - przedklada wstepny projekt budzetu (najpozniej 1 wrzesnia roku poprzedzajacego); - <strong>Rada</strong> - przyjmuje stanowisko (zwiazane z pierwszym czytaniem); - <strong>Parlament Europejski</strong> - przyjmuje stanowisko, ma ostatnie slowo; - <strong>Komitet pojednawczy</strong> Rady i Parlamentu - w razie sporu (3-tygodniowa procedura).</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Rozwiazanie</p>\n<p>Instytucje Unii Europejskiej</p>\n<p>Po Traktacie z Lizbony (2009) UE ma 7 instytucji (art. 13 TUE):</p>\n<ol><li>Parlament Europejski (PE) - przedstawiciele obywateli UE, wybierani bezposrednio.</li><li>Rada Europejska - szefowie panstw lub rzadow + Przewodniczacy RE + Przewodniczacy KE; wytycza ogolne kierunki polityki.</li><li>Rada Unii Europejskiej (Rada UE, Rada Ministrow) - ministrowie panstw czlonkowskich; wspolustawodawca z PE.</li><li>Komisja Europejska (KE) - &quot;rzad UE&quot;; inicjatywa ustawodawcza, wykonanie, straz traktatow.</li><li>Trybunal Sprawiedliwosci Unii Europejskiej (TSUE) - sad UE.</li><li>Europejski Bank Centralny (EBC) - polityka pieniezna strefy euro.</li><li>Trybunal Obrachunkowy (ETO) - kontrola finansowa UE.</li></ol>\n<p>Procedura budzetowa UE (art. 314 TFUE)</p>\n<p>Etapy:</p>\n<ol><li>Komisja Europejska przygotowuje wstepny projekt budzetu (do 1 wrzesnia roku poprzedzajacego).</li><li>Rada UE przyjmuje stanowisko do projektu (do 1 pazdziernika).</li><li>Parlament Europejski rozpatruje stanowisko Rady - pierwsze czytanie (42 dni).</li><li>Jezeli sa rozbieznosci - Komitet pojednawczy (przedstawiciele Rady i PE) - 21 dni na uzgodnienie wspolnego projektu.</li><li>Jezeli Komitet uzgodni - drugie czytania w Radzie i PE (14 dni).</li><li>PE moze odrzucic budzet kwalifikowana wiekszoscia; w razie braku porozumienia - prowizorium budzetowe (1/12 ubieglorocznego budzetu miesiecznie).</li></ol>\n<p>Dwie wladze budzetowe: Rada UE i Parlament Europejski.</p>\n<p>Komisja: przedklada projekt budzetu i jest wykonawca.</p>\n<p>Trybunal Obrachunkowy (ETO)</p>\n<ul><li>Zalozenie: 1975 r.; siedziba: Luksemburg.</li><li>27 czlonkow (po 1 z kazdego panstwa czlonkowskiego), mianowanych przez Rade na 6 lat.</li><li>Funkcja KONTROLNA, NIE budzetowa-uchwaleniowa: sprawdza, czy wydatki UE byly legalne, prawidlowe i gospodarne.</li><li>Co rok publikuje raport roczny - na jego podstawie PE udziela absolutorium Komisji za wykonanie budzetu.</li></ul>\n<p>ETO nie uczestniczy w uchwalaniu budzetu - dziala dopiero PO jego wykonaniu.</p>\n<p>Europejski Bank Centralny (EBC)</p>\n<ul><li>Z siedziba we Frankfurcie nad Menem;</li><li>Glowny cel: stabilnosc cen w strefie euro (inflacja blisko 2%);</li><li>Prowadzi polityke pieniezna (stopy procentowe, podaz pieniadza);</li><li>NIE zajmuje sie budzetem UE - polityka fiskalna nalezy do panstw czlonkowskich i instytucji unijnych (Rada, Parlament).</li></ul>\n<p>Analiza odpowiedzi</p>\n<p>A. [1] Rada i [2] Komisja - PRAWIDLOWE:</p>\n<ul><li>[1] = Rada (jako druga obok PE wladza budzetowa);</li><li>[2] = Komisja (przedklada projekt).</li></ul>\n<p>B. [1] Trybunal Obrachunkowy i [2] Komisja - NIE: ETO nie jest wladza budzetowa, to organ kontrolny.</p>\n<p>C. [1] Komisja i [2] EBC - NIE: Komisja przedklada projekt, ale nie uchwala go (rola innej instytucji, nie wladza budzetowa); EBC nie zajmuje sie budzetem.</p>\n<p>D. [1] EBC i [2] Trybunal Obrachunkowy - NIE: ani EBC, ani ETO nie sa wladzami budzetowymi.</p>\n<p>Triada budzetowa UE (pamiec klucza)</p>\n<ul><li>Inicjatywa → Komisja Europejska (przedklada projekt);</li><li>Uchwalanie → Rada UE + Parlament Europejski (wspolnie - &quot;wladze budzetowe&quot;);</li><li>Kontrola → Trybunal Obrachunkowy (po wykonaniu).</li></ul>\n<p>Odpowiedz</p>\n<p>A. [1] Rade i [2] Komisje</p>\n<p>Typowy błąd: Glowne pulapki: - <strong>Trybunal Obrachunkowy</strong> (B, D) - to organ KONTROLNY, sprawdza wydatkowanie budzetu PO fakcie. Nie uczestniczy w uchwalaniu budzetu. - <strong>EBC</strong> (C, D) - prowadzi polityke pieniezna euro, nie zajmuje sie budzetem UE. - Pamietaj triada: <strong>inicjatywa - Komisja; decyzja - Rada + Parlament; kontrola - Trybunal Obrachunkowy + NIK panstw</strong>.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A. [1] Radę i [2] Komisję.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu</h4>\n<p>Kluczowe wskazówki:</p>\n<blockquote><em>&quot;…dwie instytucje, od których zależy ostateczny kształt budżetu i które ponoszą odpowiedzialność za jego planowanie i uchwalenie, tj. <strong>[1]</strong> i <strong>Parlament</strong>.&quot;</em></blockquote>\n<p>→ [1] = <strong>Rada Unii Europejskiej</strong> (razem z Parlamentem stanowi tzw. <strong>władze budżetowe</strong>)</p>\n<blockquote><em>&quot;Procedura ta rozpoczyna się najpóźniej 1 września roku poprzedzającego rok, w którym budżet ma być wykonywany. Jest to ostateczny termin przedłożenia przez <strong>[2]</strong> wstępnego projektu budżetu.&quot;</em></blockquote>\n<p>→ [2] = <strong>Komisja Europejska</strong> (organ inicjujący w UE - przedkłada projekty)</p>\n<h4>Sposób 2 - Procedura budżetowa UE (art. 314 TFUE)</h4>\n<p><strong>Etapy procedury budżetowej:</strong></p>\n<ol><li><strong>Najpóźniej 1 lipca</strong>: każda instytucja UE sporządza wstępny szacunek wydatków i przedkłada Komisji.</li></ol>\n<ol><li><strong>Najpóźniej 1 września</strong>: <strong>Komisja Europejska</strong> przedkłada <strong>wstępny projekt budżetu</strong> <strong>Radzie</strong> i <strong>Parlamentowi</strong>.</li></ol>\n<ol><li><strong>Pierwsze czytanie w Radzie</strong>: Rada przyjmuje swoje stanowisko (większością kwalifikowaną) i przekazuje Parlamentowi.</li></ol>\n<ol><li><strong>Pierwsze czytanie w Parlamencie</strong>: Parlament w ciągu 42 dni może:</li></ol>\n<ul><li>Zatwierdzić projekt → budżet uchwalony</li><li>Wprowadzić poprawki</li><li>Odrzucić projekt</li></ul>\n<ol><li><strong>Komitet Pojednawczy</strong> (jeśli różnice): 21 dni na osiągnięcie wspólnego tekstu.</li></ol>\n<ol><li><strong>Drugie czytanie</strong>: jednoczesne głosowanie w Parlamencie i Radzie nad wspólnym tekstem.</li></ol>\n<ol><li><strong>Uchwalenie budżetu</strong>: jeśli oba organy zatwierdzą wspólny tekst.</li></ol>\n<p><strong>&quot;Władze budżetowe&quot;</strong> = Rada + Parlament Europejski (wspólnie odpowiedzialne za uchwalenie budżetu).</p>\n<h4>Sposób 3 - instytucje UE i ich kompetencje</h4>\n<p><strong>Główne instytucje UE (art. 13 TUE):</strong></p>\n<p>| Instytucja | Funkcja | Skład | Siedziba |<br>| <strong>Parlament Europejski</strong> | Współlegislator + budżet + kontrola | 720 europosłów | Strasburg/Bruksela |<br>| <strong>Rada Europejska</strong> | Strategiczne kierunki | Głowy państw/rządów + Przewodniczący | Bruksela |<br>| <strong>Rada UE / Rada</strong> | Współlegislator + decyzje polityczne | Ministrowie tematyczni | Bruksela |<br>| <strong>Komisja Europejska</strong> | <strong>Egzekutywa + inicjatywa ustawodawcza</strong> | 27 komisarzy (1 z państwa) | Bruksela |<br>| <strong>Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE)</strong> | Sądownictwo | 27 sędziów + rzecznicy | Luksemburg |<br>| <strong>Europejski Bank Centralny (EBC)</strong> | Polityka pieniężna euro | Zarząd + Rada Prezesów | Frankfurt |<br>| <strong>Europejski Trybunał Obrachunkowy (TO)</strong> | Audyt finansowy | 27 członków | Luksemburg |</p>\n<p><strong>Komisja Europejska</strong> ma <strong>prawo wyłącznej inicjatywy ustawodawczej</strong> w UE (z nielicznymi wyjątkami). To kluczowa cecha UE - nie Parlament, a Komisja inicjuje ustawodawstwo.</p>\n<p><strong>Rada UE / Rada</strong> + <strong>Parlament Europejski</strong> = współ-legislator (procedura zwykła ustawodawcza).</p>\n<h4>Sposób 4 - eliminacja innych opcji</h4>\n<p>| Opcja | [1] | [2] | Czy pasuje? |<br>| <strong>A</strong> | Rada | Komisja | ✅ TAK - Rada to władza budżetowa razem z Parlamentem; Komisja przedkłada projekt |<br>| B | Trybunał Obrachunkowy | Komisja | ❌ Trybunał Obrachunkowy = audytor, NIE władza budżetowa |<br>| C | Komisja | EBC | ❌ EBC = polityka pieniężna euro, NIE budżet UE |<br>| D | EBC | Trybunał Obrachunkowy | ❌ Żadne nie są władzą budżetową |</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 27, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź <strong>A</strong> ([1] Rada, [2] Komisja).<br>- <strong>0 pkt</strong> - inna.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Procedura budżetowa UE (art. 314 TFUE):</strong><br>Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, art. 314 reguluje procedurę uchwalenia budżetu rocznego UE.<br><br><strong>Władze budżetowe</strong>: Parlament Europejski + Rada UE.<br><strong>Inicjator</strong>: Komisja Europejska.<br><br><strong>Wieloletnie Ramy Finansowe (WRF)</strong> - budżet 7-letni, ramowy. Bieżące WRF: 2021-2027 (1,8 bln euro + Next Generation EU 750 mld euro odbudowy po COVID).</blockquote>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Komisja Europejska:</strong><br>- Skład: <strong>27 komisarzy</strong> (po jednym z każdego państwa członkowskiego UE)<br>- Kadencja: 5 lat<br>- Przewodniczący Komisji (2020): Ursula von der Leyen (od 1 XII 2019)<br>- <strong>Wyłączna inicjatywa ustawodawcza</strong> w UE<br>- Egzekutywa + strażnik traktatów<br>- Reprezentuje UE w stosunkach zewnętrznych (z USA, Chinami)</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: pomylenie <strong>Rady UE</strong> (ministrowie tematyczni) z <strong>Radą Europejską</strong> (głowy państw). To DWA różne ciała:<br>- <strong>Rada UE / Rada</strong> - ministrowie, współlegislator<br>- <strong>Rada Europejska</strong> - głowy państw/rządów, kierunki strategiczne</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> <strong>Trybunał Obrachunkowy</strong> (TO) audytuje wykonanie budżetu - NIE uchwala go. To różnica między <strong>rachuneczowym</strong> (kontrola) a <strong>budżetowym</strong> (uchwalanie).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> <strong>EBC</strong> (Europejski Bank Centralny) zarządza polityką pieniężną strefy euro (stóp procentowych, emisją euro). NIE ma żadnej roli w budżecie UE.</blockquote>"}]}