{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":2,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-2)\nPrzepisy prawne z konstytucji jednego z państw\nArt. 148.1. Zgromadzenie Federalne […] sprawuje najwyższą władzę w Federacji.\n2. Zgromadzenie Federalne składa się z dwóch izb […].\nArt. 175.2. Członków Rady Federalnej wybiera Zgromadzenie Federalne po każdym\ncałkowitym odnowieniu Rady Narodowej.\nArt. 176.1. Prezydent Federacji przewodniczy Radzie Federalnej.\n2. Prezydenta Federacji oraz wiceprezydenta Federacji wybiera Zgromadzenie Federalne\nspośród członków Rady Federalnej na okres jednego roku.\nlibr.sejm.gov.pl\n14.1. Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nPaństwo, z którego konstytucji pochodzą przytoczone przepisy prawne, to\nA. Republika Włoska.\nB. Federacja Rosyjska.\nC. Konfederacja Szwajcarska.\nD. Republika Federalna Niemiec.\nEWOP-R0_100\n14.2. Oceń prawdziwość podanych zdań dotyczących państwa, z którego konstytucji\npochodzą przytoczone przepisy prawne. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe,\nalbo F - jeśli jest fałszywe.","answer":"14.1 = C; 14.2 = E","answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **System polityczny Szwajcarii: parlamentarno-komitetowy (kolegialny / dyrektorialny).** Cechy: - **Zgromadzenie Federalne** (parlament dwuizbowy: Rada Narodu + Rada Kantonów) jest najwyższym organem władzy w państwie. - **Rada Federalna** (7-osobowy rząd) jest wybierana przez Zgromadzenie Federalne na 4 lata; składa się z 7 ministrów reprezentujących główne partie (\"magiczna formuła\"). **Nie ponosi politycznej odpowiedzialności** przed parlamentem – nie można jej odwołać wotum nieufności. - **Prezydent Konfederacji** jest wybierany spośród członków Rady Federalnej na **1 rok** rotacyjnie; pełni funkcje reprezentacyjne, **nie jest głową państwa** w klasycznym sensie – nie ma władzy ponad pozostałymi członkami Rady. - Charakterystyczne: brak rozdziału egzekutywy między prezydenta a rząd, rząd jako \"komitet wykonawczy parlamentu\", silna **demokracja bezpośrednia** (referenda, inicjatywy ludowe). **PF (typowe zdania w tym zadaniu):** - \"System parlamentarno-prezydencki\" → **F** (jest parlamentarno-komitetowy). - \"Parlament dwuizbowy (bikameralny)\" → **P**. - \"Dualizm egzekutywy (prezydent + rząd)\" → **F** (brak dualizmu). - \"Rada Federalna ponosi odpowiedzialność polityczną\" → **F** (nie ponosi).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nSzwajcaria to \"egzotyczna\" lekcja porównawcza – jedyny system kolegialny,\nktóry działa skutecznie od XIX wieku.\n\nTypowy błąd: Szwajcaria to **jedyny przykład** systemu parlamentarno-komitetowego na świecie. Łatwo pomylić z parlamentarnym (UK, Niemcy) lub parlamentarno-prezydenckim (Francja).","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":"System polityczny Szwajcarii – Zgromadzenie Federalne, Rada Federalna","page_from":10,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 14. (0-2)
Przepisy prawne z konstytucji jednego z państw
Art. 148.1. Zgromadzenie Federalne […] sprawuje najwyższą władzę w Federacji.

\n
  1. Zgromadzenie Federalne składa się z dwóch izb […].
\n

Art. 175.2. Członków Rady Federalnej wybiera Zgromadzenie Federalne po każdym
całkowitym odnowieniu Rady Narodowej.
Art. 176.1. Prezydent Federacji przewodniczy Radzie Federalnej.

\n
  1. Prezydenta Federacji oraz wiceprezydenta Federacji wybiera Zgromadzenie Federalne
\n

spośród członków Rady Federalnej na okres jednego roku.
libr.sejm.gov.pl
14.1. Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Państwo, z którego konstytucji pochodzą przytoczone przepisy prawne, to
A. Republika Włoska.
B. Federacja Rosyjska.
C. Konfederacja Szwajcarska.
D. Republika Federalna Niemiec.
EWOP-R0_100
14.2. Oceń prawdziwość podanych zdań dotyczących państwa, z którego konstytucji
pochodzą przytoczone przepisy prawne. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe,
albo F - jeśli jest fałszywe.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: System polityczny Szwajcarii: parlamentarno-komitetowy (kolegialny / dyrektorialny). Cechy: - Zgromadzenie Federalne (parlament dwuizbowy: Rada Narodu + Rada Kantonów) jest najwyższym organem władzy w państwie. - Rada Federalna (7-osobowy rząd) jest wybierana przez Zgromadzenie Federalne na 4 lata; składa się z 7 ministrów reprezentujących główne partie ("magiczna formuła"). Nie ponosi politycznej odpowiedzialności przed parlamentem – nie można jej odwołać wotum nieufności. - Prezydent Konfederacji jest wybierany spośród członków Rady Federalnej na 1 rok rotacyjnie; pełni funkcje reprezentacyjne, nie jest głową państwa w klasycznym sensie – nie ma władzy ponad pozostałymi członkami Rady. - Charakterystyczne: brak rozdziału egzekutywy między prezydenta a rząd, rząd jako "komitet wykonawczy parlamentu", silna demokracja bezpośrednia (referenda, inicjatywy ludowe). PF (typowe zdania w tym zadaniu): - "System parlamentarno-prezydencki" → F (jest parlamentarno-komitetowy). - "Parlament dwuizbowy (bikameralny)" → P. - "Dualizm egzekutywy (prezydent + rząd)" → F (brak dualizmu). - "Rada Federalna ponosi odpowiedzialność polityczną" → F (nie ponosi).

\n

Strona arkusza

\n

Po co to umieć

\n

Szwajcaria to "egzotyczna" lekcja porównawcza – jedyny system kolegialny,
który działa skutecznie od XIX wieku.

\n

Typowy błąd: Szwajcaria to jedyny przykład systemu parlamentarno-komitetowego na świecie. Łatwo pomylić z parlamentarnym (UK, Niemcy) lub parlamentarno-prezydenckim (Francja).

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

14.1. ## Poprawna odpowiedź

\n

C. Konfederacja Szwajcarska

\n

Sposób 1 - analiza wskazówek z konstytucji

\n

Tekst zawiera cztery silne wskazówki identyfikujące Szwajcarię:

\n
Wskazówka 1: Zgromadzenie Federalne sprawuje najwyższą władzę
\n
„Art. 148.1. Zgromadzenie Federalne […] sprawuje najwyższą władzę w Federacji."
\n

W Szwajcarii Zgromadzenie Federalne (niem. Bundesversammlung, fr. Assemblée fédérale) to dwuizbowy parlament składający się z:

\n\n

Kluczowa cecha Szwajcarii - PRYMAT WŁADZY USTAWODAWCZEJ nad wykonawczą. To unikalna cecha szwajcarskiego ustroju (system rządów konfederalnych, Direktorialregierung).

\n
Wskazówka 2: Rada Federalna wybierana przez Zgromadzenie
\n
„Art. 175.2. Członków Rady Federalnej wybiera Zgromadzenie Federalne po każdym całkowitym odnowieniu Rady Narodowej."
\n

Rada Federalna (niem. Bundesrat) to 7-osobowy organ kolegialny władzy wykonawczej Szwajcarii - odpowiednik rządu, ale bez premiera. To unikalna cecha szwajcarska: brak hierarchii w egzekutywie, wszyscy 7 członków równi, kadencja 4 lata.

\n

Rząd nie powstaje przez wybory powszechne ani nominację głowy państwa, lecz przez wybór parlamentu.

\n
Wskazówka 3: Prezydent Federacji przewodniczy Radzie Federalnej
\n
„Art. 176.1. Prezydent Federacji przewodniczy Radzie Federalnej."
\n

Prezydent Szwajcarii to NIE niezależna głowa państwa (jak w Niemczech, USA czy Polsce), lecz przewodniczący Rady Federalnej wybierany na 1 rok rotacyjnie spośród 7 członków rządu. Funkcja głównie ceremonialna.

\n
Wskazówka 4: kadencja prezydenta - 1 rok
\n
„Art. 176.2. Prezydenta Federacji oraz wiceprezydenta Federacji wybiera Zgromadzenie Federalne spośród członków Rady Federalnej na okres jednego roku."
\n

Kadencja 1 roku to absolutna unikalność na świecie. Co roku Szwajcaria ma nowego prezydenta - wybierany rotacyjnie spośród 7 ministrów (radców federalnych).

\n

To radykalnie różni Szwajcarię od:

\n\n

Sposób 2 - eliminacja błędnych odpowiedzi

\n

| Opcja | Państwo | Dlaczego błędna? |
| A | Republika Włoska | parlament dwuizbowy (Izba Deputowanych + Senat), ALE prezydent ma 7 lat kadencji, NIE rok; rząd to Rada Ministrów z premierem (NIE Rada Federalna) |
| B | Federacja Rosyjska | system semiprezydencki, prezydent z silną władzą bezpośrednio wybierany; NIE Rada Federalna kolegialna; Rada Federacji to izba parlamentu, nie rządu |
| C | Konfederacja Szwajcarska | POPRAWNA - wszystkie cechy pasują |
| D | RFN | system kanclerski; rząd federalny z kanclerzem (NIE Radą Federalną kolegialną); prezydent wybierany na 5 lat (NIE rok) przez Zgromadzenie Federalne (Bundesversammlung) |

\n
Pułapka: nazwa „Bundesrat"
\n

Opcja D (Niemcy) ma „Bundesrat" jako izbę wyższą parlamentu (Rada Federalna jako reprezentacja landów). W Szwajcarii natomiast „Bundesrat" = rząd. To fałszywy przyjaciel - ta sama nazwa, dwa różne organy.

\n
Pułapka: "Rada Federalna" w Rosji
\n

Rosyjska Rada Federacji (Sowiet Fiedieracji) to izba wyższa parlamentu (NIE rząd). To kolejny fałszywy przyjaciel.

\n
Pułapka: "Federacja"
\n

Włochy NIE są federacją - są państwem regionalnym (jednolitym z autonomią regionalną), więc nie mogą mieć „Zgromadzenia Federalnego".

\n

Schemat oceniania CKE

\n

Oficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 14.1, max 1 pkt).

\n

Zasady oceniania:

\n\n

Poprawna odpowiedz (CKE):

\n

C

\n

Reference politologiczny - ustrój Szwajcarii

\n
Konfederacja Szwajcarska (Schweizerische Eidgenossenschaft / Confédération suisse)
\n\n
Władza ustawodawcza - Zgromadzenie Federalne (Bundesversammlung)
\n

Rada Narodowa (Nationalrat / Conseil national):

\n\n

Rada Stanów (Ständerat / Conseil des États):

\n\n

Obie izby równorzędne (bikameralizm symetryczny). Ustawy wymagają zgody obu.

\n
Władza wykonawcza - Rada Federalna (Bundesrat / Conseil fédéral)
\n\n
Demokracja bezpośrednia w Szwajcarii
\n

Szwajcaria to najsilniejszy przykład demokracji bezpośredniej na świecie:

\n\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Najczęstszy błąd - wybór D (RFN), bo nazwa „Bundesrat" kojarzy się z Niemcami. ALE w Niemczech Bundesrat to izba parlamentu (rada krajów związkowych), w Szwajcarii to rząd. Klucz interpretacyjny: w cytacie z konstytucji „Rada Federalna" przewodniczy organ wykonawczy = SZWAJCARIA.
\n
Uwaga: Inny błąd - wybór B (Rosja), bo „Rada Federacji" brzmi podobnie. ALE rosyjska Rada Federacji to izba wyższa parlamentu, NIE rząd. Rosyjski rząd to Rada Ministrów z premierem.
\n
Uwaga: Kadencja prezydenta 1 rok to absolutnie unikalna cecha Szwajcarii - żadne inne państwo w Europie nie ma prezydenta na 1 rok. To najsilniejsza wskazówka identyfikująca.
\n
Uwaga: Szwajcaria to konfederacja w nazwie, federacja w praktyce. Nazwa „Konfederacja Szwajcarska" ma znaczenie historyczne (od 1291 r. Eidgenossenschaft = przysięga federacji kantonów), ale współcześnie ustrój jest federalny (z silną pozycją kantonów).
\n
Uwaga: Pamiętaj, że Szwajcaria NIE jest członkiem UE (od 1992 r. odrzucono w referendum), ale jest członkiem EFTA i ma liczne umowy bilateralne z UE. Ta niezależność polityczna i tradycja neutralności (od 1815 r.) jest istotna w pytaniach kontekstowych.
\n

14.2. ## Poprawna odpowiedź

\n

| Nr | Zdanie | Ocena |
| 1 | „W tym państwie funkcjonuje system parlamentarno-prezydencki." | F |
| 2 | „W tym państwie występuje bikameralny parlament." | P |
| 3 | „System polityczny tego państwa cechuje dualizm egzekutywy." | F |

\n

Sposób 1 - analiza zdań względem ustroju Szwajcarii

\n
Zdanie 1: „system parlamentarno-prezydencki" - FAŁSZ
\n

System parlamentarno-prezydencki (semiprezydencki/mieszany) to ustrój, w którym:

\n\n

Szwajcaria ma natomiast system kolegialno-dyrektorski (Direktorialregierung):

\n\n

Więc NIE jest to system parlamentarno-prezydencki → FAŁSZ.

\n
Zdanie 2: „występuje bikameralny parlament" - PRAWDA
\n

Bikameralizm = parlament dwuizbowy.

\n

W konstytucji Szwajcarii (art. 148 ust. 2):

\n
„Zgromadzenie Federalne składa się z dwóch izb […]"
\n

Dwie izby Szwajcarii:

\n
  1. Rada Narodowa (Nationalrat) - 200 deputowanych, izba ludowa
  2. Rada Stanów (Ständerat) - 46 deputowanych, izba kantonów
\n

Obie izby są równorzędne (bikameralizm SYMETRYCZNY) - projekty ustaw muszą uzyskać zgodę obu izb.

\n

Więc TAK, parlament jest bikameralny → PRAWDA.

\n
Zdanie 3: „cechuje dualizm egzekutywy" - FAŁSZ
\n

Dualizm egzekutywy = władza wykonawcza podzielona między prezydenta i premiera/rząd, z każdym mającym istotne kompetencje. Klasyczne przykłady:

\n\n

Szwajcaria NIE ma dualizmu egzekutywy:

\n\n

To system MONIZMU egzekutywy (jeden organ wykonawczy = Rada Federalna), ale w wariancie kolegialnym (nie jednoosobowym).

\n

Więc NIE ma dualizmu egzekutywy → FAŁSZ.

\n

Sposób 2 - porównanie systemów politycznych

\n

| System | Egzekutywa | Wybór prezydenta | Przykład |
| Parlamentarno-gabinetowy | dualizm słaby (prezydent ceremonialny + rząd realny) | przez parlament | Niemcy, Włochy |
| Parlamentarno-prezydencki (semiprezydencki) | dualizm silny (prezydent realny + rząd) | powszechnie | Francja, Polska, Rosja |
| Prezydencki | monizm (prezydent = szef egzekutywy) | powszechnie | USA, Brazylia |
| Kolegialny/dyrektorski | monizm kolegialny (Rada Federalna) | przez parlament | Szwajcaria |
| Kanclerski | dualizm słaby z silnym kanclerzem | przez parlament | Niemcy (RFN) |

\n

Szwajcaria jest unikalna - nie pasuje do żadnego z czterech głównych typów europejskich, ma własny system dyrektorski.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

Oficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 14.2, max 1 pkt).

\n

Zasady oceniania:

\n\n

Poprawna odpowiedz (CKE):

\n
  1. F
  2. P
  3. F
\n

Reference politologiczny - bikameralizm i typy systemów

\n
Bikameralizm - typy
\n

Symetryczny (równorzędny):

\n\n

Asymetryczny (nierównorzędny):

\n\n
Egzekutywa - typy
\n

Monizm jednoosobowy:

\n\n

Monizm kolegialny:

\n\n

Dualizm:

\n\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź „P" dla Zdania 1 (parlamentarno-prezydencki), bo uczeń miesza „prezydencki" (USA) z „parlamentarno-prezydenckim" (Francja). Pamiętaj: parlamentarno-prezydencki = SEMIPREZYDENCKI = Francja-style. Szwajcaria NIE ma tego systemu.
\n
Uwaga: Inny błąd - odpowiedź „P" dla Zdania 3 (dualizm egzekutywy), bo Szwajcaria ma Radę Federalną i prezydenta, więc „dwa organy". ALE prezydent szwajcarski JEST członkiem Rady Federalnej - to nie dualizm. Klucz: dualizm wymaga DWÓCH ODRĘBNYCH organów (jak w Polsce: prezydent + premier z RM). W Szwajcarii prezydent JEST w Radzie Federalnej.
\n
Uwaga: Pamiętaj - demokracja kolegialna/dyrektorska to UNIKAT Szwajcarii. Zapomnij o tym, jak działa USA czy Polska, gdy myślisz o szwajcarskim ustroju. Tu wszystko jest inne: brak premiera, prezydent na 1 rok, 7 równorzędnych ministrów, Zgromadzenie Federalne wybiera rząd, demokracja bezpośrednia z referendami.
\n
Uwaga: Bikameralizm szwajcarski to przykład idealnego federalizmu: Rada Narodowa reprezentuje ludność (po liczebności), Rada Stanów reprezentuje kantony (po 2 z każdego, niezależnie od ludności). To gwarantuje równowagę między „dużymi" kantonami (jak Zurych, Berno) a „małymi" (Appenzell, Glarus).
"}]}