{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/28","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"28","points":1,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (0-1)\nFragment mapy politycznej Europy\nO Europejskim Obszarze Gospodarczym\nWszystkie państwa, oznaczone na mapie numerami 1-4, należą do Europejskiego Obszaru\nGospodarczego i strefy Schengen. Europejski Obszar Gospodarczy powstał w celu rozszerzenia\nrynku wewnętrznego UE na trzy państwa należące do EFTA: Islandię, Norwegię\ni Liechtenstein. Wszystkie przepisy prawne UE odnoszące się do jednolitego rynku\nwewnętrznego są na bieżąco przyjmowane do ustawodawstwa krajów EFTA.\nNa podstawie: www.europarl.europa.eu\nOceń, czy obywatel Rzeczypospolitej Polskiej niemający obywatelstwa żadnego z państw\noznaczonych na mapie numerami mógł w latach 2008-2019 korzystać z podanych\nmożliwości. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Mógł przekraczać granice każdego z państw oznaczonych na mapie numerami\nbez kontroli granicznej.\nP\nF\n2. Mógł prowadzić swobodną działalność gospodarczą na terytorium każdego\nz państw oznaczonych na mapie numerami.\nP\nF\n3. Mieszkając na terytorium każdego z państw oznaczonych na mapie numerami,\nmógł brać udział w wyborach organów władz lokalnych tych państw.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n26.1. 26.2.\n27.\n28.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **1. P (PRAWDA)** - Wszystkie cztery panstwa naleza do **strefy Schengen** (Islandia od 2001, Norwegia od 2001, Liechtenstein od 2011, Szwajcaria od 2008). Choc Szwajcaria nie jest w EOG, jest w Schengen przez umowy bilateralne. Obywatel UE moze przekraczac granice bez kontroli. (UWAGA: jezeli ktores z panstw na mapie NIE jest w Schengen, np. jest to Wielka Brytania - to FALSZ. Typowo w arkuszu 2020 r. wszystkie 4 panstwa to EOG/EFTA, ktore sa w Schengen.) **2. P (PRAWDA)** - Obywatel UE moze prowadzic swobodna dzialalnosc gospodarcza we wszystkich krajach EOG (Islandia, Norwegia, Liechtenstein - mocy art. 31 Porozumienia EOG - swoboda przedsiebiorczosci) oraz w Szwajcarii (mocy umowy bilateralnej UE-Szwajcaria z 1999 r. o swobodnym przeplywie osob). **Cztery swobody UE** (towary, uslugi, osoby, kapital) sa rozszerzone na EOG. **3. F (FALSZ)** - Prawo udzialu w **wyborach lokalnych** w kraju zamieszkania przysluguje **obywatelowi UE** w **innych panstwach czlonkowskich UE** (art. 22 TFUE). Panstwa EOG (Islandia, Norwegia, Liechtenstein) i Szwajcaria **NIE sa czlonkami UE**, wiec **NIE obowiazuje tam** to prawo dla obywateli UE. Obywatel polski mieszkajacy w Norwegii **nie ma prawa** glosowac w wyborach do norweskich rad gmin czy wojewodztw (z wyjatkiem programow narodowych, ktore Norwegia moglaby sama wprowadzic).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nOrganizacje europejskie - mapa pojeciowa\n\nOrganizacja | Czlonkowie (przyklad) | Funkcja\nUE (Unia Europejska) | 27 panstw (po Brexicie) | Pelna integracja polityczna i ekonomiczna\nEOG (Europejski Obszar Gospodarczy) | UE + Islandia, Norwegia, Liechtenstein | Wspolny rynek (4 swobody UE)\nEFTA (Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu) | Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria | Wolny handel miedzy panstwami\nStrefa Schengen | UE (bez Irlandii i Cypru) + Islandia, Norwegia, Szwajcaria, Liechtenstein | Brak kontroli na granicach wewnetrznych\nStrefa euro | 20 panstw UE | Wspolna waluta\n\nEOG (Europejski Obszar Gospodarczy)\n\nPorozumienie o EOG z 2 maja 1992 r. (Porto). Wszedl w zycie 1 stycznia 1994 r.\n\nCzlonkowie: 27 panstw UE + Islandia, Liechtenstein, Norwegia (3 panstwa EFTA, ktore wybraly EOG).\n\nCo zapewnia EOG:\n\n- Cztery swobody UE: swobodny przeplyw towarow, uslug, osob, kapitalu.\n- Wspolny rynek - jeden zbior regulacji.\n- Wspolpraca w obszarach: badania, ochrona srodowiska, edukacja, polityka spoleczna.\n\nCo NIE obejmuje EOG:\n\n- Wspolna polityka rolna i rybacka.\n- Unia celna (Islandia, Norwegia, Liechtenstein zachowuja wlasne stawki celne wobec krajow trzecich).\n- Polityka zagraniczna i bezpieczenstwo.\n- Wspolna waluta.\n- Prawo unijne polityczne (obywatelstwo UE, prawa wyborcze).\n\nSZWAJCARIA: jest w EFTA ale NIE jest w EOG (Szwajcarzy odrzucili przystapienie w referendum 6.12.1992 - 50,3% przeciw). Zamiast tego Szwajcaria ma umowy bilateralne z UE (najwazniejsza z 1999 r. - swobodny przeplyw osob).\n\nStrefa Schengen\n\nKonwencja z Schengen (1985-1990, wdrozenie 1995). Likwiduje kontrole graniczne miedzy panstwami strefy.\n\nCzlonkowie Schengen (stan na 2020):\n\n- 22 panstwa UE (wszystkie z UE oprocz Irlandii, Cypru, Bulgarii, Rumunii, Chorwacji);\n- 4 panstwa nie-UE: Islandia, Norwegia, Szwajcaria, Liechtenstein.\n\nWszystkie 4 panstwa EFTA/EOG sa w Schengen.\n\nAnaliza zdan\n\nZdanie 1: Mozliwosc przekraczania granic bez kontroli wszystkich 4 panstw.\n\nJezeli numery 1-4 to Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria - wszystkie sa w Schengen. PRAWDA.\n\n(Gdyby jednym z panstw byla Wielka Brytania - nigdy nie byla w Schengen, wiec FALSZ. Ale tekst mowi o EOG, do ktorego UK nalezala tylko jako czesc UE; w arkuszu 2020 byl jeszcze Brexit kontekst.)\n\nZdanie 2: Swobodna dzialalnosc gospodarcza.\n\nEOG zapewnia swobode przedsiebiorczosci (art. 31 Porozumienia EOG) - obywatel UE moze zakladac firmy w Islandii, Norwegii, Liechtensteinie. Szwajcaria zapewnia podobne prawo przez umowy bilateralne. PRAWDA.\n\nZdanie 3: Udzial w wyborach do wladz lokalnych.\n\nArt. 22 ust. 1 TFUE: \"Kazdy obywatel Unii majacy miejsce zamieszkania w panstwie czlonkowskim, ktorego nie jest obywatelem, ma prawo glosowania i kandydowania w wyborach lokalnych w panstwie czlonkowskim, w ktorym ma miejsce zamieszkania [...].\"\n\nKlucz: \"panstwo czlonkowskie\" = panstwo czlonkowskie UE. Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria nie sa panstwami czlonkowskimi UE, wiec to prawo NIE OBOWIAZUJE tam. Obywatel polski w Oslo nie ma automatycznego prawa do glosowania w wyborach do tamtej rady miejskiej.\n\nFALSZ.\n\n(Norwegia z wlasnej inicjatywy przyznaje prawo wyborcze w wyborach lokalnych wszystkim osobom mieszkajacym tam co najmniej 3 lata - ale to wlasny przepis, NIE wynika z porozumienia EOG ani z obywatelstwa UE.)\n\nTabela odpowiedzi\n\nZdanie | Ocena | Uzasadnienie\n1. Bez kontroli granicznej | P | Wszystkie 4 panstwa w Schengen\n2. Swobodna dzialalnosc gosp. | P | EOG + umowy ze Szwajcaria gwarantuja swobode przedsiebiorczosci\n3. Glosowanie w wyborach lokalnych | F | Art. 22 TFUE dotyczy tylko panstw UE, nie EOG\n\nTypowy błąd: Glowna pulapka zdania 3: studenci czesto sadza, ze \"swobody UE\" obejmuja prawa wyborcze. Tak nie jest - prawa wyborcze sa CZESCIA OBYWATELSTWA UE (art. 22 TFUE), ktore nie rozszerza sie na EOG. EOG to glownie cztery swobody RYNKOWE (towary, uslugi, osoby, kapital), bez praw politycznych. Drugi blad: pomylenie strefy Schengen z UE - Norwegia jest w Schengen, ale NIE w UE. Trzeci: zdanie 1 - jezeli ktores z panstw nie jest w Schengen (np. Wielka Brytania), to byloby FALSZ; ale Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria sa w Schengen.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":"strefa Schengen, EOG, EFTA, swobody UE","page_from":19,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 28. (0-1)
Fragment mapy politycznej Europy
O Europejskim Obszarze Gospodarczym
Wszystkie państwa, oznaczone na mapie numerami 1-4, należą do Europejskiego Obszaru
Gospodarczego i strefy Schengen. Europejski Obszar Gospodarczy powstał w celu rozszerzenia
rynku wewnętrznego UE na trzy państwa należące do EFTA: Islandię, Norwegię
i Liechtenstein. Wszystkie przepisy prawne UE odnoszące się do jednolitego rynku
wewnętrznego są na bieżąco przyjmowane do ustawodawstwa krajów EFTA.
Na podstawie: www.europarl.europa.eu
Oceń, czy obywatel Rzeczypospolitej Polskiej niemający obywatelstwa żadnego z państw
oznaczonych na mapie numerami mógł w latach 2008-2019 korzystać z podanych
możliwości. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.

\n
  1. Mógł przekraczać granice każdego z państw oznaczonych na mapie numerami
\n

bez kontroli granicznej.
P
F

\n
  1. Mógł prowadzić swobodną działalność gospodarczą na terytorium każdego
\n

z państw oznaczonych na mapie numerami.
P
F

\n
  1. Mieszkając na terytorium każdego z państw oznaczonych na mapie numerami,
\n

mógł brać udział w wyborach organów władz lokalnych tych państw.
P
F
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
26.1. 26.2.
27.
28.
Maks. liczba punktów
1
1
1
1
Uzyskana liczba punktów
MWO_1R

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: 1. P (PRAWDA) - Wszystkie cztery panstwa naleza do strefy Schengen (Islandia od 2001, Norwegia od 2001, Liechtenstein od 2011, Szwajcaria od 2008). Choc Szwajcaria nie jest w EOG, jest w Schengen przez umowy bilateralne. Obywatel UE moze przekraczac granice bez kontroli. (UWAGA: jezeli ktores z panstw na mapie NIE jest w Schengen, np. jest to Wielka Brytania - to FALSZ. Typowo w arkuszu 2020 r. wszystkie 4 panstwa to EOG/EFTA, ktore sa w Schengen.) 2. P (PRAWDA) - Obywatel UE moze prowadzic swobodna dzialalnosc gospodarcza we wszystkich krajach EOG (Islandia, Norwegia, Liechtenstein - mocy art. 31 Porozumienia EOG - swoboda przedsiebiorczosci) oraz w Szwajcarii (mocy umowy bilateralnej UE-Szwajcaria z 1999 r. o swobodnym przeplywie osob). Cztery swobody UE (towary, uslugi, osoby, kapital) sa rozszerzone na EOG. 3. F (FALSZ) - Prawo udzialu w wyborach lokalnych w kraju zamieszkania przysluguje obywatelowi UE w innych panstwach czlonkowskich UE (art. 22 TFUE). Panstwa EOG (Islandia, Norwegia, Liechtenstein) i Szwajcaria NIE sa czlonkami UE, wiec NIE obowiazuje tam to prawo dla obywateli UE. Obywatel polski mieszkajacy w Norwegii nie ma prawa glosowac w wyborach do norweskich rad gmin czy wojewodztw (z wyjatkiem programow narodowych, ktore Norwegia moglaby sama wprowadzic).

\n

Strona arkusza CKE z trescia zadania

\n

Rozwiazanie

\n

Organizacje europejskie - mapa pojeciowa

\n

Organizacja | Czlonkowie (przyklad) | Funkcja
UE (Unia Europejska) | 27 panstw (po Brexicie) | Pelna integracja polityczna i ekonomiczna
EOG (Europejski Obszar Gospodarczy) | UE + Islandia, Norwegia, Liechtenstein | Wspolny rynek (4 swobody UE)
EFTA (Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu) | Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria | Wolny handel miedzy panstwami
Strefa Schengen | UE (bez Irlandii i Cypru) + Islandia, Norwegia, Szwajcaria, Liechtenstein | Brak kontroli na granicach wewnetrznych
Strefa euro | 20 panstw UE | Wspolna waluta

\n

EOG (Europejski Obszar Gospodarczy)

\n

Porozumienie o EOG z 2 maja 1992 r. (Porto). Wszedl w zycie 1 stycznia 1994 r.

\n

Czlonkowie: 27 panstw UE + Islandia, Liechtenstein, Norwegia (3 panstwa EFTA, ktore wybraly EOG).

\n

Co zapewnia EOG:

\n\n

Co NIE obejmuje EOG:

\n\n

SZWAJCARIA: jest w EFTA ale NIE jest w EOG (Szwajcarzy odrzucili przystapienie w referendum 6.12.1992 - 50,3% przeciw). Zamiast tego Szwajcaria ma umowy bilateralne z UE (najwazniejsza z 1999 r. - swobodny przeplyw osob).

\n

Strefa Schengen

\n

Konwencja z Schengen (1985-1990, wdrozenie 1995). Likwiduje kontrole graniczne miedzy panstwami strefy.

\n

Czlonkowie Schengen (stan na 2020):

\n\n

Wszystkie 4 panstwa EFTA/EOG sa w Schengen.

\n

Analiza zdan

\n

Zdanie 1: Mozliwosc przekraczania granic bez kontroli wszystkich 4 panstw.

\n

Jezeli numery 1-4 to Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria - wszystkie sa w Schengen. PRAWDA.

\n

(Gdyby jednym z panstw byla Wielka Brytania - nigdy nie byla w Schengen, wiec FALSZ. Ale tekst mowi o EOG, do ktorego UK nalezala tylko jako czesc UE; w arkuszu 2020 byl jeszcze Brexit kontekst.)

\n

Zdanie 2: Swobodna dzialalnosc gospodarcza.

\n

EOG zapewnia swobode przedsiebiorczosci (art. 31 Porozumienia EOG) - obywatel UE moze zakladac firmy w Islandii, Norwegii, Liechtensteinie. Szwajcaria zapewnia podobne prawo przez umowy bilateralne. PRAWDA.

\n

Zdanie 3: Udzial w wyborach do wladz lokalnych.

\n

Art. 22 ust. 1 TFUE: "Kazdy obywatel Unii majacy miejsce zamieszkania w panstwie czlonkowskim, ktorego nie jest obywatelem, ma prawo glosowania i kandydowania w wyborach lokalnych w panstwie czlonkowskim, w ktorym ma miejsce zamieszkania [...]."

\n

Klucz: "panstwo czlonkowskie" = panstwo czlonkowskie UE. Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria nie sa panstwami czlonkowskimi UE, wiec to prawo NIE OBOWIAZUJE tam. Obywatel polski w Oslo nie ma automatycznego prawa do glosowania w wyborach do tamtej rady miejskiej.

\n

FALSZ.

\n

(Norwegia z wlasnej inicjatywy przyznaje prawo wyborcze w wyborach lokalnych wszystkim osobom mieszkajacym tam co najmniej 3 lata - ale to wlasny przepis, NIE wynika z porozumienia EOG ani z obywatelstwa UE.)

\n

Tabela odpowiedzi

\n

Zdanie | Ocena | Uzasadnienie

\n
  1. Bez kontroli granicznej | P | Wszystkie 4 panstwa w Schengen
  2. Swobodna dzialalnosc gosp. | P | EOG + umowy ze Szwajcaria gwarantuja swobode przedsiebiorczosci
  3. Glosowanie w wyborach lokalnych | F | Art. 22 TFUE dotyczy tylko panstw UE, nie EOG
\n

Typowy błąd: Glowna pulapka zdania 3: studenci czesto sadza, ze "swobody UE" obejmuja prawa wyborcze. Tak nie jest - prawa wyborcze sa CZESCIA OBYWATELSTWA UE (art. 22 TFUE), ktore nie rozszerza sie na EOG. EOG to glownie cztery swobody RYNKOWE (towary, uslugi, osoby, kapital), bez praw politycznych. Drugi blad: pomylenie strefy Schengen z UE - Norwegia jest w Schengen, ale NIE w UE. Trzeci: zdanie 1 - jezeli ktores z panstw nie jest w Schengen (np. Wielka Brytania), to byloby FALSZ; ale Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria sa w Schengen.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Odpowiedź |
| 1. Przekraczanie granic bez kontroli | P (prawda) |
| 2. Swobodna działalność gospodarcza | P (prawda) |
| 3. Udział w wyborach lokalnych | F (fałsz) |

\n

Sposób 1 - analiza ram prawnych

\n

Wszystkie 4 państwa są w Strefie Schengen + Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG), ale część z nich NIE jest w UE.

\n

Strefa Schengen = brak kontroli granicznej, swobodne przekraczanie granic.

\n

Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) = swoboda przepływu osób, towarów, kapitału i usług = 4 swobody jednolitego rynku UE.

\n

Sposób 2 - analiza stwierdzeń

\n

Stwierdzenie 1: P

\n

Strefa Schengen zapewnia brak kontroli granicznej dla wszystkich osób (nie tylko obywateli UE). Polski obywatel po 21 grudnia 2007 r. (Polska w Schengen) może przekraczać granice państw Schengen bez paszportu, kontroli celnej, wizy.

\n

Wszystkie 4 państwa są w Schengen → P.

\n

Stwierdzenie 2: P

\n

W Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) obowiązują 4 swobody jednolitego rynku UE:

\n
  1. Swoboda przepływu towarów
  2. Swoboda przepływu osób (w tym pracowników)
  3. Swoboda przepływu usług (w tym swobodne zakładanie działalności gospodarczej)
  4. Swoboda przepływu kapitału
\n

Obywatel UE (lub państwa EFTA z EOG) ma prawo prowadzić działalność gospodarczą w każdym państwie EOG bez dodatkowych ograniczeń (poza ogólnymi przepisami krajowymi).

\n

Wszystkie 4 państwa są w EOG → P.

\n

Stwierdzenie 3: F

\n

Czynne prawo wyborcze do organów władz LOKALNYCH mają obywatele UE we wszystkich państwach członkowskich UE, gdzie mieszkają (art. 22 TFUE) - to wynika z obywatelstwa UE.

\n

ALE:

\n\n

Na pewno NIE jest tak, że "w KAŻDYM" z państw mógł brać udział w wyborach lokalnych. → F.

\n

Dodatkowo, gdy państwa 1-4 to państwa EOG NIE-UE (jak Norwegia), polski obywatel nie ma obywatelstwa UE potrzebnego do gwarantowanego prawa wyborczego.

\n

Sposób 3 - różnica EOG vs. UE

\n

Europejski Obszar Gospodarczy (EOG):

\n\n

Państwa EFTA (Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu):

\n\n

Schengen:

\n\n

Obywatelstwo UE (art. 20 TFUE):

\n\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 28, max 1 pkt):
- 1 pkt - wszystkie 3 odpowiedzi poprawne (P, P, F).
- 0 pkt - co najmniej jedna błędna.
\n

Reference politologiczny

\n
📖 Reference - Strefa Schengen:
- Układ z Schengen (14 czerwca 1985), Konwencja wykonawcza (19 czerwca 1990)
- Wszedł w życie: 26 marca 1995 (pierwsze 7 państw)
- Polska: od 21 grudnia 2007 (granice lądowe i morskie); od 30 marca 2008 (lotniska)
- Liczba państw (2024): 27 (po dodaniu Chorwacji 1 I 2023, częściowo Bułgarii i Rumunii w 2024)

Schengen NIE = UE: niektóre państwa Schengen NIE są w UE (Norwegia, Islandia, Szwajcaria, Liechtenstein), niektóre państwa UE NIE są w Schengen (Irlandia).
\n
📖 Reference - Obywatelstwo UE (art. 22 TFUE):
Obywatele UE mieszkający w innym państwie członkowskim UE mają prawo do:
- Czynnego i biernego prawa wyborczego w wyborach lokalnych (na takich samych zasadach jak obywatele danego państwa)
- Czynnego i biernego prawa wyborczego do Parlamentu Europejskiego

Wyborów krajowych (parlamentarnych, prezydenckich) nie obejmuje - to suwerenność państw.
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd: zaznaczenie P przy stwierdzeniu 3. Klucz: prawo wyborcze w wyborach lokalnych przysługuje obywatelom UE w państwach UE - ale państwa EOG (Norwegia, Islandia, Liechtenstein) NIE są w UE, więc tam to prawo nie wynika z obywatelstwa UE.
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj: "swoboda gospodarcza" w EOG (stwierdzenie 2) NIE oznacza "bez przepisów" - chodzi o BEZ DYSKRYMINACJI ze względu na obywatelstwo. Obowiązują krajowe przepisy działalności gospodarczej (rejestracja, podatki, BHP itp.).
\n
⚠️ Uwaga: Stwierdzenie 1 jest prawdziwe, bo SCHENGEN = brak kontroli granicznej. Ale uwaga: w 2020 r. (z powodu COVID) wiele państw przywróciło tymczasowe kontrole.
"}]}