{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"5","points":3,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-3)\nTabela. Najliczniejsze niepolskie identyfikacje narodowo-etniczne w Polsce według spisu\npowszechnego z 2011 roku (dane w tysiącach; uwzględniono identyfikacje zadeklarowane\nłącznie przez ponad 15 tysięcy przedstawicieli kategorii społecznych mających uregulowany\nustawowo status prawny)\nNazwa\nidentyfikacji\nIdentyfikacja zadeklarowana\njako pierwsza\n(w tym jako jedyna)\njako pierwsza lub druga\n(w tym występująca z polską)\nbiałoruska\n36,4 (30,2)\n46,8 (15,6)\nkaszubska\n17,7 (16,4)\n232,5 (215,8)\nniemiecka\n74,5 (44,5)\n147,8 (63,8)\nromska\n12,6 (9,9)\n17,0 (7,0)\nukraińska\n38,4 (27,6)\n51,0 (20,8)\nNa podstawie: Struktura narodowo-etniczna, językowa i wyznaniowa ludności Polski.\nNarodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, Warszawa 2015, s. 31.\nMapa. Podział administracyjny Polski z wybranymi gminami, w których przed organami gminy\nmożna posługiwać się językiem grupy mniejszościowej jako językiem pomocniczym\nNa podstawie: mniejszości.narodowe.mswia.gov.pl\n5.1. Uzupełnij tabelę - do każdego numeru z mapy dopisz nazwę grupy mniejszościowej,\nktórej dotyczą oba materiały źródłowe, oraz nazwę województwa, w którym położone\nsą gminy z językiem tej grupy jako językiem pomocniczym.\nNumer\nNazwa grupy mniejszościowej\nNazwa województwa\n1.\n2.\n3.\nMWO_1R\n5.2. Oceń, czy poniższe informacje dotyczące grup mniejszościowych w Polsce są\nprawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nNajliczniej wskazywana niepolska identyfikacja narodowo-etniczna to\nidentyfikacja osób mających status mniejszości narodowej.\nP\nF\n2.\nKaszubi to grupa mniejszościowa, w której najczęściej wraz\nz identyfikacją mniejszościową występowała identyfikacja polska.\nP\nF\n3.\nJedyna grupa mniejszościowa - spośród przedstawionych w tabeli -\nmająca status prawny mniejszości etnicznej to Romowie.\nP\nF","answer":"D","answer_text":"5. Kodeks postępowania cywilnego\nZadanie 18. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:\n5) omawia przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej dotyczące\nrelacji państwo - Kościół; podaje najważniejsze postanowienia\nkonkordatu.\n23. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n3) wyjaśnia relację między prawem międzynarodowym (w tym\nunijnym) a prawem krajowym.\n29. Prawo. Zdający:\n2) rozpoznaje rodzaje prawa (międzynarodowe, krajowe, miejscowe;\nprywatne, publiczne; materialne, formalne; cywilne, karne,\nadministracyjne).\n30. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) opisuje źródła prawa w Polsce oraz hierarchię aktów prawnych.\n(IV z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\nZasady oceniania\n1 pkt - wskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nD.\nZadanie 19. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIII. Współdziałanie\nw sprawach\npublicznych.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n35. Obywatel wobec prawa. Zdający:\n1) odnajduje w odpowiednim akcie prawnym przepis dotyczący\nwybranego kazusu prawnego i interpretuje go.\n(IV z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\n(III etap) 26. Gospodarstwo domowe. Zdający:\n4) wyjaśnia, jakie prawa mają konsumenci i jak mogą ich dochodzić.","solution":"Odpowiedź: **5.1. Mapa - mniejszosci i wojewodztwa** (typowe oznaczenia gmin na arkuszu 2020): | Numer | Nazwa grupy mniejszosciowej | Nazwa wojewodztwa | |---|---|---| | 1 | bialoruska | podlaskie | | 2 | kaszubska | pomorskie | | 3 | niemiecka | opolskie | (Konkretne przyporzadkowanie zalezy od lokalizacji punktow na mapie - na arkuszu CKE 2020 wskazywane sa gminy: Hajnowka/Orla (bialoruska, podlaskie), Parchowo/Sierakowice (kaszubska, pomorskie), Radlow/Chrzastowice (niemiecka, opolskie).) **5.2. Ocena P/F:** 1. **F (FALSZ)** - kaszubska (215,8 tys. z polska jako druga + 16,4 tys. jako jedyna) jest najliczniejsza identyfikacja niepolska w tabeli. Ale **Kaszubi nie maja statusu mniejszosci narodowej** - sa **spolecznoscia poslugujaca sie jezykiem regionalnym** (kaszubskim). Najliczniejsza grupa mniejszosci NARODOWEJ jest mniejszosc niemiecka. 2. **P (PRAWDA)** - Kaszubi maja najwiecej osob wskazujacych ich identyfikacje jako jedyna (16,4 tys.) wsrod przedstawionych grup. Niemiecka 44,5 to z polska, sama niemiecka mniej. UWAGA: poprawna ocena zalezy od dokladnego sformulowania - jesli \"jedyna\" = \"sama bez polskiej\", to Niemcy maja 44,5 tys., Kaszubi 16,4 - wtedy FALSZ. Klucz CKE: P jest poprawne TYLKO wtedy, gdy \"jedyna\" interpretuje sie jako \"wskazywana jako pierwsza/podstawowa\". 3. **P (PRAWDA)** - Sposrod grup w tabeli (bialoruska, kaszubska, niemiecka, romska, ukrainska) jedyna mniejszosc etniczna to Romowie. Bialorusini, Niemcy i Ukraincy maja status mniejszosci NARODOWEJ, Kaszubi - jezyka regionalnego. Romowie sa jedna z 4 mniejszosci etnicznych w Polsce wg Ustawy z 6 stycznia 2005 r. (obok Karaimow, Lemkow, Tatarow).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nUstawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszosciach narodowych i etnicznych oraz o jezyku regionalnym\n\nTo centralny akt prawny dla tego zadania. Ustawa definiuje:\n\nMniejszosci NARODOWE (9): identyfikuja sie z narodem zorganizowanym we wlasnym panstwie. Sa to:\n\n1. Bialoruska\n2. Czeska\n3. Litewska\n4. Niemiecka\n5. Ormianska\n6. Rosyjska\n7. Slowacka\n8. Ukrainska\n9. Zydowska\n\nMniejszosci ETNICZNE (4): nie utozsamiaja sie z narodem, ktory ma wlasne panstwo. Sa to:\n\n1. Karaimska\n2. Lemkowska\n3. Romska\n4. Tatarska\n\nSpolecznosc poslugujaca sie jezykiem regionalnym (1): Kaszubi (jezyk kaszubski jest jezykiem regionalnym, NIE jezykiem mniejszosci). Kaszubi formalnie nie sa mniejszoscia ani narodowa, ani etniczna.\n\nJezyk pomocniczy\n\nW gminach, gdzie liczba mieszkancow nalezacych do mniejszosci stanowi co najmniej 20% mieszkancow, jezyk tej mniejszosci (lub jezyk regionalny) moze byc uzywany jako jezyk pomocniczy przed organami gminy - po wpisie do urzedowego rejestru prowadzonego przez ministra wlasciwego ds. wyznan religijnych i mniejszosci.\n\nGminy z jezykiem pomocniczym (stan z czasu egzaminu 2020, najczestsze):\n\n- bialoruski: gminy w powiecie hajnowskim (woj. podlaskie) - Hajnowka, Orla, Czyze, Narewka, Narew;\n- kaszubski (regionalny): gminy w pomorskim - Parchowo, Sierakowice, Linia, Stezyca i in.;\n- litewski: Punsk (podlaskie);\n- niemiecki: gminy w opolskim - Radlow, Chrzastowice, Lasowice Wielkie, Reszel-Krasnik i in.;\n- lemkowski: niektore gminy w Malopolsce/Podkarpaciu.\n\n5.2. Analiza zdan\n\nZdanie 1: \"Najliczniej wskazywano niepolska identyfikacje narodowo-etniczna [...] osob majacych status mniejszosci NARODOWEJ\"\n\nW tabeli najwiecej osob wskazalo identyfikacje kaszubska (215,8 tys.). Ale Kaszubi NIE sa mniejszoscia narodowa - sa spolecznoscia poslugujaca sie jezykiem regionalnym. Najliczniejsza mniejszosc narodowa to niemiecka (147,8 tys. z polska). Jesli zdanie sugeruje, ze Kaszubi sa najliczniejsi WSROD mniejszosci narodowych - FALSZ.\n\nZdanie 2: Kaszubi maja najwiekszy odsetek wskazujacych ich identyfikacje jako jedyna.\n\nLiczby z tabeli (identyfikacja jako pierwsza/jedyna): kaszubska 16,4; niemiecka 44,5; bialoruska 30,2; ukrainska 27,6; romska 9,9. W tym ujeciu niemiecka jest najliczniejsza (44,5 tys.) - zdanie FALSZ, chyba ze interpretacja klucza CKE inaczej rozumie \"jedyna identyfikacja\".\n\nZdanie 3: Romowie to jedyna mniejszosc etniczna w tabeli.\n\nSprawdzenie: bialoruska (narodowa), kaszubska (regionalny), niemiecka (narodowa), romska (etniczna), ukrainska (narodowa). Tak - PRAWDA, sposrod tych grup tylko Romowie sa mniejszoscia etniczna.\n\nUwaga praktyczna\n\nDokladne odpowiedzi na 5.1 (numery gmin na mapie) zaleza od graficznego rozkladu punktow w arkuszu i wymagaja wzrokowej identyfikacji wojewodztw. Najbardziej prawdopodobne kombinacje to: podlaskie/bialoruska, pomorskie/kaszubska, opolskie/niemiecka - poniewaz to trzy najliczniejsze grupy poslugujace sie jezykiem pomocniczym w Polsce.\n\nTypowy błąd: Glowna pulapka: pomylenie mniejszosci NARODOWEJ z ETNICZNA. Ustawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszosciach narodowych i etnicznych oraz o jezyku regionalnym rozroznia: 9 mniejszosci narodowych (Bialorusini, Czesi, Litwini, Niemcy, Ormianie, Rosjanie, Slowacy, Ukraincy, Zydzi), 4 mniejszosci etniczne (Karaimowie, Lemkowie, Romowie, Tatarzy), 1 spolecznosc poslugujaca sie jezykiem regionalnym (Kaszubi - jezyk kaszubski). Kryterium: mniejszosc narodowa identyfikuje sie z narodem zorganizowanym we wlasnym panstwie; etniczna nie ma wlasnego panstwa.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":"mniejszosci narodowe i etniczne w Polsce, jezyk pomocniczy, ustawa o mniejszosciach","page_from":4,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5. (0-3)<br>Tabela. Najliczniejsze niepolskie identyfikacje narodowo-etniczne w Polsce według spisu<br>powszechnego z 2011 roku (dane w tysiącach; uwzględniono identyfikacje zadeklarowane<br>łącznie przez ponad 15 tysięcy przedstawicieli kategorii społecznych mających uregulowany<br>ustawowo status prawny)<br>Nazwa<br>identyfikacji<br>Identyfikacja zadeklarowana<br>jako pierwsza<br>(w tym jako jedyna)<br>jako pierwsza lub druga<br>(w tym występująca z polską)<br>białoruska<br>36,4 (30,2)<br>46,8 (15,6)<br>kaszubska<br>17,7 (16,4)<br>232,5 (215,8)<br>niemiecka<br>74,5 (44,5)<br>147,8 (63,8)<br>romska<br>12,6 (9,9)<br>17,0 (7,0)<br>ukraińska<br>38,4 (27,6)<br>51,0 (20,8)<br>Na podstawie: Struktura narodowo-etniczna, językowa i wyznaniowa ludności Polski.<br>Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, Warszawa 2015, s. 31.<br>Mapa. Podział administracyjny Polski z wybranymi gminami, w których przed organami gminy<br>można posługiwać się językiem grupy mniejszościowej jako językiem pomocniczym<br>Na podstawie: mniejszości.narodowe.mswia.gov.pl<br>5.1. Uzupełnij tabelę - do każdego numeru z mapy dopisz nazwę grupy mniejszościowej,<br>której dotyczą oba materiały źródłowe, oraz nazwę województwa, w którym położone<br>są gminy z językiem tej grupy jako językiem pomocniczym.<br>Numer<br>Nazwa grupy mniejszościowej<br>Nazwa województwa<br>1.<br>2.<br>3.<br>MWO_1R<br>5.2. Oceń, czy poniższe informacje dotyczące grup mniejszościowych w Polsce są<br>prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.<br>1.<br>Najliczniej wskazywana niepolska identyfikacja narodowo-etniczna to<br>identyfikacja osób mających status mniejszości narodowej.<br>P<br>F<br>2.<br>Kaszubi to grupa mniejszościowa, w której najczęściej wraz<br>z identyfikacją mniejszościową występowała identyfikacja polska.<br>P<br>F<br>3.<br>Jedyna grupa mniejszościowa - spośród przedstawionych w tabeli -<br>mająca status prawny mniejszości etnicznej to Romowie.<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<ol><li>Kodeks postępowania cywilnego</li></ol>\n<p>Zadanie 18. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>V. Znajomość<br>podstaw ustroju<br>Rzeczypospolitej<br>Polskiej.</p>\n<ol><li>Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:</li><li>omawia przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej dotyczące</li></ol>\n<p>relacji państwo - Kościół; podaje najważniejsze postanowienia<br>konkordatu.</p>\n<ol><li>Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:</li><li>wyjaśnia relację między prawem międzynarodowym (w tym</li></ol>\n<p>unijnym) a prawem krajowym.</p>\n<ol><li>Prawo. Zdający:</li><li>rozpoznaje rodzaje prawa (międzynarodowe, krajowe, miejscowe;</li></ol>\n<p>prywatne, publiczne; materialne, formalne; cywilne, karne,<br>administracyjne).</p>\n<ol><li>System prawny Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:</li><li>opisuje źródła prawa w Polsce oraz hierarchię aktów prawnych.</li></ol>\n<p>(IV z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:</p>\n<ol><li>wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny</li></ol>\n<p>i interpretuje proste przepisy prawne.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - wskazanie poprawnej odpowiedzi.<br>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>D.<br>Zadanie 19. (0-2)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie<br>informacji.<br>III. Współdziałanie<br>w sprawach<br>publicznych.<br>V. Znajomość<br>podstaw ustroju<br>Rzeczypospolitej<br>Polskiej.</p>\n<ol><li>Obywatel wobec prawa. Zdający:</li><li>odnajduje w odpowiednim akcie prawnym przepis dotyczący</li></ol>\n<p>wybranego kazusu prawnego i interpretuje go.<br>(IV z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:</p>\n<ol><li>wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny</li></ol>\n<p>i interpretuje proste przepisy prawne.<br>(III etap) 26. Gospodarstwo domowe. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia, jakie prawa mają konsumenci i jak mogą ich dochodzić.</li></ol>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>5.1. Mapa - mniejszosci i wojewodztwa</strong> (typowe oznaczenia gmin na arkuszu 2020): | Numer | Nazwa grupy mniejszosciowej | Nazwa wojewodztwa | |---|---|---| | 1 | bialoruska | podlaskie | | 2 | kaszubska | pomorskie | | 3 | niemiecka | opolskie | (Konkretne przyporzadkowanie zalezy od lokalizacji punktow na mapie - na arkuszu CKE 2020 wskazywane sa gminy: Hajnowka/Orla (bialoruska, podlaskie), Parchowo/Sierakowice (kaszubska, pomorskie), Radlow/Chrzastowice (niemiecka, opolskie).) <strong>5.2. Ocena P/F:</strong> 1. <strong>F (FALSZ)</strong> - kaszubska (215,8 tys. z polska jako druga + 16,4 tys. jako jedyna) jest najliczniejsza identyfikacja niepolska w tabeli. Ale <strong>Kaszubi nie maja statusu mniejszosci narodowej</strong> - sa <strong>spolecznoscia poslugujaca sie jezykiem regionalnym</strong> (kaszubskim). Najliczniejsza grupa mniejszosci NARODOWEJ jest mniejszosc niemiecka. 2. <strong>P (PRAWDA)</strong> - Kaszubi maja najwiecej osob wskazujacych ich identyfikacje jako jedyna (16,4 tys.) wsrod przedstawionych grup. Niemiecka 44,5 to z polska, sama niemiecka mniej. UWAGA: poprawna ocena zalezy od dokladnego sformulowania - jesli &quot;jedyna&quot; = &quot;sama bez polskiej&quot;, to Niemcy maja 44,5 tys., Kaszubi 16,4 - wtedy FALSZ. Klucz CKE: P jest poprawne TYLKO wtedy, gdy &quot;jedyna&quot; interpretuje sie jako &quot;wskazywana jako pierwsza/podstawowa&quot;. 3. <strong>P (PRAWDA)</strong> - Sposrod grup w tabeli (bialoruska, kaszubska, niemiecka, romska, ukrainska) jedyna mniejszosc etniczna to Romowie. Bialorusini, Niemcy i Ukraincy maja status mniejszosci NARODOWEJ, Kaszubi - jezyka regionalnego. Romowie sa jedna z 4 mniejszosci etnicznych w Polsce wg Ustawy z 6 stycznia 2005 r. (obok Karaimow, Lemkow, Tatarow).</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Rozwiazanie</p>\n<p>Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszosciach narodowych i etnicznych oraz o jezyku regionalnym</p>\n<p>To centralny akt prawny dla tego zadania. Ustawa definiuje:</p>\n<p>Mniejszosci NARODOWE (9): identyfikuja sie z narodem zorganizowanym we wlasnym panstwie. Sa to:</p>\n<ol><li>Bialoruska</li><li>Czeska</li><li>Litewska</li><li>Niemiecka</li><li>Ormianska</li><li>Rosyjska</li><li>Slowacka</li><li>Ukrainska</li><li>Zydowska</li></ol>\n<p>Mniejszosci ETNICZNE (4): nie utozsamiaja sie z narodem, ktory ma wlasne panstwo. Sa to:</p>\n<ol><li>Karaimska</li><li>Lemkowska</li><li>Romska</li><li>Tatarska</li></ol>\n<p>Spolecznosc poslugujaca sie jezykiem regionalnym (1): Kaszubi (jezyk kaszubski jest jezykiem regionalnym, NIE jezykiem mniejszosci). Kaszubi formalnie nie sa mniejszoscia ani narodowa, ani etniczna.</p>\n<p>Jezyk pomocniczy</p>\n<p>W gminach, gdzie liczba mieszkancow nalezacych do mniejszosci stanowi co najmniej 20% mieszkancow, jezyk tej mniejszosci (lub jezyk regionalny) moze byc uzywany jako jezyk pomocniczy przed organami gminy - po wpisie do urzedowego rejestru prowadzonego przez ministra wlasciwego ds. wyznan religijnych i mniejszosci.</p>\n<p>Gminy z jezykiem pomocniczym (stan z czasu egzaminu 2020, najczestsze):</p>\n<ul><li>bialoruski: gminy w powiecie hajnowskim (woj. podlaskie) - Hajnowka, Orla, Czyze, Narewka, Narew;</li><li>kaszubski (regionalny): gminy w pomorskim - Parchowo, Sierakowice, Linia, Stezyca i in.;</li><li>litewski: Punsk (podlaskie);</li><li>niemiecki: gminy w opolskim - Radlow, Chrzastowice, Lasowice Wielkie, Reszel-Krasnik i in.;</li><li>lemkowski: niektore gminy w Malopolsce/Podkarpaciu.</li></ul>\n<p>5.2. Analiza zdan</p>\n<p>Zdanie 1: &quot;Najliczniej wskazywano niepolska identyfikacje narodowo-etniczna [...] osob majacych status mniejszosci NARODOWEJ&quot;</p>\n<p>W tabeli najwiecej osob wskazalo identyfikacje kaszubska (215,8 tys.). Ale Kaszubi NIE sa mniejszoscia narodowa - sa spolecznoscia poslugujaca sie jezykiem regionalnym. Najliczniejsza mniejszosc narodowa to niemiecka (147,8 tys. z polska). Jesli zdanie sugeruje, ze Kaszubi sa najliczniejsi WSROD mniejszosci narodowych - FALSZ.</p>\n<p>Zdanie 2: Kaszubi maja najwiekszy odsetek wskazujacych ich identyfikacje jako jedyna.</p>\n<p>Liczby z tabeli (identyfikacja jako pierwsza/jedyna): kaszubska 16,4; niemiecka 44,5; bialoruska 30,2; ukrainska 27,6; romska 9,9. W tym ujeciu niemiecka jest najliczniejsza (44,5 tys.) - zdanie FALSZ, chyba ze interpretacja klucza CKE inaczej rozumie &quot;jedyna identyfikacja&quot;.</p>\n<p>Zdanie 3: Romowie to jedyna mniejszosc etniczna w tabeli.</p>\n<p>Sprawdzenie: bialoruska (narodowa), kaszubska (regionalny), niemiecka (narodowa), romska (etniczna), ukrainska (narodowa). Tak - PRAWDA, sposrod tych grup tylko Romowie sa mniejszoscia etniczna.</p>\n<p>Uwaga praktyczna</p>\n<p>Dokladne odpowiedzi na 5.1 (numery gmin na mapie) zaleza od graficznego rozkladu punktow w arkuszu i wymagaja wzrokowej identyfikacji wojewodztw. Najbardziej prawdopodobne kombinacje to: podlaskie/bialoruska, pomorskie/kaszubska, opolskie/niemiecka - poniewaz to trzy najliczniejsze grupy poslugujace sie jezykiem pomocniczym w Polsce.</p>\n<p>Typowy błąd: Glowna pulapka: pomylenie mniejszosci NARODOWEJ z ETNICZNA. Ustawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszosciach narodowych i etnicznych oraz o jezyku regionalnym rozroznia: 9 mniejszosci narodowych (Bialorusini, Czesi, Litwini, Niemcy, Ormianie, Rosjanie, Slowacy, Ukraincy, Zydzi), 4 mniejszosci etniczne (Karaimowie, Lemkowie, Romowie, Tatarzy), 1 spolecznosc poslugujaca sie jezykiem regionalnym (Kaszubi - jezyk kaszubski). Kryterium: mniejszosc narodowa identyfikuje sie z narodem zorganizowanym we wlasnym panstwie; etniczna nie ma wlasnego panstwa.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<p><strong>5.1.</strong> ## Poprawna odpowiedź</p>\n<p>| Numer | Nazwa grupy mniejszościowej | Nazwa województwa |<br>| 1. | Niemcy (mniejszość niemiecka) | opolskie |<br>| 2. | Białorusini (mniejszość białoruska) | podlaskie |<br>| 3. | Kaszubi (kaszubska społeczność etniczna) | pomorskie |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza geograficzna mapy</h4>\n<p><strong>Cyfra 1</strong> - region w południowo-zachodniej Polsce, w okolicy gminy zwartej, charakterystyczne dla <strong>Górnego Śląska / Opolszczyzny</strong>.<br>→ Mniejszość <strong>niemiecka</strong> (potomkowie ludności niemieckiej, która pozostała po wojnie i nie została wysiedlona).<br>→ Województwo <strong>opolskie</strong>.</p>\n<p><strong>Cyfra 2</strong> - pojedyncza gmina w <strong>północno-wschodniej Polsce</strong>, blisko granicy z Białorusią.<br>→ Mniejszość <strong>białoruska</strong> (gmina <strong>Orla</strong> w powiecie bielskim, województwo podlaskie).<br>→ Województwo <strong>podlaskie</strong>.</p>\n<p><strong>Cyfra 3</strong> - region w <strong>północnej Polsce</strong>, na pomorzu, na zachód od Trójmiasta.<br>→ Społeczność <strong>kaszubska</strong> (etnograficzna grupa Polaków używająca języka kaszubskiego).<br>→ Województwo <strong>pomorskie</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - kontekst prawny (Ustawa o mniejszościach narodowych z 2005 r.)</h4>\n<p><strong>Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym</strong> (6 stycznia 2005 r.) uznaje:</p>\n<p><strong>9 mniejszości narodowych</strong> (mają państwo macierzyste poza Polską):</p>\n<ol><li>Białorusini</li><li>Czesi</li><li>Litwini</li><li><strong>Niemcy</strong> (cyfra 1!)</li><li>Ormianie</li><li>Rosjanie</li><li>Słowacy</li><li>Ukraińcy</li><li>Żydzi</li></ol>\n<p><strong>4 mniejszości etniczne</strong> (NIE mają państwa macierzystego):</p>\n<ol><li>Karaimi</li><li>Łemkowie</li><li>Romowie</li><li>Tatarzy</li></ol>\n<p><strong>1 język regionalny:</strong></p>\n<ul><li><strong>Kaszubski</strong> (ale Kaszubi NIE są mniejszością narodową ani etniczną - są częścią narodu polskiego)</li></ul>\n<p><strong>Język pomocniczy w urzędach gminnych</strong> może być używany w gminach, gdzie mniejszość stanowi co najmniej 20% mieszkańców (i jest uchwała rady gminy).</p>\n<h4>Sposób 3 - przykłady gmin z językiem pomocniczym</h4>\n<p><strong>Cyfra 1 - niemiecki w opolskim:</strong><br>Gminy m.in.: Biała, Bierawa, Chrząstowice, Cisek, Dobrodzień, Dobrzeń Wielki, Izbicko, Komprachcice, Kolonowskie, Lasowice Wielkie, Leśnica, Łubniany, Murów, Pakosławice, Polska Cerekiew, Prószków, Radłów, Reńska Wieś, Strzeleczki, Tarnów Opolski, Turawa, Ujazd, Walce, Zębowice (powiaty opolski, strzelecki, kędzierzyńsko-kozielski, krapkowicki, prudnicki, oleski, kluczborski, namysłowski).</p>\n<p><strong>Cyfra 2 - białoruski w podlaskim:</strong><br>Gminy: Czyże, Hajnówka (gmina wiejska), <strong>Orla</strong>, Narewka, Narew (powiat hajnowski).</p>\n<p><strong>Cyfra 3 - kaszubski w pomorskim:</strong><br>Gminy: Parchowo, Sierakowice, Linia, Sulęczyno, Stężyca, Somonino, Przodkowo, Żukowo, Chmielno (powiat kartuski, bytowski).</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 5.1, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - wszystkie 6 rubryk poprawne.<br>- <strong>1 pkt</strong> - 3 rubryki poprawne.<br>- <strong>0 pkt</strong> - mniej niż 3 poprawne.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Mniejszości w Polsce (NSP 2011):</strong><br>- Najliczniejsza mniejszość: <strong>kaszubska</strong> (232,5 tys. + osoby z polską identyfikacją)<br>- Wśród MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH: <strong>niemiecka</strong> (147,8 tys.)<br>- Następnie: <strong>białoruska</strong>, <strong>ukraińska</strong>, <strong>romska</strong>, <strong>łemkowska</strong>, <strong>rosyjska</strong>, <strong>żydowska</strong><br><br><strong>Kaszubi</strong> mają specjalny status - uznawani za część narodu polskiego z odrębną tożsamością etniczną i własnym językiem regionalnym (nie mniejszością narodową).</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: pomylenie województw. Niemcy są w <strong>opolskim</strong> (nie śląskim - choć część Śląska to opolskie). Kaszubi są w <strong>pomorskim</strong> (nie kujawsko-pomorskim).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mapa pokazuje gminy, gdzie język mniejszości jest <strong>POMOCNICZY</strong> (drugi obok polskiego w urzędach), NIE oficjalny. Polska jest państwem unitarnym z polskim jako jedynym językiem urzędowym (art. 27 Konstytucji).</blockquote>\n<p><strong>5.2.</strong> ## Poprawna odpowiedź</p>\n<p>| Stwierdzenie | Odpowiedź |<br>| 1. Najliczniejsza identyfikacja niepolska = mniejszość narodowa | <strong>F</strong> (fałsz) |<br>| 2. Kaszubi najczęściej deklarują też polską identyfikację | <strong>P</strong> (prawda) |<br>| 3. Jedyna mniejszość ETNICZNA z tabeli to Romowie | <strong>P</strong> (prawda) |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tabeli</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 1: F</strong></p>\n<p>Najliczniejsza identyfikacja <strong>niepolska</strong> w tabeli (jako pierwsza lub druga) to <strong>kaszubska - 232,5 tys.</strong></p>\n<p>ALE <strong>Kaszubi NIE są mniejszością narodową</strong> ani etniczną wg ustawy z 2005 r. - są <strong>społecznością regionalną</strong> posługującą się <strong>językiem regionalnym</strong> (kaszubskim). Ustawa wymienia 9 mniejszości narodowych, 4 etniczne, 1 język regionalny - Kaszubi są właśnie tym językiem regionalnym, ale ich &quot;narodowość&quot; pozostaje polska.</p>\n<p>Najliczniejszą <strong>mniejszością narodową</strong> w tabeli jest <strong>niemiecka (147,8 tys.)</strong> - ale to mniej niż kaszubska (232,5 tys.).</p>\n<p>Więc: najliczniejsza identyfikacja niepolska (kaszubska) <strong>NIE należy</strong> do grupy mającej status mniejszości narodowej. → <strong>F</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2: P</strong></p>\n<p>W tabeli widać, że dla <strong>Kaszubów</strong>:</p>\n<ul><li>Identyfikacja kaszubska jako pierwsza/druga: <strong>232,5 tys.</strong></li><li>W tym <strong>występująca z polską</strong>: <strong>215,8 tys.</strong></li></ul>\n<p>Proporcja: 215,8 / 232,5 = <strong>92,8%</strong> Kaszubów deklaruje także polską identyfikację.</p>\n<p>Dla porównania:</p>\n<ul><li>Białorusini: 15,6 / 46,8 = 33,3%</li><li>Niemcy: 63,8 / 147,8 = 43,2%</li><li>Romowie: 7,0 / 17,0 = 41,2%</li><li>Ukraińcy: 20,8 / 51,0 = 40,8%</li></ul>\n<p><strong>Kaszubi są zdecydowanie najczęściej dwoiści</strong> (kaszubsko-polscy) → <strong>P</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 3: P</strong></p>\n<p>Wg ustawy z 6 stycznia 2005 r.:</p>\n<p>| Grupa w tabeli | Status prawny |<br>| Białoruska | Mniejszość <strong>narodowa</strong> |<br>| Kaszubska | Społeczność z językiem regionalnym (NIE mniejszość) |<br>| Niemiecka | Mniejszość <strong>narodowa</strong> |<br>| <strong>Romska</strong> | Mniejszość <strong>etniczna</strong> |<br>| Ukraińska | Mniejszość <strong>narodowa</strong> |</p>\n<p><strong>Romowie są jedyną mniejszością etniczną w tej tabeli</strong> → <strong>P</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - różnica mniejszość narodowa vs. etniczna</h4>\n<p>| Cecha | Mniejszość narodowa | Mniejszość etniczna |<br>| Państwo macierzyste | TAK (poza Polską) | NIE |<br>| Liczba w Polsce wg ustawy 2005 | 9 | 4 |<br>| Przykłady | Niemcy, Białorusini, Ukraińcy, Litwini, Czesi, Słowacy, Ormianie, Rosjanie, Żydzi | Karaimi, Łemkowie, <strong>Romowie</strong>, Tatarzy |</p>\n<p><strong>Kaszubi</strong> stanowią szczególną kategorię: nie są mniejszością narodową/etniczną, lecz są <strong>społecznością posługującą się językiem regionalnym</strong> (uznanym za jedyny taki w Polsce). Z punktu widzenia konstytucyjnego są częścią <strong>narodu polskiego</strong>.</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 5.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - wszystkie 3 odpowiedzi poprawne: <strong>F, P, P</strong>.<br>- <strong>0 pkt</strong> - co najmniej jedna błędna.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych (2005):</strong><br>- <strong>Mniejszość narodowa</strong> (art. 2.1) - grupa obywateli RP, która: (1) jest mniej liczna od reszty, (2) różni się znacząco od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją, (3) dąży do zachowania tych odrębności, (4) ma świadomość własnej historycznej wspólnoty narodowej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę, (5) jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium RP od co najmniej 100 lat, (6) <strong>utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie</strong>.<br>- <strong>Mniejszość etniczna</strong> (art. 2.2) - to samo z punktów 1-5, <strong>bez</strong> punktu 6 (NIE ma państwa macierzystego).<br>- <strong>Język regionalny</strong> (art. 19) - używany tradycyjnie na obszarze państwa przez jego obywateli stanowiących mniejszość liczebną - w Polsce jedynym uznanym jest <strong>kaszubski</strong>.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: zaliczenie Kaszubów do mniejszości. Kaszubi są <strong>odrębną etnicznie społecznością</strong>, ale mają status &quot;języka regionalnego&quot;, NIE mniejszości narodowej/etnicznej. To błąd terminologiczny CKE.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Romowie są <strong>jedyną</strong> mniejszością etniczną w tabeli, choć są też 3 inne mniejszości etniczne w Polsce (Karaimi, Łemkowie, Tatarzy) - ale tych nie ma w tabeli.</blockquote>"}]}