{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-1)\nO założeniach jednej z ideologii\nSpołeczeństwo potrzebuje ładu i stratyfikacji społecznej. […] Człowiek jest postrzegany jako\nistota społeczna związana z naturalnymi grupami. Dzięki uczestnictwu w życiu zbiorowym\nzostają zaspokojone jego podstawowe potrzeby - bezpieczeństwa, zakorzenienia, statusu […].\nPaństwem dobrym jest państwo ograniczone, oparte na prawie i reprezentujące nie tylko wolę\nwiększości, lecz także tradycję i dalekowzroczny interes zbiorowy.\nIdee i ideologie we współczesnym świecie, Warszawa 2008, s. 121-122.\nUzasadnij, że w tekście nie przedstawiono założeń ideologii liberalnej.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nTekst dotyczy **konserwatyzmu**, NIE liberalizmu, ponieważ przedstawia wartości i koncepcje sprzeczne z liberalizmem:\n\n1. **Stratyfikacja społeczna** (hierarchia, nierówność jako naturalna) - liberalizm akcentuje równość i wolność jednostki.\n2. **Człowiek jako istota związana z naturalnymi grupami** - liberalizm widzi człowieka jako autonomiczną jednostkę (indywidualizm).\n3. **Tradycja i dalekowzroczny interes zbiorowy** - to typowe konserwatywne odwołanie; liberalizm jest progresywny i indywidualistyczny.\n4. **Państwo reprezentujące tradycję** - liberalizm chce państwa neutralnego światopoglądowo (\"państwo nocnego stróża\").\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu\n\nKluczowe sformułowania:\n\n> *\"Społeczeństwo potrzebuje **ładu i stratyfikacji społecznej**.\"*\n→ KONSERWATYZM (akceptacja hierarchii). Liberalizm jest egalitarystyczny w sensie politycznym (równość wobec prawa).\n\n> *\"Człowiek jest postrzegany jako **istota społeczna związana z naturalnymi grupami**.\"*\n→ KONSERWATYZM (komunitaryzm, organicyzm). Liberalizm: jednostka wolna, autonomiczna (Locke, Mill).\n\n> *\"Dzięki uczestnictwu w życiu zbiorowym zostają zaspokojone jego podstawowe **potrzeby - bezpieczeństwa, zakorzenienia, statusu**.\"*\n→ KONSERWATYZM (wartości wspólnoty, status społeczny ważny). Liberalizm: potrzeba **wolności** jako pierwszorzędna.\n\n> *\"Państwem dobrym jest państwo ograniczone, oparte na prawie i reprezentujące nie tylko wolę większości, lecz także **tradycję i dalekowzroczny interes zbiorowy**.\"*\n→ KONSERWATYZM (tradycja jako źródło legitymizacji). Liberalizm: państwo reprezentuje **wolę większości** wyrażoną demokratycznie + chroni **prawa jednostki**, ale NIE odwołuje się do \"tradycji\" jako wartości autonomicznej.\n\n## Sposób 2 - porównanie konserwatyzmu i liberalizmu\n\n| Wartość | Konserwatyzm | Liberalizm |\n| Jednostka | Część wspólnoty (rodzina, naród) | Autonomiczna, wolna |\n| Społeczeństwo | Organiczna całość, hierarchia | Suma jednostek równych |\n| Państwo | Ograniczone tradycją + prawem | Ograniczone konstytucją + prawami |\n| Wolność | Wolność negatywna + obowiązki | Wolność pozytywna i negatywna |\n| Tradycja | Źródło mądrości (Burke) | Możliwa do reformy |\n| Religia | Ważna społeczna rola | Sprawa prywatna (laickość) |\n| Zmiana społeczna | Stopniowa, ewolucyjna | Stopniowa LUB rewolucyjna (radykałowie) |\n| Hierarchia | Naturalna, akceptowana | Akceptacja meritokracji, ale brak akceptacji urodzenia |\n\n## Sposób 3 - kluczowe różnice w tekście\n\n**Co MÓWI tekst (konserwatyzm):**\n- Stratyfikacja jest naturalna i potrzebna\n- Jednostka jest częścią grup\n- Tradycja ma wartość\n- Państwo strzeże dalekowzrocznego interesu zbiorowego\n\n**Co MÓWIŁBY liberalizm:**\n- Jednostka jest fundamentem (\"individuum\")\n- Wolność jednostki jest najwyższą wartością\n- Państwo powinno być neutralne (laissez-faire)\n- Tradycja może być reformowana, jeśli ogranicza wolność\n- Równość wobec prawa, nie hierarchia\n\nNa pierwszy rzut oka - TYP TWIERDZEŃ JEST CAŁKOWICIE PRZECIWNY.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 8, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń wskazał, że tekst opisuje konserwatyzm (lub inną ideologię niż liberalizm), wskazując **konkretne wartości** sprzeczne z liberalizmem (tradycja, hierarchia, stratyfikacja).\n> - **0 pkt** - odpowiedź ogólnikowa (\"to nie liberalizm\" bez uzasadnienia).\n\n## Reference politologiczny\n\n> 📖 **Reference - Klasyczne ideologie polityczne:**\n> - **Liberalizm** (John Locke 1632-1704, John Stuart Mill 1806-1873, Adam Smith 1723-1790) - wolność jednostki, wolny rynek, państwo minimum, równość wobec prawa, indywidualizm.\n> - **Konserwatyzm** (Edmund Burke 1729-1797, Joseph de Maistre 1753-1821, Roger Scruton 1944-2020) - tradycja, religia, naród, hierarchia naturalna, organicyzm, stopniowa zmiana.\n> - **Socjaldemokracja** (Eduard Bernstein 1850-1932, Karl Kautsky) - sprawiedliwość społeczna, państwo dobrobytu, redystrybucja, prawa pracownicze.\n> - **Chrześcijańska demokracja** (Konrad Adenauer, Alcide De Gasperi, Robert Schuman) - chrześcijański humanizm, godność osoby, solidaryzm, państwo opiekuńcze.\n> - **Nacjonalizm** (Maurice Barrès, Charles Maurras, Roman Dmowski) - naród jako wartość najwyższa, suwerenność, etnocentryzm.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga wskazania **konkretnych elementów** sprzecznych z liberalizmem (tradycja, hierarchia, dalekowzroczny interes zbiorowy). Sama informacja \"to konserwatyzm\" może nie wystarczyć - trzeba pokazać DLACZEGO.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: identyfikacja tekstu jako \"komunitaryzm\". Komunitaryzm (Sandel, Taylor, MacIntyre, Etzioni) to filozoficzna szkoła końca XX w., nie klasyczna ideologia. Akceptowane są: konserwatyzm, chrześcijańska demokracja, agraryzm, solidaryzm.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Liberalizm NIE jest tożsamy z lewicą lub prawicą - historycznie liberalizm był rewolucyjną siłą XVIII-XIX w. (przeciw absolutyzmowi, arystokracji), dziś bywa kojarzony z centrum-prawicą (liberalizm ekonomiczny) lub centrum-lewicą (liberalizm społeczny).","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8. (0-1)<br>O założeniach jednej z ideologii<br>Społeczeństwo potrzebuje ładu i stratyfikacji społecznej. […] Człowiek jest postrzegany jako<br>istota społeczna związana z naturalnymi grupami. Dzięki uczestnictwu w życiu zbiorowym<br>zostają zaspokojone jego podstawowe potrzeby - bezpieczeństwa, zakorzenienia, statusu […].<br>Państwem dobrym jest państwo ograniczone, oparte na prawie i reprezentujące nie tylko wolę<br>większości, lecz także tradycję i dalekowzroczny interes zbiorowy.<br>Idee i ideologie we współczesnym świecie, Warszawa 2008, s. 121-122.<br>Uzasadnij, że w tekście nie przedstawiono założeń ideologii liberalnej.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Tekst dotyczy <strong>konserwatyzmu</strong>, NIE liberalizmu, ponieważ przedstawia wartości i koncepcje sprzeczne z liberalizmem:</p>\n<ol><li><strong>Stratyfikacja społeczna</strong> (hierarchia, nierówność jako naturalna) - liberalizm akcentuje równość i wolność jednostki.</li><li><strong>Człowiek jako istota związana z naturalnymi grupami</strong> - liberalizm widzi człowieka jako autonomiczną jednostkę (indywidualizm).</li><li><strong>Tradycja i dalekowzroczny interes zbiorowy</strong> - to typowe konserwatywne odwołanie; liberalizm jest progresywny i indywidualistyczny.</li><li><strong>Państwo reprezentujące tradycję</strong> - liberalizm chce państwa neutralnego światopoglądowo (&quot;państwo nocnego stróża&quot;).</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu</h4>\n<p>Kluczowe sformułowania:</p>\n<blockquote><em>&quot;Społeczeństwo potrzebuje <strong>ładu i stratyfikacji społecznej</strong>.&quot;</em></blockquote>\n<p>→ KONSERWATYZM (akceptacja hierarchii). Liberalizm jest egalitarystyczny w sensie politycznym (równość wobec prawa).</p>\n<blockquote><em>&quot;Człowiek jest postrzegany jako <strong>istota społeczna związana z naturalnymi grupami</strong>.&quot;</em></blockquote>\n<p>→ KONSERWATYZM (komunitaryzm, organicyzm). Liberalizm: jednostka wolna, autonomiczna (Locke, Mill).</p>\n<blockquote><em>&quot;Dzięki uczestnictwu w życiu zbiorowym zostają zaspokojone jego podstawowe <strong>potrzeby - bezpieczeństwa, zakorzenienia, statusu</strong>.&quot;</em></blockquote>\n<p>→ KONSERWATYZM (wartości wspólnoty, status społeczny ważny). Liberalizm: potrzeba <strong>wolności</strong> jako pierwszorzędna.</p>\n<blockquote><em>&quot;Państwem dobrym jest państwo ograniczone, oparte na prawie i reprezentujące nie tylko wolę większości, lecz także <strong>tradycję i dalekowzroczny interes zbiorowy</strong>.&quot;</em></blockquote>\n<p>→ KONSERWATYZM (tradycja jako źródło legitymizacji). Liberalizm: państwo reprezentuje <strong>wolę większości</strong> wyrażoną demokratycznie + chroni <strong>prawa jednostki</strong>, ale NIE odwołuje się do &quot;tradycji&quot; jako wartości autonomicznej.</p>\n<h4>Sposób 2 - porównanie konserwatyzmu i liberalizmu</h4>\n<p>| Wartość | Konserwatyzm | Liberalizm |<br>| Jednostka | Część wspólnoty (rodzina, naród) | Autonomiczna, wolna |<br>| Społeczeństwo | Organiczna całość, hierarchia | Suma jednostek równych |<br>| Państwo | Ograniczone tradycją + prawem | Ograniczone konstytucją + prawami |<br>| Wolność | Wolność negatywna + obowiązki | Wolność pozytywna i negatywna |<br>| Tradycja | Źródło mądrości (Burke) | Możliwa do reformy |<br>| Religia | Ważna społeczna rola | Sprawa prywatna (laickość) |<br>| Zmiana społeczna | Stopniowa, ewolucyjna | Stopniowa LUB rewolucyjna (radykałowie) |<br>| Hierarchia | Naturalna, akceptowana | Akceptacja meritokracji, ale brak akceptacji urodzenia |</p>\n<h4>Sposób 3 - kluczowe różnice w tekście</h4>\n<p><strong>Co MÓWI tekst (konserwatyzm):</strong></p>\n<ul><li>Stratyfikacja jest naturalna i potrzebna</li><li>Jednostka jest częścią grup</li><li>Tradycja ma wartość</li><li>Państwo strzeże dalekowzrocznego interesu zbiorowego</li></ul>\n<p><strong>Co MÓWIŁBY liberalizm:</strong></p>\n<ul><li>Jednostka jest fundamentem (&quot;individuum&quot;)</li><li>Wolność jednostki jest najwyższą wartością</li><li>Państwo powinno być neutralne (laissez-faire)</li><li>Tradycja może być reformowana, jeśli ogranicza wolność</li><li>Równość wobec prawa, nie hierarchia</li></ul>\n<p>Na pierwszy rzut oka - TYP TWIERDZEŃ JEST CAŁKOWICIE PRZECIWNY.</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 8, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń wskazał, że tekst opisuje konserwatyzm (lub inną ideologię niż liberalizm), wskazując <strong>konkretne wartości</strong> sprzeczne z liberalizmem (tradycja, hierarchia, stratyfikacja).<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź ogólnikowa (&quot;to nie liberalizm&quot; bez uzasadnienia).</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Reference - Klasyczne ideologie polityczne:</strong><br>- <strong>Liberalizm</strong> (John Locke 1632-1704, John Stuart Mill 1806-1873, Adam Smith 1723-1790) - wolność jednostki, wolny rynek, państwo minimum, równość wobec prawa, indywidualizm.<br>- <strong>Konserwatyzm</strong> (Edmund Burke 1729-1797, Joseph de Maistre 1753-1821, Roger Scruton 1944-2020) - tradycja, religia, naród, hierarchia naturalna, organicyzm, stopniowa zmiana.<br>- <strong>Socjaldemokracja</strong> (Eduard Bernstein 1850-1932, Karl Kautsky) - sprawiedliwość społeczna, państwo dobrobytu, redystrybucja, prawa pracownicze.<br>- <strong>Chrześcijańska demokracja</strong> (Konrad Adenauer, Alcide De Gasperi, Robert Schuman) - chrześcijański humanizm, godność osoby, solidaryzm, państwo opiekuńcze.<br>- <strong>Nacjonalizm</strong> (Maurice Barrès, Charles Maurras, Roman Dmowski) - naród jako wartość najwyższa, suwerenność, etnocentryzm.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz CKE wymaga wskazania <strong>konkretnych elementów</strong> sprzecznych z liberalizmem (tradycja, hierarchia, dalekowzroczny interes zbiorowy). Sama informacja &quot;to konserwatyzm&quot; może nie wystarczyć - trzeba pokazać DLACZEGO.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd: identyfikacja tekstu jako &quot;komunitaryzm&quot;. Komunitaryzm (Sandel, Taylor, MacIntyre, Etzioni) to filozoficzna szkoła końca XX w., nie klasyczna ideologia. Akceptowane są: konserwatyzm, chrześcijańska demokracja, agraryzm, solidaryzm.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Liberalizm NIE jest tożsamy z lewicą lub prawicą - historycznie liberalizm był rewolucyjną siłą XVIII-XIX w. (przeciw absolutyzmowi, arystokracji), dziś bywa kojarzony z centrum-prawicą (liberalizm ekonomiczny) lub centrum-lewicą (liberalizm społeczny).</blockquote>"}]}