Zadanie 12. (0-4)
O systemie wyborczym w jednym z państw Europy
Wybory do Izby Gmin muszą się odbyć w ciągu 5 lat od poprzednich […]. Z każdego okręgu
do [tej izby] parlamentu wchodzi tylko jeden poseł - ten, który zdobędzie największą liczbę
głosów. […] Wyborcy głosują na daną osobę. Znani politycy startują zazwyczaj z tak zwanych
„bezpiecznych” okręgów, gdzie poparcie dla partii, do której należą, jest bardzo silne. […] Nie
ma jednak gwarancji, że kandydat w „bezpiecznym” okręgu ma zapewnione zwycięstwo.
Zdarzało się bowiem, że wpływowi politycy nie zwyciężyli w swoim okręgu, mimo że ich partia
wygrała wybory. […] Aby zapewnić sobie zwycięstwo, dana partia musi uzyskać większość [co
najmniej względną] głosów w większości okręgów wyborczych. […] Co jakiś czas liczba
i granice okręgów wyborczych są korygowane.
www.bbc.co.uk
Mapa. Wizualizacja wyników zwycięskiego ugrupowania politycznego w wyborach do jednej
z izb parlamentu w Rzeczypospolitej Polskiej w 2015 r. (wg okręgów wyborczych)
Na podstawie: pkw.gov.pl
EWOP-R0_100
12.1. Podaj nazwę typu systemu wyborczego opisanego w tekście.
12.2. Sformułuj zaletę i wadę typu systemu wyborczego opisanego w tekście.
Zaleta -
Wada -
12.3. Rozstrzygnij, czy w przypadku wyborów, których wyniki zwizualizowano na mapie,
zastosowano typ systemu wyborczego opisany w tekście. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie -
Uzasadnienie -
12.4. Odnosząc się do mapy, sformułuj dwa wnioski dotyczące geograficznego
zróżnicowania preferencji wyborczych elektoratu w Rzeczypospolitej Polskiej.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
12.1. 12.2. 12.3. 12.4.
Maks. liczba punktów
1
1
1
1
Uzyskana liczba punktów
EWOP-R0_100
Odpowiedź: System wyborczy w Wielkiej Brytanii: FPTP (First Past The Post) – większościowy, jednomandatowe okręgi wyborcze (650 do Izby Gmin), wygrywa kandydat z największą liczbą głosów (zwykła większość). "Bezpieczne okręgi" (safe seats): okręgi, w których jedna partia od lat regularnie wygrywa z dużą przewagą – wynik jest praktycznie przesądzony, zmiana jest bardzo trudna. W UK ok. 60–70% okręgów uznaje się za "bezpieczne". Skutki "bezpiecznych okręgów": - głosy w okręgach niekonkurencyjnych są de facto "zmarnowane" – nadwyżki ponad próg wystarczający do zwycięstwa nie przekładają się na mandaty, - kampania wyborcza koncentruje się na nielicznych swing seats, - możliwy gerrymandering (kreślenie granic okręgów dla korzyści politycznej), - rozdźwięk między odsetkiem głosów ogólnokrajowych a odsetkiem mandatów – partie regionalne (np. SNP) mogą zdobyć dużo mandatów przy niskim wyniku ogólnokrajowym, a partie ogólne (np. LibDems) odwrotnie. Polska – wybory do Sejmu 2015: Polska stosuje system proporcjonalny z 5%/8% progiem i metodą D'Hondta w 41 wielomandatowych okręgach – inaczej niż w UK. Jednak mapa pokazująca dominację jednej partii w określonych regionach (np. PiS – Polska wschodnia, PO – Polska zachodnia) pokazuje analogiczne zjawisko regionalnej koncentracji poparcia i istnienia "bezpiecznych okręgów" wyborczych dla danej partii. Wniosek: koncentracja regionalnego poparcia tworzy "bezpieczne okręgi" niezależnie od systemu wyborczego, ale w FPTP konsekwencje są dotkliwsze (głosy przegrywających de facto przepadają), w systemie proporcjonalnym – łagodniejsze (każdy głos liczy się do podziału mandatów).
\nStrona arkusza
\nPo co to umieć
\nPorównanie FPTP (UK, USA) i PR (Polska, Niemcy) to kluczowe zagadnienie –
inaczej działa cały system polityczny w zależności od formuły wyborczej.
Typowy błąd: Mylenie systemu większościowego (FPTP – UK, USA) z proporcjonalnym (Polska, Niemcy, Szwecja). Sejm to PR, Senat PL to większościowy w JOW.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"12.1. ## Poprawna odpowiedź
\nSystem większościowy (ordynacja większościowa) - w wariancie większości względnej (FPTP - first past the post) w jednomandatowych okręgach wyborczych (JOW).
\nTekst zawiera cztery kluczowe wskazówki identyfikujące system większościowy:
\n„Wybory do Izby Gmin muszą się odbyć w ciągu 5 lat"\n
Izba Gmin to izba niższa parlamentu Wielkiej Brytanii (UK). Brytyjski system wyborczy do Izby Gmin to klasyczny przykład systemu większości względnej w JOW (FPTP - First Past The Post).
\n„Z każdego okręgu do [tej izby] parlamentu wchodzi tylko jeden poseł"\n
To dosłowna definicja jednomandatowego okręgu wyborczego (JOW) - w każdym okręgu wybierany jest tylko jeden przedstawiciel. To kontrast wobec wielomandatowych okręgów stosowanych w ordynacjach proporcjonalnych.
\n„ten, który zdobędzie największą liczbę głosów"\n
Nie 50% + 1 (większość bezwzględna), nie pakiet 60% (większość kwalifikowana), tylko NAJWIĘKSZA liczba głosów - czyli większość względna (relative majority / plurality). Wystarczy zdobyć więcej niż każdy inny pojedynczy kandydat.
\nPrzykład: W okręgu o 4 kandydatach z wynikami 35% / 30% / 20% / 15% wygrywa pierwszy z 35%, mimo że 65% wyborców głosowało na innych.
\n„Wyborcy głosują na daną osobę"\n
To silna PERSONALIZACJA wyboru - głosujesz na konkretnego kandydata, nie na listę partyjną. Charakterystyczne dla systemów większościowych w JOW. W proporcjonalnych głosujesz najczęściej na listę partyjną (choć są warianty z preferowaniem konkretnych kandydatów).
\n„dana partia musi uzyskać większość [co najmniej względną] głosów w większości okręgów wyborczych"\n
To opis mechanizmu agregacji wyników: nie liczy się ogólna proporcja głosów, lecz liczba wygranych okręgów. Stąd słynne deformacje wyborcze (zob. zad. 12.2 - wada systemu).
\n| Cecha | System większościowy (FPTP) | System proporcjonalny (Polska Sejm) |
| Okręgi | jednomandatowe | wielomandatowe |
| Głosowanie | na osobę | na listę partyjną (z opcją kandydata) |
| Zwycięstwo | większość względna w okręgu | proporcja mandatów do głosów (D'Hondt) |
| Próg | brak (lub niski) | 5% (Polska), 8% koalicje |
| Przykłady | UK, USA (Izba Reprez.), Kanada, Indie, Senat RP | Polska Sejm, Niemcy (mieszany), Hiszpania, Holandia |
| Skutek | dwupartyjność (Duverger) | wielopartyjność |
| Mocne strony | stabilne rządy, klarowna odpowiedzialność | reprezentatywność, sprawiedliwość |
| Słabe strony | deformacje, dyskryminacja partii trzecich | rozbicie sceny, koalicje |
Oficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 12.1, max 1 pkt).
\nZasady oceniania:
\nPoprawna odpowiedz (CKE):
\nTyp 1.: system większościowy / ordynacja większościowa
Typ 2.: system większości względnej
Typ 3.: system jednomandatowych okręgów wyborczych
System większościowy w jednomandatowych okręgach prowadzi do dwupartyjności.\n
System proporcjonalny prowadzi do wielopartyjności.
Przykłady prawa Duvergera:
\nW Polsce różne organy = różne systemy:
\nUwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź „system bezwzględnej większości". Test: czy zwycięzca musi mieć >50%? W tekście napisano „NAJWIĘKSZA liczba głosów" - czyli większość WZGLĘDNA, nie bezwzględna. Mała różnica, wielkie konsekwencje.\n
Uwaga: Inny częsty błąd - odpowiedź „system mieszany". To zupełnie co innego - system mieszany łączy elementy większościowego i proporcjonalnego (jak w Niemczech), a w UK obowiązuje wyłącznie większościowy w JOW.\n
Uwaga: Pamiętaj o Senacie RP - to też system większościowy w 100 jednomandatowych okręgach (FPTP). Polska ma w istocie dwa systemy - Sejm proporcjonalny + Senat większościowy. To dlatego nazwa „system jednomandatowych okręgów wyborczych" jest akceptowana - bo Polacy znają ją z postulatów reform wyborczych Sejmu (postulat „JOW").\n
Uwaga: Pojęcie JOW (jednomandatowy okręg wyborczy) stało się hasłem politycznym w Polsce po 2014 r. (kampania Pawła Kukiza). Maturzysta powinien znać znaczenie skrótu - JOW = system, w którym z każdego okręgu wybieramy jednego posła (jak Senat RP, jak Izba Gmin UK).\n
12.2. ## Poprawna odpowiedź
\nZaleta - System większościowy w JOW ułatwia uzyskanie przez zwycięską partię większości parlamentarnej, dzięki czemu zapewnia stabilne rządy (jednopartyjne lub o klarownym liderze). Dodatkowo charakteryzuje się silną personalizacją wyboru - wyborca wie dokładnie, kto reprezentuje jego okręg, i może go rozliczać.
\nWada - System większościowy prowadzi do znacznych deformacji wyborczych - partia może otrzymać większość mandatów mimo NIE najwyższego wyniku w skali kraju, a partie trzecie i mniejsze są systemowo pozbawione reprezentacji odzwierciedlającej ich rzeczywiste poparcie społeczne (efekt „niesprawiedliwości" proporcjonalnej).
\nSystem większościowy w JOW (FPTP) zwykle prowadzi do wyraźnego zwycięstwa jednej partii w parlamencie, nawet jeśli głosuje na nią tylko ok. 35-45% wyborców. Dzieje się tak, ponieważ:
\nSkutek: rządy jednopartyjne, brak konieczności kompromisu koalicyjnego, łatwiejsze rządzenie.
\nPrzykłady stabilnych rządów w UK:
\nWyborca głosuje na konkretną osobę, nie na anonimową listę. Wie:
\nMoże go bezpośrednio rozliczać w kolejnych wyborach. To zwiększa lokalną odpowiedzialność polityków.
\nKlasyczny przykład - wybory parlamentarne w UK 1951:
\nPartia z WIĘKSZYM poparciem przegrała, bo ich głosy „zmarnowały się" w okręgach, gdzie wygrali ze zbyt dużą przewagą.
\nInne przykłady deformacji:
\nSystem karze partie ogólnonarodowe z umiarkowanym poparciem (10-20% rozłożone równomiernie) i nagradza partie z poparciem skoncentrowanym geograficznie (jak SNP w Szkocji).
\nPrzykład UK 2017: Liberal Democrats 7,4% głosów → 12 mandatów (1,8% miejsc) - głębokie pokrzywdzenie wobec proporcji.
\nGłosy oddane na przegranego kandydata w okręgu są „zmarnowane" - nie liczą się dla wyniku ogólnokrajowego. To zniechęca do głosowania w okręgach „bezpiecznych" dla jednej partii.
\nW Polsce (gdyby Sejm był wybierany FPTP):
\nW systemie JOW kluczowy jest kształt okręgów wyborczych. Władza może je tak przekroić, by faworyzować swoją partię - to gerrymandering (od nazwiska gubernatora Massachusetts Elbridgea Gerry, 1812). W tekście z arkusza wprost wspomniano: „Co jakiś czas liczba i granice okręgów wyborczych są korygowane" - ten mechanizm korekty bywa nadużywany.
\nOficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 12.2, max 1 pkt).
\nZasady oceniania:
\nPrzykladowa odpowiedz (CKE):
\nZaleta - Ten system ułatwia uzyskanie przez zwycięską formację większości, a tym samym zapewnia stabilne rządy, przy tym jest systemem o silnej personalizacji wyboru - wiadomo, kto reprezentuje dany okręg wyborczy.
Wada - Ten system sprzyja znacznym deformacjom wyborczym, np. może prowadzić do sytuacji, w której ugrupowanie z nie najwyższym wynikiem otrzyma większość mandatów oraz pozbawia większość partii trzecich reprezentacji politycznej odzwierciedlającej ich poparcie społeczne.
Indeks Gallaghera (LSq) - miara nieproporcjonalności systemu wyborczego. Im wyższy, tym większe deformacje:
\nSkutki Duvergera (1951):
\nKonsekwencje stylu rządzenia:
\nDemokracja konsensualna vs większościowa (Arend Lijphart, 1984):
\nUwaga: Najczęstszy błąd - uczeń podaje zalety i wady tej samej cechy (np. „zalety: stabilne rządy, wady: rządy są niestabilne"). Trzeba podać dwie RÓŻNE cechy - jedna pozytywna, jedna negatywna.\n
Uwaga: Inny błąd - podanie zalety/wady systemu proporcjonalnego zamiast większościowego. Np. „zaleta: każda partia ma reprezentację" - to ZALETA proporcjonalnego, nie większościowego.\n
Uwaga: Stabilność rządów to klasyczna zaleta systemu większościowego, deformacje wyborcze to klasyczna wada. To pary, które warto zapamiętać dosłownie orientacyjnie (brak oficjalnego klucza w serwisie).\n
Uwaga: W Polsce dyskusja o JOW trwa od lat. Ruch JOW (Pawła Kukiza) postulował zmianę systemu Sejmu z proporcjonalnego na większościowy, argumentując zaletami stabilności i personalizacji. Krytycy wskazywali na wady - duże deformacje, dyskryminację partii trzecich. Pamiętaj o kontekście polskim w odpowiedziach na pytania o systemy wyborcze.\n
12.3. ## Poprawna odpowiedź
\nRozstrzygnięcie - NIE, w wyborach, których wyniki przedstawiono na mapie, NIE zastosowano systemu większościowego.
\nUzasadnienie - Mapa przedstawia wyniki Prawa i Sprawiedliwości (PiS) w wyborach do Sejmu RP w 2015 r., a wybory te są przeprowadzane w systemie proporcjonalnym (ordynacja proporcjonalna z metodą D'Hondta i progiem 5%, wielomandatowe okręgi wyborcze) - czyli w odwrotnym systemie do tego, który opisano w tekście (system większościowy w jednomandatowych okręgach Wielkiej Brytanii).
\nMapa pokazuje wyniki zwycięskiego ugrupowania w wyborach 2015 r. wg okręgów wyborczych, z poparciem rosnącym od zachodu do wschodu Polski (najjaśniejsze województwa: opolskie, lubuskie, pomorskie, zachodniopomorskie; najciemniejsze: podkarpackie, lubelskie, podlaskie, małopolskie).
\nTo jest klasyczny obraz wyników PiS w wyborach 2015 r. - Prawo i Sprawiedliwość zwyciężyło wówczas:
\nWybory 2015 r. były wyborami parlamentarnymi do Sejmu i Senatu, przeprowadzonymi 25 października 2015 r.
\nWybory do Sejmu RP odbywają się w systemie:
\nTo jest PRZECIWIEŃSTWO systemu opisanego w tekście (system większościowy z JOW w UK).
\n| Cecha | UK - Izba Gmin (tekst) | Polska - Sejm (mapa) |
| Typ systemu | większościowy (FPTP) | proporcjonalny (D'Hondt) |
| Okręgi | 650 jednomandatowych | 41 wielomandatowych |
| Próg | brak | 5% (8% koalicja, 0% mniejszości) |
| Głos | na osobę | na listę partyjną z preferencją kandydata |
| Skutek | dwupartyjność | wielopartyjność |
Wniosek: Wyniki na mapie pochodzą z wyborów do Sejmu RP, które są PROPORCJONALNE, NIE większościowe. Dlatego odpowiedź NIE.
\nMożna zapytać: a może to wybory do Senatu RP, które są większościowe (FPTP, 100 jednomandatowych okręgów)? Rozważmy tę hipotezę.
\nAle w wyborach do Senatu wyniki nie są zazwyczaj prezentowane na mapie z gradientem 5 kategorii poparcia (>60%, 50-60%, 40-50%, 30-40%, <30%) - bo Senat jest wybierany przez wybór 1 osoby z okręgu (tylko ona wygrywa lub przegrywa).
\nMapa z wynikami procentowymi w skali okręgów sugeruje system, w którym:
\nTo charakterystyczne dla systemu proporcjonalnego = wybory do SEJMU.
\nPotwierdzenie: tekst arkusza mówi o „wynikach zwycięskiego ugrupowania politycznego w wyborach do JEDNEJ z izb parlamentu" - z mapy i kontekstu wnioskujemy, że to Sejm (proporcjonalny), nie Senat (większościowy).
\nOficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 12.3, max 1 pkt).
\nZasady oceniania:
\nPrzykladowa odpowiedz (CKE):
\nRozstrzygnięcie - Nie.
Uzasadnienie - Na mapie ukazano rezultaty PiS w wyborach do Sejmu RP, które przeprowadza się w systemie proporcjonalnym.
Sejm (proporcjonalny, D'Hondt, próg 5%):
| Partia | Głosy | % | Mandaty |
| PiS (Prawo i Sprawiedliwość) | 5 711 687 | 37,58% | 235 (51,1%) |
| PO (Platforma Obywatelska) | 3 661 474 | 24,09% | 138 |
| Kukiz'15 | 1 339 094 | 8,81% | 42 |
| Nowoczesna | 1 155 370 | 7,60% | 28 |
| PSL | 779 875 | 5,13% | 16 |
| Zjednoczona Lewica (SLD+) | 1 147 102 | 7,55% | 0 (próg dla koalicji = 8%) |
| Mniejszość Niemiecka | 27 530 | 0,18% | 1 |
Skutek: PiS otrzymał samodzielną większość mandatów (235/460), choć miał tylko 37,58% głosów. Pierwszy raz w III RP jedna partia uzyskała samodzielną większość parlamentarną.
\n„Polska A" - wschód, południe, „Polska solidarna":
\n„Polska B" - zachód, północ, „Polska liberalna":
\nTen podział to echo historyczne - wschód i południe to dawny zabór austriacki + Galicja + tzw. „Polska tradycyjna". Zachód i północ to Ziemie Odzyskane po II wojnie światowej (zabór pruski + niemiecki) - tereny zamieszkałe przez ludność napływową, mniej zakorzenioną w katolicyzmie tradycyjnym.
\nUwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź „Tak", bo „mapa pokazuje wyniki w okręgach". Pamiętaj: w obu systemach (większościowym i proporcjonalnym) wyniki MOGĄ być prezentowane w okręgach. Kluczem jest TYP zliczania - w proporcjonalnym partia dostaje liczbę mandatów PROPORCJONALNĄ do procentu głosów, w większościowym - wszystko albo nic.\n
Uwaga: Inny błąd - pomylenie z Senatem RP. Senat RP jest wybierany w systemie większościowym FPTP w 100 jednomandatowych okręgach. Ale wyniki Senatu nie są prezentowane na mapie z gradientem procentowym (>60%, 50-60% itd.) - bo w Senacie jeden okręg ma jednego zwycięzcę. Mapa z gradientem to typowa wizualizacja wyborów proporcjonalnych do Sejmu.\n
Uwaga: Pamiętaj: Sejm = proporcjonalny, Senat = większościowy (to częsta pułapka w arkuszach). Konstytucja RP, art. 96 ust. 2 mówi o Sejmie: „Wybory do Sejmu są powszechne, równe, bezpośrednie i proporcjonalne oraz odbywają się w głosowaniu tajnym". Art. 97 ust. 2 mówi o Senacie: „Wybory do Senatu są powszechne, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym" - bez „proporcjonalne", co jest sygnałem, że Senat ma inny system.\n
Uwaga: Klucz CKE wymaga pełnego uzasadnienia z dwóch elementów: (1) identyfikacja wyborów (Sejm RP, PiS, 2015) + (2) wskazanie typu systemu (proporcjonalny). Sama nazwa partii bez wskazania systemu to za mało.\n
12.4. ## Poprawna odpowiedź
\nWniosek 1: Wysokie poparcie dla Prawa i Sprawiedliwości (PiS) - partii konserwatywno-prawicowej - występuje w województwach południowo-wschodnich i wschodnich Polski: podkarpackim, lubelskim, małopolskim, podlaskim (>60% w niektórych okręgach). To rejony tradycyjnie określane jako „Polska A" / „Polska solidarna" / dawny zabór austriacki.
\nWniosek 2: Niskie poparcie dla PiS (poniżej 30% w skali okręgów) występuje w województwach zachodnich i północnych - tzw. Ziemiach Odzyskanych (zabór pruski/Prusy Wschodnie/Niemcy do 1945 r.): opolskim, lubuskim, zachodniopomorskim, pomorskim, kujawsko-pomorskim, warmińsko-mazurskim oraz w większości okręgów wielkopolskiego.
\nMapa pokazuje wyraźny podział wschód-zachód w preferencjach wyborczych:
\n| Polska A (silne PiS, >50%) | Polska B (słabe PiS, <30%) |
| podkarpackie | zachodniopomorskie |
| lubelskie | pomorskie |
| małopolskie | lubuskie |
| podlaskie | opolskie |
| świętokrzyskie | dolnośląskie (zach.) |
| warmińsko-mazurskie (płd.-wsch.) | wielkopolskie (część) |
Ten podział jest historycznie ugruntowany - odzwierciedla podział zaborowy sprzed 1918 r.:
\nWniosek (Typ 3 z klucza): W województwach mazowieckim i łódzkim poparcie dla PiS jest niższe w wielkich miastach (Warszawa, Łódź) niż na pozostałych obszarach tych województw - to pokazuje podział miasto-wieś (PiS silniejsze na wsi, słabsze w metropoliach).
\nGeograficzne podziały elektoratów odzwierciedlają głębokie cleavages społeczne:
\nOficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 12.4, max 1 pkt).
\nZasady oceniania:
\nPrzykladowa odpowiedz (CKE):
\nTyp 1.: Wysokie poparcie dla PiS występuje w województwach południowo-wschodnich i wschodnich: podkarpackim, lubelskim, małopolskim, podlaskim.
Typ 2.: Niskie, w porównaniu z wynikami ogólnokrajowymi, poparcie dla PiS występuje na tzw. Ziemiach Odzyskanych oraz w byłym zaborze pruskim, tj. w województwach: opolskim, lubuskim, zachodniopomorskim, pomorskim, kujawsko-pomorskim, warmińsko-mazurskim oraz w większości okręgów województwa wielkopolskiego.
Typ 3.: Poparcie dla PiS było w województwach mazowieckim i łódzkim niższe w wielkich miastach (Warszawa, Łódź) niż na pozostałych obszarach tych województw.
Najwyższe poparcie:
| Województwo | Wynik PiS 2015 |
| podkarpackie | 53,9% |
| lubelskie | 49,9% |
| małopolskie | 47,5% |
| podlaskie | 45,4% |
Najniższe poparcie:
| Województwo | Wynik PiS 2015 |
| pomorskie | 26,8% |
| zachodniopomorskie | 28,5% |
| lubuskie | 28,8% |
| dolnośląskie | 30,9% |
Średnia krajowa: 37,58%
\nUwaga: Najczęstszy błąd - wnioski bez nazwy partii (np. „W niektórych województwach jest silniejsze poparcie dla wygranej partii"). Klucz CKE WYMAGA wskazania NAZWY PARTII (PiS) lub typu/orientacji (konserwatywno-prawicowa).\n
Uwaga: Inny błąd - pomyłka kierunków geograficznych. PiS = WSCHÓD i POŁUDNIE Polski, nie zachód. To „mapa zaborów" - Galicja austriacka silnie konserwatywna, Pomorze pruskie liberalne.\n
Uwaga: Pamiętaj o wpływie zaborów na współczesne preferencje wyborcze - to fascynujący fenomen badany przez politologów (Jasiewicz, Markowski, Stankiewicz). Granice zaborów z 1815 r. nadal odzwierciedlają się w wyborach 2015, 2019, 2023!\n
Uwaga: Klucz akceptuje też wniosek o podziale miasto-wieś (Wniosek Typ 3.), nie tylko wschód-zachód. To dwa równoległe wymiary geografii wyborczej Polski."}]}