{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-1)\nO koncepcjach genezy państwa\nFragment 1. Każdy obywatel składa suwerenowi rodzaj przyrzeczenia, oświadczając: „Daję\nupoważnienie i przekazuję moje uprawnienia do rządzenia moją osobą temu oto człowiekowi\n[ ] pod tym warunkiem, że i ty przekazujesz mu swoje uprawnienia i upoważniasz go do\nwszystkich swoich działań w sposób podobny”.\nEWOP-R0_100\nFragment 2. Państwo pochodzi z natury: „[…] człowiek jest z natury stworzony do życia\nw państwie, taki zaś, który z natury, a nie przez przypadek, żyje poza państwem, jest albo\nnędznikiem, albo nadludzką istotą […]”.\nFragment 3. „Jednego tylko jeszcze brakowało, instytucji, która […] by uwieczniła nie tylko\npowstający podział społeczeństwa na klasy, lecz również i prawo klas posiadających do\nwyzyskiwania klas nieposiadających oraz panowanie pierwszych nad ostatnimi. Taka\ninstytucja zjawiła się. Wynaleziono państwo”.\nE. Zieliński, Nauka o państwie i polityce, Warszawa 1999, s. 25, 29-30, 32.\nDo każdego fragmentu przyporządkuj nazwę właściwej koncepcji genezy państwa.\nOdpowiedzi wybierz spośród: arystotelesowska, marksistowska, podboju i przemocy,\numowy społecznej, teistyczna.\n1\n2\n3","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: Trzy klasyczne koncepcje genezy państwa: - **Koncepcja umowy społecznej** (T. Hobbes, J. Locke, J.J. Rousseau) – państwo powstało w wyniku świadomego porozumienia (umowy) między jednostkami, które zrezygnowały z części wolności na rzecz władzy państwowej w zamian za bezpieczeństwo i ochronę praw. - **Koncepcja arystotelesowska (naturalistyczna)** – państwo to naturalna, organiczna forma życia człowieka jako \"istoty politycznej\" (*zoon politikon*); wynika z naturalnego dążenia ludzi do życia we wspólnocie, ewolucja od rodziny przez wieś do polis. - **Koncepcja marksistowska (klasowa)** – państwo powstało wraz z podziałem społeczeństwa na klasy i pojawieniem się własności prywatnej; jest narzędziem panowania klasy posiadającej nad klasami wyzyskiwanymi (Marks, Engels, Lenin – \"Państwo i rewolucja\"). Przyporządkowanie do konkretnych tekstów wymaga ich odczytania w arkuszu; kluczowe słowa-tropy: - \"umowa\", \"zgoda\", \"powierzenie\" → umowa społeczna - \"natura\", \"wspólnota\", \"polis\" → arystotelesowska - \"klasy\", \"walka\", \"wyzysk\", \"własność\" → marksistowska\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nKoncepcje genezy państwa to fundament filozofii politycznej i podstawa\ndo zrozumienia różnic między liberalizmem (Locke), absolutyzmem (Hobbes)\ni radykalną demokracją (Rousseau).\n\nTypowy błąd: Koncepcja **teistyczna/teokratyczna** (boskie pochodzenie władzy) i **patriarchalna** (rozszerzenie władzy ojca) to inne klasyczne koncepcje – mogą pojawić się jako dystraktory.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":"Koncepcje genezy państwa – umowa społeczna, arystotelesowska, marksistowska","page_from":6,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 10. (0-1)
O koncepcjach genezy państwa
Fragment 1. Każdy obywatel składa suwerenowi rodzaj przyrzeczenia, oświadczając: „Daję
upoważnienie i przekazuję moje uprawnienia do rządzenia moją osobą temu oto człowiekowi
[ ] pod tym warunkiem, że i ty przekazujesz mu swoje uprawnienia i upoważniasz go do
wszystkich swoich działań w sposób podobny”.
EWOP-R0_100
Fragment 2. Państwo pochodzi z natury: „[…] człowiek jest z natury stworzony do życia
w państwie, taki zaś, który z natury, a nie przez przypadek, żyje poza państwem, jest albo
nędznikiem, albo nadludzką istotą […]”.
Fragment 3. „Jednego tylko jeszcze brakowało, instytucji, która […] by uwieczniła nie tylko
powstający podział społeczeństwa na klasy, lecz również i prawo klas posiadających do
wyzyskiwania klas nieposiadających oraz panowanie pierwszych nad ostatnimi. Taka
instytucja zjawiła się. Wynaleziono państwo”.
E. Zieliński, Nauka o państwie i polityce, Warszawa 1999, s. 25, 29-30, 32.
Do każdego fragmentu przyporządkuj nazwę właściwej koncepcji genezy państwa.
Odpowiedzi wybierz spośród: arystotelesowska, marksistowska, podboju i przemocy,
umowy społecznej, teistyczna.
1
2
3

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: Trzy klasyczne koncepcje genezy państwa: - Koncepcja umowy społecznej (T. Hobbes, J. Locke, J.J. Rousseau) – państwo powstało w wyniku świadomego porozumienia (umowy) między jednostkami, które zrezygnowały z części wolności na rzecz władzy państwowej w zamian za bezpieczeństwo i ochronę praw. - Koncepcja arystotelesowska (naturalistyczna) – państwo to naturalna, organiczna forma życia człowieka jako "istoty politycznej" (zoon politikon); wynika z naturalnego dążenia ludzi do życia we wspólnocie, ewolucja od rodziny przez wieś do polis. - Koncepcja marksistowska (klasowa) – państwo powstało wraz z podziałem społeczeństwa na klasy i pojawieniem się własności prywatnej; jest narzędziem panowania klasy posiadającej nad klasami wyzyskiwanymi (Marks, Engels, Lenin – "Państwo i rewolucja"). Przyporządkowanie do konkretnych tekstów wymaga ich odczytania w arkuszu; kluczowe słowa-tropy: - "umowa", "zgoda", "powierzenie" → umowa społeczna - "natura", "wspólnota", "polis" → arystotelesowska - "klasy", "walka", "wyzysk", "własność" → marksistowska

\n

Strona arkusza

\n

Po co to umieć

\n

Koncepcje genezy państwa to fundament filozofii politycznej i podstawa
do zrozumienia różnic między liberalizmem (Locke), absolutyzmem (Hobbes)
i radykalną demokracją (Rousseau).

\n

Typowy błąd: Koncepcja teistyczna/teokratyczna (boskie pochodzenie władzy) i patriarchalna (rozszerzenie władzy ojca) to inne klasyczne koncepcje – mogą pojawić się jako dystraktory.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Fragment | Koncepcja | Autor |
| Fragment 1 | umowy społecznej | Thomas Hobbes (cytat z Lewiatana, 1651) |
| Fragment 2 | arystotelesowska | Arystoteles (z Polityki) |
| Fragment 3 | marksistowska | Karol Marks / Fryderyk Engels |

\n

Sposób 1 - analiza fragmentów

\n
Fragment 1 - umowa społeczna (Hobbes)
\n
„Każdy obywatel składa suwerenowi rodzaj przyrzeczenia, oświadczając: «Daję upoważnienie i przekazuję moje uprawnienia do rządzenia moją osobą temu oto człowiekowi [ ] pod tym warunkiem, że i ty przekazujesz mu swoje uprawnienia i upoważniasz go do wszystkich swoich działań w sposób podobny»."
\n

Wskazówki:

\n
  1. „Każdy obywatel składa suwerenowi rodzaj przyrzeczenia" - to klasyczna idea paktu społecznego: ludzie zawierają umowę z władzą.
  2. „Daję upoważnienie i przekazuję moje uprawnienia" - to zrzeczenie się praw naturalnych na rzecz suwerena.
  3. „pod tym warunkiem, że i ty przekazujesz mu swoje uprawnienia" - wzajemne zobowiązanie wszystkich obywateli.
\n

To dosłowny cytat (parafraza) z Thomasa Hobbesa, Lewiatan (1651, rozdz. XVII). Hobbes argumentował, że ludzie w stanie natury ("wojna wszystkich przeciw wszystkim", bellum omnium contra omnes) zawierają umowę społeczną, w wyniku której rezygnują z praw naturalnych na rzecz absolutnego suwerena (Lewiatana), aby uniknąć anarchii.

\n

→ Fragment 1 = koncepcja umowy społecznej

\n
Fragment 2 - arystotelesowska
\n
„Państwo pochodzi z natury: «[ ] człowiek jest z natury stworzony do życia w państwie, taki zaś, który z natury, a nie przez przypadek, żyje poza państwem, jest albo nędznikiem, albo nadludzką istotą [ ]»."
\n

Wskazówki:

\n
  1. „Państwo pochodzi z natury" - sygnalizuje koncepcję NATURALISTYCZNĄ, czyli że państwo jest wynikiem natury ludzkiej, nie wytworem kontraktu.
  2. „człowiek jest z natury stworzony do życia w państwie" - to dosłowny cytat ze słynnej tezy Arystotelesa: „człowiek jest istotą społeczną/polityczną" (gr. zoon politikon) z Polityki (księga I, 1253a).
  3. „nędznikiem albo nadludzką istotą" - Arystoteles dosłownie pisał, że człowiek żyjący poza państwem to „albo zwierzę, albo bóg" (Polityka 1253a 27-29).
\n

Kluczowe pojęcie: zoon politikon - człowiek jest istotą polityczną, państwo to naturalne ukoronowanie społeczeństwa: rodzina → wieś → polis (państwo-miasto).

\n

→ Fragment 2 = koncepcja arystotelesowska

\n
Fragment 3 - marksistowska
\n
„Jednego tylko jeszcze brakowało, instytucji, która [ ] by uwieczniła nie tylko powstający podział społeczeństwa na klasy, lecz również i prawo klas posiadających do wyzyskiwania klas nieposiadających oraz panowanie pierwszych nad ostatnimi. Taka instytucja zjawiła się. Wynaleziono państwo".
\n

Wskazówki:

\n
  1. „podział społeczeństwa na klasy" - KLASOWA wizja społeczeństwa to klasyk marksizmu.
  2. „prawo klas posiadających do wyzyskiwania klas nieposiadających" - terminologia marksowska: klasa burżuazyjna / proletariat, wyzysk.
  3. „Wynaleziono państwo" - państwo jako wynalazek służący panowaniu klas posiadających nad nieposiadającymi. To dosłownie marksowska teza z Pochodzenia rodziny, własności prywatnej i państwa (Engels, 1884).
\n

Podstawowa teza marksizmu: państwo to narzędzie ucisku klasowego, służące utrzymaniu dominacji klas panujących. Po rewolucji proletariackiej i ustanowieniu komunizmu państwo ma „obumrzeć" (V.I. Lenin, Państwo i rewolucja, 1917).

\n

→ Fragment 3 = koncepcja marksistowska

\n

Sposób 2 - eliminacja niewykorzystanych opcji

\n

Z pięciu opcji wybraliśmy trzy. Niewykorzystane:

\n
Koncepcja podboju i przemocy (Ludwik Gumplowicz, Franz Oppenheimer)
\n

Państwo powstaje przez podbój silniejszego plemienia nad słabszym. Najeźdźcy stają się klasą rządzącą, podbici - klasą rządzoną. Brak takiego motywu w cytatach.

\n
Koncepcja teistyczna (Augustyn z Hippony, Tomasz z Akwinu)
\n

Państwo pochodzi od Boga. Władza ma boskie źródło (omnis potestas a Deo). Brak takiego motywu w cytatach (Fragment 2 mówi o „naturze", co dla Arystotelesa oznacza ARYSTOTELESOWSKĄ koncepcję, nie teistyczną - bo Arystoteles nie wywodzi państwa od Boga, lecz od natury społecznej człowieka).

\n

Schemat oceniania CKE

\n

Oficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 10, max 1 pkt).

\n

Zasady oceniania:

\n\n

Poprawna odpowiedz (CKE):

\n
  1. umowy społecznej
  2. arystotelesowska
  3. marksistowska
\n

Reference politologiczny - pięć teorii genezy państwa

\n
1. Teoria arystotelesowska (naturalistyczna)
\n\n
2. Teoria teistyczna (boska)
\n\n
3. Teoria umowy społecznej (kontraktualizm)
\n\n
4. Teoria podboju i przemocy
\n\n
5. Teoria marksistowska (klasowa)
\n\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Najczęstszy błąd - pomylenie arystotelesowskiej (Fragment 2) z teistyczną. Sygnał: w cytacie Arystoteles mówi o „naturze ludzkiej", nie o Bogu. Teoria teistyczna jest oparta na boskim źródle władzy, nie na naturalności społecznej.
\n
Uwaga: Inny błąd - pomylenie marksistowskiej (Fragment 3) z podboju i przemocy. Sygnał: cytat marksistowski mówi o klasach (posiadających i nieposiadających), a teoria podboju o plemionach (zwycięzcach i zwyciężonych).
\n
Uwaga: Cytat z Fragmentu 1 to dosłowna parafraza Hobbesa (Lewiatan, rozdz. XVII). Można rozpoznać po słowach „suweren" (kluczowe pojęcie hobbesowskie) i „przekazuję uprawnienia" (typowo kontraktualistyczne).
\n
Uwaga: Cytat z Fragmentu 2 to słynna teza Arystotelesa o człowieku jako zoon politikon. Ten cytat („człowiek jest z natury stworzony do życia w państwie, kto żyje poza państwem jest albo nędznikiem albo nadludzką istotą") jest jednym z najczęściej cytowanych zdań w filozofii politycznej w ogóle.
"}]}