{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-1)\nPrzepisy prawne z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej\nArt. 115.1. Prezes Rady Ministrów i pozostali członkowie Rady Ministrów mają obowiązek\nudzielenia odpowiedzi na interpelacje i zapytania poselskie w ciągu 21 dni. […]\nArt. 199.1. Trybunał Stanu składa się z […] członków wybieranych przez Sejm spoza grona\nposłów i senatorów na czas kadencji Sejmu. [ ]\nDz.U. […], nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 3 marca 2021 r.).\nDo każdego z przytoczonych przepisów prawnych dopisz nazwę właściwej funkcji\nSejmu RP.\nArt. 115.1. -\nArt. 199.1. -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: Główne **funkcje Sejmu RP**: - **Funkcja ustawodawcza (prawodawcza)** – uchwalanie ustaw (art. 95, 118–124), inicjatywa ustawodawcza, ratyfikacja umów międzynarodowych przez ustawę. - **Funkcja kontrolna** – kontrola działalności Rady Ministrów (art. 95 ust. 2, 111, 115); m.in. **interpelacje i zapytania poselskie** (art. 115 ust. 1: \"Prezes Rady Ministrów i pozostali członkowie Rady Ministrów mają obowiązek udzielenia odpowiedzi na interpelacje i zapytania poselskie...\"), komisje śledcze (art. 111), absolutorium dla rządu, wotum nieufności. - **Funkcja kreacyjna** – powoływanie i odwoływanie organów państwowych: m.in. **wybór sędziów Trybunału Konstytucyjnego** (art. 194), Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (formalnie powołuje Prezydent, ale Sejm wybiera członków KRS), Prezesa NIK (art. 205), Rzecznika Praw Obywatelskich (art. 209). **Art. 199 ust. 1:** \"Członkowie Rady Polityki Pieniężnej są powoływani na 6 lat...\" (Sejm wybiera 3 z 9 członków RPP) – również funkcja kreacyjna. **Typowe przyporządkowanie (na podstawie przepisów najczęściej cytowanych):** - **Art. 115 ust. 1** (interpelacje i zapytania) → **funkcja kontrolna** - **Art. 199 ust. 1** (powoływanie członków RPP / Pierwszego Prezesa NBP) → **funkcja kreacyjna** Inne funkcje (rzadziej omawiane): ustrojodawcza (uchwalanie zmian Konstytucji) i europejska (kontrola spraw UE, art. 12 ust. 2 ustawy kooperacyjnej).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nCztery funkcje Sejmu (ustawodawcza, kontrolna, kreacyjna, ustrojodawcza)\nto obowiązkowa wiedza – egzaminatorzy pytają o przykłady każdej z nich.\n\nTypowy błąd: **Funkcja kreacyjna ≠ ustawodawcza**. Powoływanie ludzi to **kreacja**, uchwalanie ustaw to **ustawodawstwo**.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":"Funkcje Sejmu – kontrolna, kreacyjna, ustawodawcza","page_from":12,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16. (0-1)<br>Przepisy prawne z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej<br>Art. 115.1. Prezes Rady Ministrów i pozostali członkowie Rady Ministrów mają obowiązek<br>udzielenia odpowiedzi na interpelacje i zapytania poselskie w ciągu 21 dni. […]<br>Art. 199.1. Trybunał Stanu składa się z […] członków wybieranych przez Sejm spoza grona<br>posłów i senatorów na czas kadencji Sejmu. [ ]<br>Dz.U. […], nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 3 marca 2021 r.).<br>Do każdego z przytoczonych przepisów prawnych dopisz nazwę właściwej funkcji<br>Sejmu RP.<br>Art. 115.1. -<br>Art. 199.1. -</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: Główne <strong>funkcje Sejmu RP</strong>: - <strong>Funkcja ustawodawcza (prawodawcza)</strong> – uchwalanie ustaw (art. 95, 118–124), inicjatywa ustawodawcza, ratyfikacja umów międzynarodowych przez ustawę. - <strong>Funkcja kontrolna</strong> – kontrola działalności Rady Ministrów (art. 95 ust. 2, 111, 115); m.in. <strong>interpelacje i zapytania poselskie</strong> (art. 115 ust. 1: &quot;Prezes Rady Ministrów i pozostali członkowie Rady Ministrów mają obowiązek udzielenia odpowiedzi na interpelacje i zapytania poselskie...&quot;), komisje śledcze (art. 111), absolutorium dla rządu, wotum nieufności. - <strong>Funkcja kreacyjna</strong> – powoływanie i odwoływanie organów państwowych: m.in. <strong>wybór sędziów Trybunału Konstytucyjnego</strong> (art. 194), Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (formalnie powołuje Prezydent, ale Sejm wybiera członków KRS), Prezesa NIK (art. 205), Rzecznika Praw Obywatelskich (art. 209). <strong>Art. 199 ust. 1:</strong> &quot;Członkowie Rady Polityki Pieniężnej są powoływani na 6 lat...&quot; (Sejm wybiera 3 z 9 członków RPP) – również funkcja kreacyjna. <strong>Typowe przyporządkowanie (na podstawie przepisów najczęściej cytowanych):</strong> - <strong>Art. 115 ust. 1</strong> (interpelacje i zapytania) → <strong>funkcja kontrolna</strong> - <strong>Art. 199 ust. 1</strong> (powoływanie członków RPP / Pierwszego Prezesa NBP) → <strong>funkcja kreacyjna</strong> Inne funkcje (rzadziej omawiane): ustrojodawcza (uchwalanie zmian Konstytucji) i europejska (kontrola spraw UE, art. 12 ust. 2 ustawy kooperacyjnej).</p>\n<p>Strona arkusza</p>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Cztery funkcje Sejmu (ustawodawcza, kontrolna, kreacyjna, ustrojodawcza)<br>to obowiązkowa wiedza – egzaminatorzy pytają o przykłady każdej z nich.</p>\n<p>Typowy błąd: <strong>Funkcja kreacyjna ≠ ustawodawcza</strong>. Powoływanie ludzi to <strong>kreacja</strong>, uchwalanie ustaw to <strong>ustawodawstwo</strong>.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Przepis | Treść | Funkcja Sejmu |<br>| <strong>Art. 115 ust. 1</strong> | obowiązek odpowiedzi RM na interpelacje i zapytania poselskie | <strong>kontrolna</strong> |<br>| <strong>Art. 199 ust. 1</strong> | wybór członków Trybunału Stanu przez Sejm | <strong>kreacyjna</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza Art. 115 ust. 1 (funkcja kontrolna)</h4>\n<h5>Treść przepisu</h5>\n<blockquote><em>„Prezes Rady Ministrów i pozostali członkowie Rady Ministrów mają obowiązek udzielenia odpowiedzi na interpelacje i zapytania poselskie w ciągu 21 dni.&quot;</em></blockquote>\n<h5>Identyfikacja funkcji: KONTROLNA</h5>\n<p><strong>Funkcja kontrolna Sejmu</strong> to działania nadzorujące pracę rządu i administracji:</p>\n<ul><li><strong>Interpelacje</strong> - pisemne pytania posła do członków RM (art. 115 + art. 7 regulaminu Sejmu)</li><li><strong>Zapytania poselskie</strong> - krótsze pytania na bieżące tematy</li><li><strong>Pytania w sprawach bieżących</strong> - ustne pytania na posiedzeniu Sejmu</li><li><strong>Komisje śledcze</strong> - najsilniejszy instrument kontroli (art. 111 Konstytucji)</li><li><strong>Wotum nieufności</strong> - najostrzejszy instrument kontroli (art. 158 Konstytucji)</li></ul>\n<p><strong>Mechanizm interpelacji:</strong></p>\n<ul><li>Poseł kieruje interpelację na piśmie do członka RM</li><li>Marszałek Sejmu przekazuje</li><li>Minister/premier ma <strong>21 dni</strong> na pisemną odpowiedź</li><li>Jeśli odpowiedź niesatysfakcjonująca, można uzupełnić ustną dyskusję na posiedzeniu Sejmu</li></ul>\n<p><strong>Cel funkcji kontrolnej:</strong> zapewnienie, że rząd działa zgodnie z prawem i polityką określoną przez Sejm. Realizacja zasady <strong>odpowiedzialności rządu przed parlamentem</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - analiza Art. 199 ust. 1 (funkcja kreacyjna)</h4>\n<h5>Treść przepisu</h5>\n<blockquote><em>„Trybunał Stanu składa się z […] członków wybieranych przez Sejm spoza grona posłów i senatorów na czas kadencji Sejmu.&quot;</em></blockquote>\n<h5>Identyfikacja funkcji: KREACYJNA</h5>\n<p><strong>Funkcja kreacyjna Sejmu</strong> to powoływanie składu osobowego organów państwa. Sejm wybiera m.in.:</p>\n<ul><li><strong>15 sędziów Trybunału Konstytucyjnego</strong> (art. 194)</li><li><strong>Członków Trybunału Stanu</strong> (art. 199 - przewodniczący to Pierwszy Prezes SN; zastępcy + 16 członków wybierani przez Sejm)</li><li><strong>Prezesa NIK</strong> na wniosek Marszałka Sejmu (art. 205)</li><li><strong>Rzecznika Praw Obywatelskich</strong> za zgodą Senatu (art. 209)</li><li><strong>Rzecznika Praw Dziecka</strong> za zgodą Senatu (od 2000 r.)</li><li><strong>2 członków Krajowej Rady Sądownictwa</strong> (do 2017 r. - sędziów; po reformie 2017 - 15 sędziów wybieranych przez Sejm)</li><li><strong>2 członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji</strong> (Sejm 2, Senat 1, Prezydent 2)</li><li><strong>Prezesa NBP</strong> na wniosek Prezydenta (art. 227 ust. 3)</li><li><strong>Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych</strong> (PUODO)</li><li><strong>Członków Rady Polityki Pieniężnej</strong> (3 + 3 + 3 - Sejm + Senat + Prezydent)</li></ul>\n<p>Wszystkie te akty to <strong>kreacja</strong> - czyli <strong>tworzenie składu osobowego</strong> organów państwowych.</p>\n<h4>Sposób 3 - pełna lista funkcji Sejmu RP</h4>\n<p>Sejm pełni <strong>6 podstawowych funkcji</strong>:</p>\n<p>| Funkcja | Definicja | Przykłady przepisów |<br>| <strong>1. Ustawodawcza (legislacyjna)</strong> | uchwalanie ustaw | art. 95, 118-122 |<br>| <strong>2. Kontrolna</strong> | nadzór nad rządem | art. 115 (interpelacje), 158 (wotum nieuf.), 111 (komisje śl.) |<br>| <strong>3. Kreacyjna</strong> | powołanie składu organów | art. 194 (TK), 199 (TS), 205 (NIK), 209 (RPO), 227 (NBP) |<br>| <strong>4. Ustrojodawcza</strong> | zmiana Konstytucji | art. 235 |<br>| <strong>5. Współtworzenia polityki</strong> | współudział w polityce zagranicznej (np. zgoda na ratyfikację) | art. 89 |<br>| <strong>6. Budżetowa</strong> | uchwalanie budżetu | art. 219, 221, 222 |</p>\n<p>W pytaniu mamy do dopasowania <strong>dwie z tych sześciu</strong> funkcji.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p>Oficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; (zad. 16, max 1 pkt).</p>\n<p><strong>Zasady oceniania:</strong></p>\n<ul><li>1 pkt - podanie dwóch poprawnych nazw.</li><li>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.</li></ul>\n<p><strong>Poprawna odpowiedz (CKE):</strong></p>\n<p>Art. 115.1. - kontrolna<br>Art. 199.1. - kreacyjna</p>\n<h4>Reference politologiczny - Sejm RP</h4>\n<h5>Sejm RP</h5>\n<ul><li>460 posłów</li><li>Kadencja 4 lata (art. 98)</li><li>Wybór: powszechny, równy, bezpośredni, <strong>proporcjonalny</strong>, tajny (art. 96)</li><li>Próg: 5% (8% koalicje, 0% mniejszości narodowe)</li><li>Bierne prawo wyborcze: 21 lat</li><li>Marszałek Sejmu (przewodniczący) wybierany na pierwszym posiedzeniu</li></ul>\n<h5>Funkcja ustawodawcza (główna)</h5>\n<ul><li>Inicjatywa: Sejm (15 posłów lub komisja), Senat, Prezydent, RM, 100 000 obywateli (art. 118)</li><li>3 czytania w Sejmie</li><li>Senat: 30 dni na poprawki (art. 121)</li><li>Prezydent: 21 dni na podpis (art. 122) - może zawetować (Sejm odrzuca 3/5) lub skierować do TK</li><li>Publikacja w Dzienniku Ustaw</li></ul>\n<h5>Funkcja kontrolna - instrumenty</h5>\n<ul><li><strong>Interpelacje i zapytania</strong> (art. 115)</li><li><strong>Komisje sejmowe</strong> - stałe (np. Komisja Finansów Publicznych) i nadzwyczajne (śledcze, art. 111)</li><li><strong>Wotum nieufności</strong> dla rządu (art. 158) - konstruktywne, większością ustawową, z imiennym wskazaniem nowego premiera</li><li><strong>Wotum nieufności dla ministra</strong> (art. 159)</li><li><strong>Absolutorium dla RM</strong> za wykonanie budżetu (art. 226)</li></ul>\n<h5>Funkcja kreacyjna - szczegóły</h5>\n<ul><li>TK 15 sędziów - bezwzględną większością (art. 194 ust. 1)</li><li>TS 18 członków (przewodniczący: I Prezes SN + 18 wybranych - z czego min. 1/2 ma wykształcenie prawnicze) (art. 199)</li><li>NIK - Prezes na wniosek Marszałka Sejmu (art. 205) na 6 lat</li><li>RPO - wybierany przez Sejm za zgodą Senatu na 5 lat</li><li>NBP - Prezes na wniosek Prezydenta na 6 lat</li><li>KRRiT - 2 członków przez Sejm, 1 przez Senat, 2 przez Prezydenta</li><li>Sędziowie KRS (15 spośród sędziów + 4 z parlamentu)</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - pomylenie funkcji <strong>kreacyjnej</strong> z <strong>personalną</strong> lub <strong>kadrową</strong>. Klucz CKE używa terminu „<strong>kreacyjna</strong>&quot; (od <em>creare</em> = tworzyć), bo Sejm TWORZY skład organu. Niektóre podręczniki używają „<strong>personalnej</strong>&quot; - to też akceptowane, ale standardowa terminologia to „kreacyjna&quot;.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Inny błąd - odpowiedź „<strong>funkcja sądowa</strong>&quot; dla Art. 199. To źle: chociaż TS jest organem sądowym (sądowo-konstytucyjnym), funkcja Sejmu w stosunku do TS to KREACYJNA (Sejm nie sądzi, tylko POWOŁUJE skład TS). Sąd nad prezydentem prowadzi sam TS, nie Sejm.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> <strong>Interpelacja</strong> vs <strong>zapytanie poselskie</strong> - nie myl. Interpelacja jest poważniejsza (forma pisemna, dotyczy istotnych spraw państwowych, 21 dni odpowiedzi), zapytanie krótsze (na bieżące tematy).</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Sejm jako organ pełni <strong>6 funkcji</strong> - warto pamiętać wszystkie. Najczęściej testowane to: ustawodawcza (główna), kontrolna i kreacyjna. Pozostałe trzy (ustrojodawcza, budżetowa, współtworzenia polityki) są rzadziej w arkuszach, ale też się pojawiają.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> <strong>Trybunał Stanu</strong> to organ sądzący najwyższych urzędników państwa za <strong>odpowiedzialność konstytucyjną</strong> (art. 198). Skład: Pierwszy Prezes SN (przewodniczący) + zastępcy + 16 członków wybieranych przez Sejm na kadencję Sejmu. <strong>Nie myl</strong> TS z Trybunałem Konstytucyjnym (TK) - TK orzeka o konstytucyjności prawa, TS sądzi prezydenta i ministrów.</blockquote>"}]}