Zadanie 15. (0-4)
Przepisy prawne z polskiej Ustawy konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. […]
Art. 18.3. Prezydent może odmówić podpisania ustawy i z umotywowanym wnioskiem
przekazać ją Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym uchwaleniu ustawy przez
Sejm większością 2/3 głosów Prezydent w terminie 7 dni podpisuje ustawę […].
Art. 29.2. Prezydent wybierany jest w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich,
w głosowaniu tajnym, bezwzględną większością ważnie oddanych głosów.
Art. 32.1. Prezydent sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie stosunków zagranicznych.
Art. 35.1. Prezydent jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 38.2. W sprawach szczególnej wagi dla Państwa Prezydent może zwoływać posiedzenia
Rady Ministrów i im przewodniczyć.
Dz.U. 1992, nr 84, poz. 426.
15.1. Odnosząc się do dwóch spośród przytoczonych przepisów prawnych i obecnych
uregulowań w danym zakresie, uzasadnij, że pozycja ustrojowa Prezydenta
Rzeczypospolitej wynikająca z aktu prawnego, którego fragmenty przedstawiono,
różniła się od tej uregulowanej w obecnie obowiązującej Konstytucji RP.
15.2. Podaj rok utraty mocy obowiązującej aktu prawnego, z którego pochodzą
przytoczone przepisy prawne.
15.3. Wyjaśnij, dlaczego akt prawny, z którego pochodzą przytoczone przepisy prawne,
jest określany jako mała konstytucja.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
13.
14.1. 14.2. 15.1. 15.2. 15.3.
Maks. liczba punktów
1
1
1
2
1
1
Uzyskana liczba punktów
P
F
P
F
P
F
EWOP-R0_100
Odpowiedź: Mała Konstytucja z 17 października 1992 r. – "Ustawa konstytucyjna o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym". Rok utraty mocy obowiązującej: 1997 – zastąpiona przez Konstytucję RP z 2 kwietnia 1997 r. (weszła w życie 17 października 1997 r.). Dlaczego "mała"? Była aktem o charakterze przejściowym i ograniczonym – nie regulowała całokształtu ustroju państwa (brak rozdziału o wolnościach i prawach obywatelskich, o władzy sądowniczej w pełnym zakresie), tylko relacje między najważniejszymi organami władzy oraz samorząd terytorialny. Pozostawała w mocy razem z utrzymanymi przepisami Konstytucji PRL z 1952 r. (po nowelizacji z 1989 r.). Stąd "mała" – jako rozwiązanie tymczasowe przed uchwaleniem pełnej Konstytucji. Pozycja Prezydenta w Małej Konstytucji 1992 vs Konstytucja 1997: Mała Konstytucja dawała Prezydentowi silniejszą pozycję w stosunku do rządu i parlamentu (silny semi-prezydencjalizm): - Prezydent mógł rozwiązać Sejm w przypadku nieuchwalenia ustawy budżetowej w 3 miesiące, nieuchwalenia wotum zaufania dla rządu lub udzielenia wotum nieufności bez wskazania nowego premiera, - silny wpływ na powoływanie rządu – Prezydent desygnował premiera i miał decydujący głos przy obsadzie ministrów "siłowych" (spraw zagranicznych, obrony narodowej, spraw wewnętrznych) – tzw. prerogatywy prezydenckie w obsadzie tych resortów, - większa swoboda w stosunku do parlamentu. Konstytucja 1997 r. osłabiła pozycję Prezydenta: - zniosła specjalne prerogatywy przy obsadzie resortów siłowych (premier ma swobodę), - ograniczyła sytuacje, w których Prezydent może rozwiązać Sejm (głównie nieuchwalenie budżetu i nieudzielenie wotum zaufania nowemu rządowi w trzech krokach konstruktywnego votum), - wprowadziła silniejszą pozycję Rady Ministrów i premiera (konstruktywne wotum nieufności na wzór RFN). Konstytucja 1997 to system parlamentarno-gabinetowy z elementami prezydenckimi, ale przewaga jest po stronie premiera i Sejmu.
\nStrona arkusza
\nPo co to umieć
\nMała Konstytucja 1992 to klucz do zrozumienia, dlaczego ustrój III RP
ewoluował od "silnego prezydenta" Wałęsy do parlamentarno-gabinetowego
modelu z premierem Buzkiem i kolejnymi.
Typowy błąd: Mała Konstytucja 1992 zniosła PRL-owską nazwę "Polska Rzeczpospolita Ludowa", ale to zrobiła nowelizacja Konstytucji z 31 grudnia 1989 r. Pamiętaj o sekwencji: PRL → nowelizacja 1989 → Mała Konstytucja 1992 → Konstytucja 1997.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"15.1. ## Poprawna odpowiedź
\nArgument 1 - weto prezydenta (Art. 18 ust. 3 Małej Konstytucji vs Art. 122 ust. 5 Konstytucji RP)
\nWedług Małej Konstytucji 1992 r. Sejm mógł odrzucić weto prezydenta WIĘKSZOŚCIĄ 2/3 GŁOSÓW (art. 18 ust. 3). Według obecnej Konstytucji RP Sejm odrzuca weto prezydenta MNIEJSZĄ większością - 3/5 GŁOSÓW (art. 122 ust. 5). Pozycja Prezydenta RP OSŁABŁA - łatwiej odrzucić jego weto.
\nArgument 2 - kierownictwo polityką zagraniczną (Art. 32 ust. 1 Małej Konstytucji vs Art. 133 + 146 Konstytucji RP)
\nWedług Małej Konstytucji 1992 r. Prezydent „sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie stosunków zagranicznych" (art. 32 ust. 1). Według obecnej Konstytucji RP prezydent NIE sprawuje takiego kierownictwa - politykę zagraniczną prowadzi RADA MINISTRÓW (art. 146 ust. 1: „Rada Ministrów prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną Rzeczypospolitej Polskiej"), a Prezydent WSPÓŁDZIAŁA z Prezesem RM i właściwym ministrem (art. 133 ust. 3). Pozycja Prezydenta RP OSŁABŁA - utracił kierownictwo polityką zagraniczną.
\n„Prezydent może odmówić podpisania ustawy i z umotywowanym wnioskiem przekazać ją Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym uchwaleniu ustawy przez Sejm większością 2/3 głosów Prezydent w terminie 7 dni podpisuje ustawę."\n
Porównanie z obecną Konstytucją RP, art. 122 ust. 5:
\n„Po ponownym uchwaleniu ustawy przez Sejm większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, Prezydent Rzeczypospolitej w ciągu 7 dni podpisuje ustawę."\n
Różnica: wymagana większość:
\n→ Łatwiej odrzucić weto prezydenta DZIŚ niż w 1992 r. → OSŁABIENIE pozycji prezydenta.
\nW Małej Konstytucji prezydent wybierany powszechnie, równo, bezpośrednio, tajnie, bezwzględną większością (>50%). To samo przewiduje obecna Konstytucja RP (art. 127 ust. 4-5). Brak różnicy istotnej - ten przepis jest tożsamy.
\n„Prezydent sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie stosunków zagranicznych."\n
Porównanie z obecną Konstytucją RP:
\nArt. 146 ust. 1 Konstytucji RP:
\n„Rada Ministrów prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną Rzeczypospolitej Polskiej."\n
Art. 133 ust. 1 Konstytucji RP:
\n„Prezydent Rzeczypospolitej jako reprezentant państwa w stosunkach zewnętrznych:\n
*1) ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe *
*2) mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli Rzeczypospolitej Polskiej *
3) przyjmuje listy uwierzytelniające "
Art. 133 ust. 3 Konstytucji RP:
\n„Prezydent Rzeczypospolitej w zakresie polityki zagranicznej współdziała z Prezesem Rady Ministrów i właściwym ministrem."\n
Różnica:
\n→ Istotne osłabienie pozycji prezydenta w sferze polityki zagranicznej.
\n„Prezydent jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych RP."\n
Porównanie z obecną Konstytucją RP, art. 134 ust. 1:
\n„Prezydent Rzeczypospolitej jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej."\n
Brak istotnej różnicy - kompetencja zachowana.
\n„W sprawach szczególnej wagi dla Państwa Prezydent może zwoływać posiedzenia Rady Ministrów i im przewodniczyć."\n
Porównanie z obecną Konstytucją RP, art. 141 ust. 1:
\n„W sprawach szczególnej wagi Prezydent Rzeczypospolitej może zwoływać Radę Gabinetową. Radę Gabinetową tworzy Rada Ministrów obradująca pod przewodnictwem Prezydenta Rzeczypospolitej."\n
Art. 141 ust. 2 Konstytucji RP:
\n„Radzie Gabinetowej NIE przysługują kompetencje Rady Ministrów."\n
Różnica:
\n→ Pozycja prezydenta OSŁABŁA - Rada Gabinetowa to organ konsultacyjny, nie decyzyjny. Nie może podejmować rozporządzeń.
\nKlucz wymaga DWÓCH argumentów. Najlepsze trzy do wyboru:
\n| Aspekt | Mała Konstytucja 1992 | Konstytucja RP 1997 | Skala osłabienia |
| Weto (art. 18.3 / 122.5) | 2/3 do odrzucenia | 3/5 do odrzucenia | umiarkowane |
| Polityka zagraniczna (art. 32.1 / 146 + 133) | „sprawuje kierownictwo" | „współdziała", kierownictwo RM | silne |
| Posiedzenia RM (art. 38.2 / 141) | przewodniczy RM | zwołuje Radę Gabinetową | silne |
Najbardziej dramatyczne osłabienia to polityka zagraniczna i posiedzenia RM (przewodzenie zamienione na Radę Gabinetową bez kompetencji).
\nOficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 15.1, max 2 pkt).
\nZasady oceniania:
\nPrzykladowa odpowiedz (CKE):
\nTyp 1.: Art. 18.3: Obecnie tzw. weto zawieszające Prezydenta RP Sejm może odrzucić mniejszą większością - 3/5.
Typ 2.: Art. 32.1.: Obecnie Prezydent RP nie sprawuje ogólnego kierownictwa w polityce zagranicznej, a współdziała w tej dziedzinie z Prezesem Rady Ministrów i właściwym ministrem / a kierownictwo sprawuje Rada Ministrów.
Typ 3.: Art. 38.2.: Obecnie Prezydent RP nie może przewodniczyć Radzie Ministrów, a może zwołać Radę Gabinetową (organ obradujący pod jego przewodnictwem, który nie ma uprawnień Rady Ministrów).
Pełna nazwa: Ustawa konstytucyjna z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym (Dz.U. 1992 nr 84 poz. 426)
\nCharakter:
\n| Cecha | Mała Konstytucja 1992 | Konstytucja RP 1997 |
| Wybór | powszechny, bezwzględną większością, II tura | bez zmian (powszechny, bezwzględną większością, II tura) |
| Kadencja | 5 lat, max 2 | bez zmian (5 lat, max 2) |
| Weto | Sejm odrzuca 2/3 | Sejm odrzuca 3/5 (osłabienie weta) |
| Polityka zagraniczna | sprawuje kierownictwo | reprezentacja + współdziałanie z RM |
| Posiedzenia RM | przewodniczy | Rada Gabinetowa (bez kompetencji RM) |
| Mianowanie premiera | tak | tak |
| Zwierzchnictwo SZ | tak | tak |
| Prawo łaski | tak | tak |
W latach 1990-1995 Lech Wałęsa korzystał szeroko z kompetencji prezydenckich (zwoływanie RM, weto, „wojna na górze" z premierami Olszewskim, Suchocką, Pawlakiem). To pokazało, że prezydent może być konkurentem dla rządu i blokować politykę.
\nKonstytucja RP 1997 r. świadomie OSŁABIŁA prezydenta, by zapobiec konfliktom prezydent-premier. Polska stała się państwem PARLAMENTARNO-GABINETOWYM o lekkich cechach prezydenckich (niektórzy klasyfikują jako system kanclerski ze względu na konstruktywne wotum nieufności).
\nUwaga: Najczęstszy błąd - uczeń pisze tylko o JEDNYM przepisie. Klucz wymaga DWÓCH argumentów odwołujących się do DWÓCH RÓŻNYCH przepisów. Dwa razy ten sam temat = 1 pkt zamiast 2.\n
Uwaga: Inny błąd - odwracanie kierunku zmiany. Pozycja Prezydenta RP OSŁABŁA w 1997 r. - nie wzmocniła się. Zmiana z „2/3" na „3/5" to LŻEJSZY warunek odrzucenia weta = SŁABSZA pozycja prezydenta.\n
Uwaga: Kluczowy fakt - od 1997 r. polityką zagraniczną kieruje Rada Ministrów, NIE Prezydent. Dlatego mamy okresowe konflikty Prezydent-MSZ (np. spór o miejsce Polski w UE między Kaczyńskim a Tuskiem 2007-2010, spór Komorowski-Tusk, spór Duda-Tusk po 2023 r.).\n
Uwaga: Rada Gabinetowa to ciekawe pojęcie - konstytucja stworzyła osobny organ (Radę Gabinetową), żeby NIE pozwolić prezydentowi przewodniczyć Radzie Ministrów (organowi władzy wykonawczej z kompetencjami). Rada Gabinetowa może obradować, ale jej decyzje nie mają mocy wiążącej - to organ konsultacyjny.\n
Uwaga: Pamiętaj o 3 ustawach konstytucyjnych w transformacji:\n
1. Nowelizacje Konstytucji PRL 1989 r. („Konstytucja kwietniowa" w nowej formie)
2. Mała Konstytucja 17 X 1992 r. (Dz.U. 1992 nr 84 poz. 426)
3. Konstytucja RP 2 IV 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483)
15.2. ## Poprawna odpowiedź
\n1997 r. - w tym roku Mała Konstytucja z 17 X 1992 r. utraciła moc obowiązującą w związku z wejściem w życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 IV 1997 r.
\n| Akt | Data uchwalenia | Wejście w życie | Utrata mocy |
| Konstytucja PRL z 22 VII 1952 r. (z nowelizacjami) | 1952 | 1952 | 1992 (uchylona) |
| Mała Konstytucja | 17 X 1992 r. | 8 XII 1992 r. | 17 X 1997 r. |
| Konstytucja RP | 2 IV 1997 r. | 17 X 1997 r. | obowiązuje do dziś |
Konstytucja RP została:
\nW dniu wejścia w życie nowej Konstytucji Mała Konstytucja przestała obowiązywać.
\n→ Rok utraty mocy: 1997.
\nW arkuszu cytowano: Dz.U. 1992, nr 84, poz. 426 - to numer Dz.U. Małej Konstytucji.
\nDla Konstytucji RP 1997 numer to: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483 (rok 1997 → ROK utraty mocy Małej Konstytucji = 1997).
\nOficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 15.2, max 1 pkt).
\nZasady oceniania:
\nPoprawna odpowiedz (CKE):
\n1997
\nKonstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
(Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483, z późniejszymi zmianami)
Uwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź „1992". Uczniowie mylą rok UCHWALENIA Małej Konstytucji (1992) z rokiem UTRATY jej mocy (1997). Pamiętaj: ustawa traci moc, gdy NOWA ustawa wchodzi w życie. Konstytucja RP weszła w życie 17 X 1997 r. → Mała Konstytucja straciła moc w 1997 r.\n
Uwaga: Inny częsty błąd - odpowiedź typu „17 października 1997 r.". To technicznie data, ale klucz wymaga TYLKO ROKU. Zapis konkretnej daty raczej akceptowany, ale prostsze i bezpieczniejsze to „1997" lub „1997 r.".\n
Uwaga: Pamiętaj o kluczowych datach Konstytucji RP:\n
- 2 kwietnia 1997 r. - uchwalenie
- 25 maja 1997 r. - referendum
- 17 października 1997 r. - wejście w życie (3 miesiące po ogłoszeniu)
Dziennik Ustaw: 1997 nr 78 poz. 483 (warto zapamiętać!)
Uwaga: Mała Konstytucja NIE jest klasyczną „małą konstytucją" w sensie polskiej tradycji. W II RP były dwie poprzednie „małe konstytucje":\n
- Mała Konstytucja z 20 II 1919 r. (rezolucja Sejmu Ustawodawczego)
- Mała Konstytucja z 19 II 1947 r. (między PRL-owską z 1952 a międzywojenną)
Trzecia (1992) zachowała tradycyjną nazwę. Każda była tymczasowa i regulowała wybrane kwestie ustrojowe.
15.3. ## Poprawna odpowiedź
\nMała Konstytucja z 1992 r. nazywana jest „małą" z dwóch powodów:
\n„Mała konstytucja" (łac. parva constitutio) to tradycyjne polskie określenie ustawy konstytucyjnej, która:
\n1. Mała Konstytucja z 20 lutego 1919 r.
\n2. Mała Konstytucja z 19 lutego 1947 r.
\n3. Mała Konstytucja z 17 października 1992 r.
\nMała Konstytucja z 1992 r. obejmuje TYLKO:
\nKonstytucja RP 1997 obejmuje WSZYSTKIE kwestie typowo konstytucyjne, m.in.:
\nKluczowy brak Małej Konstytucji: PRAWA CZŁOWIEKA i OBYWATELA - jeden z najważniejszych elementów typowej konstytucji XX-XXI w. (po II wojnie światowej w każdej demokratycznej konstytucji).
\nMała Konstytucja od początku była pomyślana jako PROWIZORIUM:
\nNawet w preambule Małej Konstytucji nawiązano do tymczasowości: jest to ustawa przejściowa, regulująca „podstawy systemu rządzenia", ale nie pełen ustrój państwa.
\nOficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 15.3, max 1 pkt).
\nZasady oceniania:
\nPrzykladowa odpowiedz (CKE):
\nTyp 1.: Ze względu na to, że jego materia nie obejmuje wszystkich typowych kwestii konstytucyjnych - np. praw człowieka, władzy sądowniczej.
Typ 2.: Obowiązuje on tymczasowo - do przyjęcia konstytucji pełnej.
Ustawa konstytucyjna (jak Mała Konstytucja 1992) ma rangę ustawy zwykłej w hierarchii (jest ustawą), ale jej przedmiot to materia konstytucyjna, więc do uchylenia wymagałaby procedury zmiany konstytucji (art. 235).
\n| Konstytucja | Rok | Charakter |
| Konstytucja 3 Maja | 1791 | pierwsza w Europie |
| Konstytucja Księstwa Warszawskiego | 1807 | nadana przez Napoleona |
| Konstytucja Królestwa Polskiego | 1815 | nadana przez Aleksandra I |
| Mała Konstytucja II RP | 1919 | tymczasowa |
| Konstytucja Marcowa | 1921 | demokratyczna |
| Konstytucja Kwietniowa | 1935 | autorytarna (sanacja) |
| Mała Konstytucja PRL | 1947 | tymczasowa |
| Konstytucja PRL | 1952 | komunistyczna (znowelizowana 1989) |
| Mała Konstytucja III RP | 1992 | tymczasowa |
| Konstytucja RP | 1997 | demokratyczna, obowiązująca do dziś |
Uwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź typu „bo była krótka" lub „bo była mała objętościowo". To NIE jest powód. Określenie „mała" odnosi się do zakresu MATERII (co reguluje), nie do liczby artykułów czy stron.\n
Uwaga: Inny błąd - odpowiedź „bo była uchwalona po komunizmie, w okresie przejściowym". To CZĘŚCIOWO prawda (charakter tymczasowy), ale klucz oczekuje konkretnego wyjaśnienia: do czasu uchwalenia konstytucji PEŁNEJ.\n
Uwaga: Pamiętaj o trzech małych konstytucjach w polskiej historii (1919, 1947, 1992) - wszystkie tymczasowe, wszystkie regulujące ograniczony zakres, wszystkie do czasu uchwalenia konstytucji pełnej (Marcowa 1921, PRL 1952, RP 1997).\n
Uwaga: Klucz akceptuje JEDEN z dwóch typów odpowiedzi (zakres LUB tymczasowość) - najlepiej jednak podać OBA dla pewności. Nawet jeśli klucz CKE zlicza tylko jeden, to bezpieczniej dać dwa argumenty."}]}