{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\nO współczesnym społeczeństwie polskim\n[ ] [W]brew światowym tendencjom, które są opisywane przez pojęcie urbanizacji\noznaczającej wielką wędrówkę ze wsi do miast, Polacy rozpoczęli XXI w. na opak: ruszając na\nwieś. W chwili obecnej na terenach wiejskich mieszka 40% mieszkańców Polski i jeśli nie\nnastąpią jakieś gwałtowne zmiany, trend ten będzie utrzymywać się i w połowie stulecia na wsi\nmieszkać będzie blisko 45% z niespełna 34 mln żyjących wtedy w kraju Polaków.\nE. Bendyk, Ile wsi we wsi, „Polityka” 2017, nr 43.\nMWO_1R\n3.1. Podaj nazwę typu ruchliwości społecznej, którego dotyczy tekst.\n3.2. Uzasadnij, że proces, którego dotyczy tekst, nie oznacza zasilenia sektora rolnego\ngospodarki.","answer":null,"answer_text":"3 sierpnia 2020 r.\nWarszawa 2020\nUwaga: Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki\nzadania.\nZadanie 1. (0-1)\nWymagania\nogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n(III etap) 1. Podstawowe umiejętności życia w grupie. Zdający:\n1) omawia i stosuje zasady komunikowania się i współpracy w grupie\n(np. bierze udział w dyskusji, zebraniu, wspólnym działaniu);\n4) wyjaśnia na przykładach, jak można zachować dystans wobec\nnieaprobowanych przez siebie zachowań grupy lub jak im się\nprzeciwstawić.\nZasady oceniania","solution":"Odpowiedź: **3.1.** Ruchliwosc (mobilnosc) **przestrzenna (geograficzna, terytorialna)** - migracja z miast na wies. Konkretnie jest to **kontrurbanizacja (dezurbanizacja, suburbanizacja)** - proces odwrotny do urbanizacji, polegajacy na odplywie ludnosci z miast na obszary podmiejskie i wiejskie. **3.2.** Migracja Polakow na wies **nie oznacza zasilenia sektora rolnego**, poniewaz osoby przeprowadzajace sie z miast najczesciej nie zajmuja sie rolnictwem. Pracuja w miescie (dojezdzaja do pracy), prowadza wlasna dzialalnosc gospodarcza, pracuja zdalnie lub w sektorze uslug. Wies pelni dla nich funkcje **mieszkaniowa, sypialniana, rekreacyjna**, a nie produkcyjna. Polska wies przezywa proces **dezagraryzacji** - spadku znaczenia rolnictwa jako zrodla utrzymania mieszkancow wsi. Nawet wsrod osob mieszkajacych na wsi tylko czesc utrzymuje sie z gospodarki rolnej; nowi mieszkancy \"z miasta\" tym bardziej nie pracuja w rolnictwie.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\n3.1. Typ ruchliwosci spolecznej\n\nSocjologia wyroznia ruchliwosc spoleczna w kilku wymiarach:\n\n- Pionowa (wertykalna) - zmiana pozycji w hierarchii spolecznej (awans/degradacja);\n- Pozioma (horyzontalna) - zmiana pozycji na tym samym poziomie hierarchii (np. zmiana zawodu o podobnym prestizu);\n- Przestrzenna (geograficzna, terytorialna) - zmiana miejsca zamieszkania;\n- Miedzypokoleniowa / wewnatrzpokoleniowa - porownanie pozycji w roznych pokoleniach lub w ciagu zycia jednej osoby.\n\nTekst opisuje przemieszczanie sie ludzi z miast na wies, czyli ruchliwosc przestrzenna. Bardziej szczegolowa nazwa: kontrurbanizacja (przeciwienstwo urbanizacji - opisana po raz pierwszy przez geografa Briana Berry'ego w latach 70. XX w. dla USA). W kontekscie polskim czesto uzywa sie tez terminow suburbanizacja (rozlewanie sie miast na strefe podmiejska) i dezurbanizacja.\n\n3.2. Dlaczego nie zasila sektora rolnego\n\nSektor rolny (rolnictwo, lesnictwo, rybolowstwo) to I sektor gospodarki wg klasyfikacji Colina Clarka. Aby zasilic ten sektor, osoba musialaby podjac prace w rolnictwie. Tymczasem nowi mieszkancy wsi w Polsce XXI wieku to glownie:\n\n- pracownicy etatowi miast - codzienne dojazdy (commuting) do Warszawy, Krakowa, Wroclawia itp.;\n- przedsiebiorcy prowadzacy dzialalnosc poza rolnictwem (uslugi, IT, handel);\n- pracownicy zdalni - szczegolnie po popularyzacji home office;\n- emeryci, renciscie szukajacy spokojniejszego stylu zycia;\n- osoby ceniace wieksza powierzchnie mieszkaniowa, kontakt z natura przy nizszych cenach nieruchomosci.\n\nTo zjawisko nosi nazwe dezagraryzacji wsi polskiej - spadku udzialu rolnictwa w strukturze zatrudnienia i dochodow mieszkancow obszarow wiejskich. Wedlug danych GUS, w gospodarstwach rolnych pracuje obecnie ok. 8-10% pracujacych Polakow, podczas gdy na wsi mieszka ok. 40% populacji - oznacza to, ze wieksza czesc mieszkancow wsi nie pracuje w rolnictwie.\n\nArgumentacja powinna pokazac luke miedzy mieszkaniem na wsi a praca w rolnictwie, czyli ze migracja na wies to dzis przede wszystkim wybor lokalizacji mieszkania, a nie zmiana zawodu na rolnika.\n\nTypowy błąd: Typowy blad w 3.1: podanie \"ruchliwosc pozioma/pionowa\" - to inna klasyfikacja (zmiana statusu spolecznego), a tu chodzi o ruchliwosc PRZESTRZENNA. Drugi blad: pisanie \"migracja\" zamiast \"ruchliwosc spoleczna/przestrzenna\" - klucz CKE moze nie zaakceptowac. W 3.2 czesty blad: argumenty typu \"wies jest za mala\" - chodzi o to, ze przesiedlency NIE PRACUJA W ROLNICTWIE, tylko mieszkaja na wsi a pracuja w miescie/zdalnie.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"ruchliwosc spoleczna, kontrurbanizacja, socjologia wsi","page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3. (0-2)
O współczesnym społeczeństwie polskim
[ ] [W]brew światowym tendencjom, które są opisywane przez pojęcie urbanizacji
oznaczającej wielką wędrówkę ze wsi do miast, Polacy rozpoczęli XXI w. na opak: ruszając na
wieś. W chwili obecnej na terenach wiejskich mieszka 40% mieszkańców Polski i jeśli nie
nastąpią jakieś gwałtowne zmiany, trend ten będzie utrzymywać się i w połowie stulecia na wsi
mieszkać będzie blisko 45% z niespełna 34 mln żyjących wtedy w kraju Polaków.
E. Bendyk, Ile wsi we wsi, „Polityka” 2017, nr 43.
MWO_1R
3.1. Podaj nazwę typu ruchliwości społecznej, którego dotyczy tekst.
3.2. Uzasadnij, że proces, którego dotyczy tekst, nie oznacza zasilenia sektora rolnego
gospodarki.

","answer_text_html":"

3 sierpnia 2020 r.
Warszawa 2020
Uwaga: Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki
zadania.
Zadanie 1. (0-1)
Wymagania
ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie
i tworzenie
informacji.
II. Rozpoznawanie
i rozwiązywanie
problemów.
(III etap) 1. Podstawowe umiejętności życia w grupie. Zdający:

\n
  1. omawia i stosuje zasady komunikowania się i współpracy w grupie
\n

(np. bierze udział w dyskusji, zebraniu, wspólnym działaniu);

\n
  1. wyjaśnia na przykładach, jak można zachować dystans wobec
\n

nieaprobowanych przez siebie zachowań grupy lub jak im się
przeciwstawić.
Zasady oceniania

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: 3.1. Ruchliwosc (mobilnosc) przestrzenna (geograficzna, terytorialna) - migracja z miast na wies. Konkretnie jest to kontrurbanizacja (dezurbanizacja, suburbanizacja) - proces odwrotny do urbanizacji, polegajacy na odplywie ludnosci z miast na obszary podmiejskie i wiejskie. 3.2. Migracja Polakow na wies nie oznacza zasilenia sektora rolnego, poniewaz osoby przeprowadzajace sie z miast najczesciej nie zajmuja sie rolnictwem. Pracuja w miescie (dojezdzaja do pracy), prowadza wlasna dzialalnosc gospodarcza, pracuja zdalnie lub w sektorze uslug. Wies pelni dla nich funkcje mieszkaniowa, sypialniana, rekreacyjna, a nie produkcyjna. Polska wies przezywa proces dezagraryzacji - spadku znaczenia rolnictwa jako zrodla utrzymania mieszkancow wsi. Nawet wsrod osob mieszkajacych na wsi tylko czesc utrzymuje sie z gospodarki rolnej; nowi mieszkancy "z miasta" tym bardziej nie pracuja w rolnictwie.

\n

Strona arkusza CKE z trescia zadania

\n

Rozwiazanie

\n

3.1. Typ ruchliwosci spolecznej

\n

Socjologia wyroznia ruchliwosc spoleczna w kilku wymiarach:

\n\n

Tekst opisuje przemieszczanie sie ludzi z miast na wies, czyli ruchliwosc przestrzenna. Bardziej szczegolowa nazwa: kontrurbanizacja (przeciwienstwo urbanizacji - opisana po raz pierwszy przez geografa Briana Berry'ego w latach 70. XX w. dla USA). W kontekscie polskim czesto uzywa sie tez terminow suburbanizacja (rozlewanie sie miast na strefe podmiejska) i dezurbanizacja.

\n

3.2. Dlaczego nie zasila sektora rolnego

\n

Sektor rolny (rolnictwo, lesnictwo, rybolowstwo) to I sektor gospodarki wg klasyfikacji Colina Clarka. Aby zasilic ten sektor, osoba musialaby podjac prace w rolnictwie. Tymczasem nowi mieszkancy wsi w Polsce XXI wieku to glownie:

\n\n

To zjawisko nosi nazwe dezagraryzacji wsi polskiej - spadku udzialu rolnictwa w strukturze zatrudnienia i dochodow mieszkancow obszarow wiejskich. Wedlug danych GUS, w gospodarstwach rolnych pracuje obecnie ok. 8-10% pracujacych Polakow, podczas gdy na wsi mieszka ok. 40% populacji - oznacza to, ze wieksza czesc mieszkancow wsi nie pracuje w rolnictwie.

\n

Argumentacja powinna pokazac luke miedzy mieszkaniem na wsi a praca w rolnictwie, czyli ze migracja na wies to dzis przede wszystkim wybor lokalizacji mieszkania, a nie zmiana zawodu na rolnika.

\n

Typowy błąd: Typowy blad w 3.1: podanie "ruchliwosc pozioma/pionowa" - to inna klasyfikacja (zmiana statusu spolecznego), a tu chodzi o ruchliwosc PRZESTRZENNA. Drugi blad: pisanie "migracja" zamiast "ruchliwosc spoleczna/przestrzenna" - klucz CKE moze nie zaakceptowac. W 3.2 czesty blad: argumenty typu "wies jest za mala" - chodzi o to, ze przesiedlency NIE PRACUJA W ROLNICTWIE, tylko mieszkaja na wsi a pracuja w miescie/zdalnie.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

3.1. ## Poprawna odpowiedź

\n

Ruchliwość pozioma (horyzontalna) - związana ze zjawiskiem kontrurbanizacji (migracji z miast na wieś).

\n

Sposób 1 - analiza tekstu

\n

Tekst opisuje:

\n
"Polacy rozpoczęli XXI w. na opak: ruszając na wieś. W chwili obecnej na terenach wiejskich mieszka 40% mieszkańców Polski."
\n

Kluczowe informacje:

\n\n

Sposób 2 - typologia ruchliwości społecznej (Pitirim Sorokin)

\n

Ruchliwość społeczna (mobilność) to przemieszczanie się jednostek lub grup w strukturze społecznej. Klasyfikacja:

\n

| Typ ruchliwości | Definicja | Przykład |
| Pionowa (wertykalna) | Zmiana pozycji w hierarchii społecznej | Awans zawodowy, zmiana klasy społecznej |
| → wstępująca | W górę hierarchii | Robotnik → menedżer |
| → zstępująca | W dół hierarchii | Utrata pracy, deklasacja |
| Pozioma (horyzontalna) | Zmiana pozycji bez zmiany statusu | Migracja przestrzenna, zmiana zawodu w tej samej klasie |
| Wewnątrzpokoleniowa (intrageneracyjna) | W ciągu życia jednej osoby | Kariera zawodowa |
| Międzypokoleniowa (intergeneracyjna) | Porównanie dziecka z rodzicem | Dziecko chłopa staje się prawnikiem |

\n

Migracja wieś-miasto/miasto-wieś to klasyczna ruchliwość pozioma - zmiana miejsca zamieszkania bez zmiany pozycji w hierarchii społecznej.

\n

Sposób 3 - kontekst urbanizacji i kontrurbanizacji

\n

Urbanizacja - proces wzrostu liczby ludności miejskiej i znaczenia miast (klasyczny model rozwoju w XIX-XX w.).

\n

Kontrurbanizacja - odwrotny proces: migracja z miast na wieś, charakterystyczny dla rozwiniętych społeczeństw post-przemysłowych. Przyczyny:

\n\n

W Polsce zjawisko nasiliło się od początku XXI w., szczególnie wokół dużych aglomeracji (Warszawa, Poznań, Wrocław, Trójmiasto).

\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 3.1, max 1 pkt):
- 1 pkt - odpowiedź wskazująca ruchliwość poziomą (z opcjonalnym kontekstem kontrurbanizacji).
- 0 pkt - "ruchliwość pionowa" lub inne typy.
- Akceptowane warianty:
- "ruchliwość pozioma"
- "ruchliwość horyzontalna"
- "ruchliwość pozioma związana z kontrurbanizacją"
\n

Reference politologiczny

\n
📖 Reference - Pitirim Sorokin (1889-1968):
Rosyjsko-amerykański socjolog, autor Social and Cultural Mobility (1927), wprowadził pojęcie ruchliwości społecznej. Podzielił ją na pionową (wertykalną - awans/degradacja) i poziomą (horyzontalną - bez zmiany statusu).

Anthony Giddens rozszerzył pojęcie o ruchliwość strukturalną (zmiany w całej strukturze społecznej, np. industrializacja powodująca migracje wieś→miasto).
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd: zaznaczenie "ruchliwości pionowej". Migracja przestrzenna wieś-miasto NIE jest ruchliwością pionową, bo nie zmienia pozycji w hierarchii społecznej (chłop w mieście pozostaje pracownikiem fizycznym, klasa społeczna nie zmienia się automatycznie).
\n
⚠️ Uwaga: Pojęcie kontrurbanizacja to bonus - sama "ruchliwość pozioma" wystarczy do 1 pkt, ale warto dodać kontekst dla pełnej odpowiedzi.
\n

3.2. ## Poprawna odpowiedź

\n

Migracja Polaków na wieś NIE oznacza zasilenia sektora rolnego (pierwszego), ponieważ wieś polska "odralnia się" - nowi mieszkańcy wsi to przede wszystkim:

\n
  1. Osoby pracujące w mieście (suburbanizacja - mieszkają na wsi, dojeżdżają do pracy w mieście)
  2. Pracownicy zdalni (work from home, freelance) - wykonują pracę miejską na wsi
  3. Emeryci szukający spokoju i tańszego życia
  4. Klasa kreatywna - artyści, projektanci, programiści
\n

Nikt z tych grup nie zajmuje się rolnictwem, więc sektor rolny (pierwszy) NIE zostaje zasilony.

\n

Sposób 1 - analiza zjawiska "odralniania wsi"

\n

Sektory gospodarki (klasyfikacja Colin Clark / Jean Fourastié):

\n

| Sektor | Branże | Udział w PKB Polski 2020 |
| I (rolny) | Rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo | ~2,5% |
| II (przemysłowy) | Przemysł, budownictwo, energetyka | ~28% |
| III (usługowy) | Handel, edukacja, finanse, usługi | ~63% |
| IV (kwartarny) | Informacja, badania, IT, kultura | ~6,5% |

\n

W Polsce, mimo że 40% ludności mieszka na wsi, w rolnictwie pracuje tylko ok. 10% siły roboczej (i ten odsetek spada). To pokazuje rosnącą rozbieżność między "życiem na wsi" a "pracą w rolnictwie".

\n

Sposób 2 - przyczyny "odralniania" polskiej wsi

\n

Trendy społeczno-ekonomiczne XXI w. w Polsce:

\n
  1. Suburbanizacja - wokół dużych miast (Warszawa, Kraków, Poznań, Wrocław) powstają strefy podmiejskie z domkami jednorodzinnymi. Mieszkańcy są zarejestrowani na wsi, ale pracują w mieście.
\n
  1. Wzrost cen mieszkań w miastach - młode rodziny przenoszą się na wieś, bo mieszkanie/dom kosztują tam o połowę mniej.
\n
  1. Rozwój pracy zdalnej - pandemia COVID-19 (2020) i pre-COVID trend przyspieszył migrację wsiową.
\n
  1. Starzenie się społeczeństwa - emeryci sprzedają mieszkania w mieście i wracają do rodzinnych wsi (lub kupują domy z ogrodem).
\n
  1. Spadek opłacalności rolnictwa - małe gospodarstwa nie wytrzymują konkurencji wielkich farm UE (Niemcy, Francja, Holandia). Gospodarstwa pod 5 ha często nie są źródłem dochodu, lecz zaledwie pomocą.
\n
  1. Polityka rolna UE (Wspólna Polityka Rolna) - dopłaty bezpośrednie sprawiają, że ziemia jest "opłacalna" tylko jako aktywo, nie jako miejsce pracy.
\n

Klucz CKE - schemat punktowania

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 3.2, max 1 pkt):
- 1 pkt - uczeń wskazał, że nowi mieszkańcy wsi NIE pracują w rolnictwie (praca w mieście / zdalna / emerytura) → wieś "odralnia się".
- 0 pkt - odpowiedź ogólnikowa lub błędna (np. "bo gleba zła").
\n

Reference politologiczny

\n
📖 Reference - Sektory gospodarki według Colina Clarka:
- Sektor I (pierwotny): rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo, górnictwo (wydobycie surowców)
- Sektor II (wtórny): przemysł przetwórczy, budownictwo, produkcja
- Sektor III (trzeciorzędny): usługi (handel, transport, finanse, edukacja, służba zdrowia)
- Sektor IV (kwartarny) - wprowadzony później przez Fourastié: badania, informacja, IT, kultura

Modele rozwoju społeczno-gospodarczego (Daniel Bell): od społeczeństwa rolniczego (sektor I dominuje) → przemysłowego (sektor II) → post-industrialnego/informacyjnego (sektor III i IV dominują).
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd: pisanie, że "wieś nie zasila rolnictwa, bo Polska importuje produkty rolne". To nieprawda - Polska jest dużym eksporterem produktów rolnych w UE (jabłka, drób, mleko). Sedno zadania to kim są nowi mieszkańcy wsi (nie rolnicy), a nie kondycja polskiego rolnictwa.
\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE używa terminu "odralnianie wsi" - to bardzo konkretny socjologiczny termin oznaczający proces, w którym wieś przestaje być utożsamiana z rolnictwem.
"}]}