{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-1)\nSchemat. System polityczny jednego z państw\nNa podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych,\nred. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2017, t. II, s. 314.\nOdnosząc się do schematu, sformułuj dwa argumenty świadczące o tym, że państwo,\nktórego system polityczny przedstawiono, nie jest państwem demokratycznym.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n5.1.\n5.2.\n6.\n7.\nMaks. liczba punktów\n2\n1\n2\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":"7. Procesy narodowościowe i społeczne we współczesnym świecie.\nZdający:\n4) omawia na przykładach przyczyny i sposoby rozwiązywania\ndługotrwałych konfliktów między narodami;\n5) omawia przyczyny i skutki konfliktów społecznych w państwach\nAfryki, Azji, Ameryki Południowej i Środkowej.","solution":"Odpowiedź: Dwa argumenty z analizy schematu: **Argument 1: Skupienie wszystkich rodzajow wladzy w jednym organie (krolu).** Krol posiada najwyzsza wladze ustawodawcza, wykonawcza I sadownicza jednoczesnie. Narusza to fundamentalna **zasade trojpodzialu wladzy** Monteskiusza - podstawe panstwa demokratycznego. W panstwie demokratycznym wladza ustawodawcza (parlament), wykonawcza (rzad) i sadownicza (sady) sa rozdzielone i wzajemnie sie kontroluja. **Argument 2: Brak organow pochodzacych z wyborow powszechnych.** Ministrowie sa wyznaczani przez krola (i sa czlonkami rodziny krolewskiej - dziedziczna nominacja), Rada Konsultacyjna takze jest wyznaczana przez krola, a nie wybierana przez obywateli. Nie ma w ogole organu przedstawicielskiego pochodzacego z **demokratycznych wyborow powszechnych**. W demokracji obywatele wybieraja parlament i wladze samorzadowe. (Argument alternatywny: Rada Konsultacyjna ma jedynie charakter DORADCZY, co oznacza brak realnej kontroli obywatelskiej nad decyzjami krola - nie ma niezaleznego organu, ktory moglby kwestionowac jego decyzje. Brak rzadow prawa - krol stoi ponad prawem, bo jest jednoczesnie zrodlem prawa i jego stosowania.)\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nIdentyfikacja systemu\n\nSystem przedstawiony na schemacie to monarchia absolutna teokratyczna. Tytul \"Straznik Dwoch Swiatyn\" (oficjalny tytul krola Arabii Saudyjskiej - po arabsku \"Khadim al-Haramayn al-Sharifayn\"; odnosi sie do Mekki i Medyny) wskazuje, ze chodzi o Krolestwo Arabii Saudyjskiej lub podobne panstwo monarchii absolutnej Zatoki Perskiej. Z punktu widzenia zadania nie trzeba podawac nazwy konkretnego panstwa - chodzi o cechy systemowe.\n\nCechy panstwa demokratycznego\n\nPrzed sformulowaniem argumentow warto przypomniec, czym jest demokracja:\n\n1. Suwerennosc narodu - wladza pochodzi od obywateli.\n2. Wybory powszechne - cykliczne, rownoprawne, tajne, bezposrednie.\n3. Trojpodzial wladzy (Monteskiusz) - wladza ustawodawcza, wykonawcza i sadownicza sa rozdzielone.\n4. Panstwo prawa - rzady prawa, a nie ludzi.\n5. Prawa i wolnosci obywatelskie gwarantowane.\n6. Pluralizm polityczny - wieloprartyjnosc, opozycja.\n\nArgument 1: brak trojpodzialu wladzy\n\nSchemat jasno mowi: krol jest \"najwyzsza wladza ustawodawcza, wykonawcza i sadownicza\". To kumulacja wszystkich trzech wladz w jednym organie/osobie. Klasyczna definicja despotyzmu (Monteskiusz: \"Tam, gdzie wladza ustawodawcza i wykonawcza polaczone sa w jednej osobie [...], nie ma wolnosci\"). Brak wzajemnej kontroli wladz, brak hamulcow i rownowagi (checks and balances).\n\nArgument 2: brak demokratycznych wyborow\n\nZ schematu wynika, ze:\n\n- ministrowie sa wyznaczani przez krola (i sa czlonkami rodziny krolewskiej - dziedziczne stanowiska);\n- Rada Konsultacyjna (150 czlonkow) jest wyznaczana przez krola - nie wybierana;\n- nie ma organu wybieranego w wyborach powszechnych.\n\nObywatele nie maja zatem zadnego instrumentu wplywu na sklad rzadu ani na obsade organow doradczych. W demokracji parlament i wladze lokalne pochodza z wyborow powszechnych.\n\nAlternatywne argumenty\n\nArgument 3 (jesli potrzebny zamiast jednego z powyzszych): Rada Konsultacyjna pelni wylacznie funkcje doradcza - nie ma kompetencji decyzyjnych. Oznacza to brak organu zdolnego zakwestionowac decyzje krola, brak mechanizmu rozliczalnosci wladzy (accountability).\n\nArgument 4: System nie zna podzialu polityki na partie i opozycje - rodzina krolewska monopolizuje stanowiska rzadowe. Brak pluralizmu politycznego.\n\nArgument 5: Krol laczy funkcje glowy panstwa, szefa rzadu i (wraz z tytulem religijnym) najwyzszego autorytetu religijnego. W demokracji wystepuje rozdzial panstwa od kosciola lub przynajmniej swiecki charakter wladzy panstwowej.\n\nTypowy błąd: Czesty blad: argumenty bez ODWOLANIA SIE DO SCHEMATU. Polecenie wymaga, by argumenty wynikaly z materialu zrodlowego - nie wystarczy \"panstwo jest absolutystyczne\". Drugi blad: argumenty redundantne (oba o tym samym - np. dwa razy o braku wyborow). Musza byc DWA ROZNE argumenty.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":"monarchia absolutna, niedemokratyczne systemy polityczne, podzial wladz","page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 7. (0-1)<br>Schemat. System polityczny jednego z państw<br>Na podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych,<br>red. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2017, t. II, s. 314.<br>Odnosząc się do schematu, sformułuj dwa argumenty świadczące o tym, że państwo,<br>którego system polityczny przedstawiono, nie jest państwem demokratycznym.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>5.1.<br>5.2.<br>6.<br>7.<br>Maks. liczba punktów<br>2<br>1<br>2<br>1<br>Uzyskana liczba punktów<br>MWO_1R</p>","answer_text_html":"<ol><li>Procesy narodowościowe i społeczne we współczesnym świecie.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>omawia na przykładach przyczyny i sposoby rozwiązywania</li></ol>\n<p>długotrwałych konfliktów między narodami;</p>\n<ol><li>omawia przyczyny i skutki konfliktów społecznych w państwach</li></ol>\n<p>Afryki, Azji, Ameryki Południowej i Środkowej.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: Dwa argumenty z analizy schematu: <strong>Argument 1: Skupienie wszystkich rodzajow wladzy w jednym organie (krolu).</strong> Krol posiada najwyzsza wladze ustawodawcza, wykonawcza I sadownicza jednoczesnie. Narusza to fundamentalna <strong>zasade trojpodzialu wladzy</strong> Monteskiusza - podstawe panstwa demokratycznego. W panstwie demokratycznym wladza ustawodawcza (parlament), wykonawcza (rzad) i sadownicza (sady) sa rozdzielone i wzajemnie sie kontroluja. <strong>Argument 2: Brak organow pochodzacych z wyborow powszechnych.</strong> Ministrowie sa wyznaczani przez krola (i sa czlonkami rodziny krolewskiej - dziedziczna nominacja), Rada Konsultacyjna takze jest wyznaczana przez krola, a nie wybierana przez obywateli. Nie ma w ogole organu przedstawicielskiego pochodzacego z <strong>demokratycznych wyborow powszechnych</strong>. W demokracji obywatele wybieraja parlament i wladze samorzadowe. (Argument alternatywny: Rada Konsultacyjna ma jedynie charakter DORADCZY, co oznacza brak realnej kontroli obywatelskiej nad decyzjami krola - nie ma niezaleznego organu, ktory moglby kwestionowac jego decyzje. Brak rzadow prawa - krol stoi ponad prawem, bo jest jednoczesnie zrodlem prawa i jego stosowania.)</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Rozwiazanie</p>\n<p>Identyfikacja systemu</p>\n<p>System przedstawiony na schemacie to monarchia absolutna teokratyczna. Tytul &quot;Straznik Dwoch Swiatyn&quot; (oficjalny tytul krola Arabii Saudyjskiej - po arabsku &quot;Khadim al-Haramayn al-Sharifayn&quot;; odnosi sie do Mekki i Medyny) wskazuje, ze chodzi o Krolestwo Arabii Saudyjskiej lub podobne panstwo monarchii absolutnej Zatoki Perskiej. Z punktu widzenia zadania nie trzeba podawac nazwy konkretnego panstwa - chodzi o cechy systemowe.</p>\n<p>Cechy panstwa demokratycznego</p>\n<p>Przed sformulowaniem argumentow warto przypomniec, czym jest demokracja:</p>\n<ol><li>Suwerennosc narodu - wladza pochodzi od obywateli.</li><li>Wybory powszechne - cykliczne, rownoprawne, tajne, bezposrednie.</li><li>Trojpodzial wladzy (Monteskiusz) - wladza ustawodawcza, wykonawcza i sadownicza sa rozdzielone.</li><li>Panstwo prawa - rzady prawa, a nie ludzi.</li><li>Prawa i wolnosci obywatelskie gwarantowane.</li><li>Pluralizm polityczny - wieloprartyjnosc, opozycja.</li></ol>\n<p>Argument 1: brak trojpodzialu wladzy</p>\n<p>Schemat jasno mowi: krol jest &quot;najwyzsza wladza ustawodawcza, wykonawcza i sadownicza&quot;. To kumulacja wszystkich trzech wladz w jednym organie/osobie. Klasyczna definicja despotyzmu (Monteskiusz: &quot;Tam, gdzie wladza ustawodawcza i wykonawcza polaczone sa w jednej osobie [...], nie ma wolnosci&quot;). Brak wzajemnej kontroli wladz, brak hamulcow i rownowagi (checks and balances).</p>\n<p>Argument 2: brak demokratycznych wyborow</p>\n<p>Z schematu wynika, ze:</p>\n<ul><li>ministrowie sa wyznaczani przez krola (i sa czlonkami rodziny krolewskiej - dziedziczne stanowiska);</li><li>Rada Konsultacyjna (150 czlonkow) jest wyznaczana przez krola - nie wybierana;</li><li>nie ma organu wybieranego w wyborach powszechnych.</li></ul>\n<p>Obywatele nie maja zatem zadnego instrumentu wplywu na sklad rzadu ani na obsade organow doradczych. W demokracji parlament i wladze lokalne pochodza z wyborow powszechnych.</p>\n<p>Alternatywne argumenty</p>\n<p>Argument 3 (jesli potrzebny zamiast jednego z powyzszych): Rada Konsultacyjna pelni wylacznie funkcje doradcza - nie ma kompetencji decyzyjnych. Oznacza to brak organu zdolnego zakwestionowac decyzje krola, brak mechanizmu rozliczalnosci wladzy (accountability).</p>\n<p>Argument 4: System nie zna podzialu polityki na partie i opozycje - rodzina krolewska monopolizuje stanowiska rzadowe. Brak pluralizmu politycznego.</p>\n<p>Argument 5: Krol laczy funkcje glowy panstwa, szefa rzadu i (wraz z tytulem religijnym) najwyzszego autorytetu religijnego. W demokracji wystepuje rozdzial panstwa od kosciola lub przynajmniej swiecki charakter wladzy panstwowej.</p>\n<p>Typowy błąd: Czesty blad: argumenty bez ODWOLANIA SIE DO SCHEMATU. Polecenie wymaga, by argumenty wynikaly z materialu zrodlowego - nie wystarczy &quot;panstwo jest absolutystyczne&quot;. Drugi blad: argumenty redundantne (oba o tym samym - np. dwa razy o braku wyborow). Musza byc DWA ROZNE argumenty.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź (dwa argumenty)</h4>\n<p><strong>Argument 1 - brak podziału władzy / koncentracja władz w rękach króla:</strong><br>Król jest jednocześnie <strong>głową państwa, szefem rządu, najwyższą władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą</strong>. To pełne pogwałcenie zasady <strong>trójpodziału władzy</strong> (Monteskiusz) - fundamentu współczesnej demokracji liberalnej. W demokracji wymagana jest niezależna władza sądownicza i ustawodawcza.</p>\n<p><strong>Argument 2 - brak wybieralnej legislatywy / brak wyborów:</strong><br>Na schemacie <strong>nie ma żadnego wybieralnego organu</strong>. Rada Konsultacyjna (150 członków) jest WYZNACZANA przez króla, podobnie jak ministrowie (z rodziny królewskiej). Brak wyborów = brak suwerenności narodu, czyli braku wymogu absolutnego demokracji (władza zwierzchnia powinna należeć do narodu - w Polsce art. 4 Konstytucji).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza schematu</h4>\n<p><strong>Identyfikacja państwa:</strong><br>Opis &quot;Strażnik dwóch świątyń&quot; to oficjalny tytuł króla <strong>Arabii Saudyjskiej</strong> (chodzi o świątynie w Mekce i Medynie - najświętsze miejsca islamu). Arabia Saudyjska jest <strong>monarchią absolutną</strong> - nie ma konstytucji w klasycznym sensie (źródło prawa = Koran), nie ma wybieralnego parlamentu, król rządzi z pomocą rodziny królewskiej (Al Saud).</p>\n<p><strong>Pierwsza zasada demokracji</strong> (art. 4 Konstytucji RP): &quot;Władza zwierzchnia w RP należy do Narodu&quot; - tu zaprzeczenie: władza należy do Króla.</p>\n<p><strong>Druga zasada</strong> (art. 10): &quot;Ustrój RP opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej&quot; - tu zaprzeczenie: trzy władze skupione w jednej osobie.</p>\n<h4>Sposób 2 - kryteria demokracji (Robert Dahl, <em>On Democracy</em> 1998)</h4>\n<p>Robert Dahl wymienia 6 instytucji demokracji:</p>\n<ol><li><strong>Wybierani przedstawiciele</strong> - w schemacie BRAK</li><li><strong>Wolne, sprawiedliwe i częste wybory</strong> - w schemacie BRAK</li><li><strong>Wolność słowa</strong> - Arabia Saudyjska na 159. miejscu w Press Freedom Index 2024</li><li><strong>Alternatywne źródła informacji</strong> - kontrolowane media, brak</li><li><strong>Wolność stowarzyszania się</strong> - brak partii politycznych w Arabii Saudyjskiej</li><li><strong>Równe obywatelstwo</strong> - kobiety mają ograniczone prawa, brak praw wyborczych do 2015 r. (lokalnie)</li></ol>\n<p>Na schemacie widać: BRAK wybieranych przedstawicieli (Rada wyznaczana, ministrowie wyznaczani), BRAK podziału władz (król = wszystko), BRAK niezależnego sądownictwa.</p>\n<h4>Sposób 3 - typologia ustrojów (Arystoteles → współczesność)</h4>\n<p>| Ustrój | Władza | Cele |<br>| <strong>Monarchia konstytucyjna</strong> | Król + parlament + premier | Demokracja (UK, Hiszpania, Holandia, Belgia, Szwecja, Norwegia, Dania) |<br>| <strong>Republika demokratyczna</strong> | Wybierany prezydent + parlament | Demokracja (Polska, Niemcy, Francja) |<br>| <strong>Monarchia absolutna</strong> | Król = wszystko | NIE-demokracja (Arabia Saudyjska, Brunei, Eswatini, Watykan) |<br>| <strong>Reżim autorytarny</strong> | Jeden lider/grupa, ograniczony pluralizm | NIE-demokracja (Białoruś, Kazachstan, Rosja) |<br>| <strong>Reżim totalitarny</strong> | Pełna kontrola, ideologia, terror | NIE-demokracja (Korea Pn., wcześniej III Rzesza, ZSRR) |</p>\n<p>Schemat jasno przedstawia <strong>monarchię absolutną</strong>.</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 7, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń podał <strong>DWA</strong> argumenty na podstawie schematu.<br>- <strong>0 pkt</strong> - tylko jeden argument lub argumenty ogólnikowe.<br><br><strong>Akceptowane argumenty:</strong><br>- brak niezależnej władzy sądowniczej<br>- brak wyborów parlamentarnych / brak wybieralnej legislatywy<br>- skupienie wszystkich władz w jednej osobie (król)<br>- ministrowie z rodziny królewskiej (brak otwartej rekrutacji)<br>- Rada Konsultacyjna wyznaczana, NIE wybieralna</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Trójpodział władzy (Monteskiusz, <em>De l&#x27;esprit des lois</em>, 1748):</strong><br>Karol Ludwik de Secondat, baron de Montesquieu - francuski filozof oświecenia. Jego dzieło postuluje:<br>1. Władza ustawodawcza (parlament) - uchwala prawo<br>2. Władza wykonawcza (rząd) - wykonuje prawo<br>3. Władza sądownicza (sądy) - interpretuje prawo<br><br><strong>Hamulce i równowagi (checks and balances)</strong> - każda władza ogranicza pozostałe, by uniknąć tyranii. Zasada przyjęta w Konstytucji USA 1787, Konstytucji Francji 1791 i Konstytucji RP 1997 (art. 10).</blockquote>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Arabia Saudyjska:</strong><br>- Monarchia absolutna od założenia (1932) przez Abd al-Aziza ibn Sauda<br>- Konstytucja: brak; podstawowe prawo z 1992 r. odwołuje się do Koranu i sunny<br>- Król: Salman ibn Abd al-Aziz (od 2015), następca tronu: książę Mohammed bin Salman (MBS)<br>- <strong>Madżlisz asz-Szura (Rada Konsultacyjna)</strong> - 150 członków wyznaczanych przez króla na 4 lata<br>- <strong>Brak partii politycznych</strong>, brak wyborów parlamentarnych<br>- <strong>Wybory lokalne</strong> od 2005 r. (kobiety od 2015 r.)</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz CKE wymaga <strong>DWÓCH</strong> argumentów odnoszących się do <strong>SCHEMATU</strong> (NIE wiedzy ogólnej o Arabii Saudyjskiej). Argumenty muszą wynikać z tego, co widać na schemacie: koncentracja władz, brak wyborów.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie każda monarchia jest niedemokratyczna. UK, Hiszpania, Holandia, Belgia są monarchiami <strong>konstytucyjnymi</strong> - w nich król/królowa pełni funkcję ceremonialną, a faktyczna władza spoczywa w parlamencie i premierze. Tylko monarchie <strong>absolutne</strong> (Arabia Saudyjska, Brunei, Watykan) są niedemokratyczne.</blockquote>"}]}