{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/25","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"25","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (0-1)\nO instytucji międzynarodowej\n[Powstanie tej instytucji, jak również Międzynarodowego Funduszu Walutowego,] wynikało\nz postanowień Konferencji Finansowej i Monetarnej Narodów Zjednoczonych odbywającej się\nw Bretton Woods. […] [Instytucja ta] zajmuje się wspieraniem długofalowego wzrostu\ngospodarczego i zmniejszaniem ubóstwa w krajach rozwijających się. Pomoc ta jest\nEWOP-R0_100\nrealizowana poprzez dotacje, niskooprocentowane pożyczki, a także pomoc techniczną, które\nto instrumenty są wykorzystywane w walce z ubóstwem, wspierają rozwój edukacji, ochronę\nśrodowiska, rozbudowę infrastruktury czy ochronę zdrowia.\nwww.antykorupcja.gov.pl\nPodaj pełną polską nazwę instytucji opisanej w tekście.","answer":null,"answer_text":"25. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) określa główne kompetencje prezydenta w relacjach\nz parlamentem […].","solution":"Odpowiedź: **Bank Światowy** (ang. *World Bank*), pełna polska nazwa: **Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju** (MBOiR, ang. *International Bank for Reconstruction and Development* – IBRD). Cechy potwierdzające identyfikację: - powstał na **Konferencji Finansowej i Monetarnej Narodów Zjednoczonych w Bretton Woods** w **lipcu 1944 r.**, równolegle z **Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW)** – obie instytucje są \"siostrzane\", - **wspiera długofalowy wzrost gospodarczy i zmniejsza ubóstwo** w krajach rozwijających się – to specjalność BŚ (MFW skupia się na stabilności walutowej i bilansie płatniczym), - udziela **dotacji, niskooprocentowanych pożyczek i pomocy technicznej**, - finansuje **walkę z ubóstwem, edukację, ochronę środowiska, infrastrukturę, ochronę zdrowia**. **Uwaga terminologiczna:** \"Bank Światowy\" w wąskim znaczeniu = IBRD (Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju). W szerszym znaczeniu **Grupa Banku Światowego** obejmuje też IDA, IFC, MIGA i ICSID.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nSystem z Bretton Woods (1944) – fundament powojennego ładu gospodarczego.\nBank Światowy, MFW, GATT/WTO – obowiązkowa wiedza maturalna z ekonomii\nmiędzynarodowej.\n\nTypowy błąd: Często mylony z **Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW)**. MFW pożycza krajom z problemami **bilansu płatniczego** (krótko-średnioterminowo), BŚ – finansuje **rozwój i walkę z ubóstwem** (długoterminowo).","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":"Instytucje Bretton Woods – Bank Światowy","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 25. (0-1)<br>O instytucji międzynarodowej<br>[Powstanie tej instytucji, jak również Międzynarodowego Funduszu Walutowego,] wynikało<br>z postanowień Konferencji Finansowej i Monetarnej Narodów Zjednoczonych odbywającej się<br>w Bretton Woods. […] [Instytucja ta] zajmuje się wspieraniem długofalowego wzrostu<br>gospodarczego i zmniejszaniem ubóstwa w krajach rozwijających się. Pomoc ta jest<br>EWOP-R0_100<br>realizowana poprzez dotacje, niskooprocentowane pożyczki, a także pomoc techniczną, które<br>to instrumenty są wykorzystywane w walce z ubóstwem, wspierają rozwój edukacji, ochronę<br>środowiska, rozbudowę infrastruktury czy ochronę zdrowia.<br>www.antykorupcja.gov.pl<br>Podaj pełną polską nazwę instytucji opisanej w tekście.</p>","answer_text_html":"<ol><li>Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:</li><li>określa główne kompetencje prezydenta w relacjach</li></ol>\n<p>z parlamentem […].</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Bank Światowy</strong> (ang. <em>World Bank</em>), pełna polska nazwa: <strong>Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju</strong> (MBOiR, ang. <em>International Bank for Reconstruction and Development</em> – IBRD). Cechy potwierdzające identyfikację: - powstał na <strong>Konferencji Finansowej i Monetarnej Narodów Zjednoczonych w Bretton Woods</strong> w <strong>lipcu 1944 r.</strong>, równolegle z <strong>Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW)</strong> – obie instytucje są &quot;siostrzane&quot;, - <strong>wspiera długofalowy wzrost gospodarczy i zmniejsza ubóstwo</strong> w krajach rozwijających się – to specjalność BŚ (MFW skupia się na stabilności walutowej i bilansie płatniczym), - udziela <strong>dotacji, niskooprocentowanych pożyczek i pomocy technicznej</strong>, - finansuje <strong>walkę z ubóstwem, edukację, ochronę środowiska, infrastrukturę, ochronę zdrowia</strong>. <strong>Uwaga terminologiczna:</strong> &quot;Bank Światowy&quot; w wąskim znaczeniu = IBRD (Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju). W szerszym znaczeniu <strong>Grupa Banku Światowego</strong> obejmuje też IDA, IFC, MIGA i ICSID.</p>\n<p>Strona arkusza</p>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>System z Bretton Woods (1944) – fundament powojennego ładu gospodarczego.<br>Bank Światowy, MFW, GATT/WTO – obowiązkowa wiedza maturalna z ekonomii<br>międzynarodowej.</p>\n<p>Typowy błąd: Często mylony z <strong>Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW)</strong>. MFW pożycza krajom z problemami <strong>bilansu płatniczego</strong> (krótko-średnioterminowo), BŚ – finansuje <strong>rozwój i walkę z ubóstwem</strong> (długoterminowo).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (IBRD)</strong> lub potocznie: <strong>Bank Światowy</strong>.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza wskazówek z tekstu</h4>\n<p>Tekst zawiera <strong>trzy kluczowe wskazówki</strong>, które jednoznacznie identyfikują tę instytucję:</p>\n<h5>Wskazówka 1: konferencja w Bretton Woods</h5>\n<blockquote><em>„wynikało z postanowień Konferencji Finansowej i Monetarnej Narodów Zjednoczonych odbywającej się w Bretton Woods&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Konferencja w Bretton Woods</strong> - odbyła się <strong>1-22 lipca 1944 r.</strong> w hotelu Mount Washington w Bretton Woods (New Hampshire, USA). Uczestniczyły delegacje <strong>44 państw</strong> alianckich (w tym ZSRR). Konferencja powołała dwie instytucje:</p>\n<ol><li><strong>Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW / IMF)</strong> - stabilizacja kursów walut</li><li><strong>Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (IBRD / Bank Światowy)</strong> - finansowanie odbudowy powojennej i rozwoju</li></ol>\n<p>Obie instytucje rozpoczęły działalność w 1946 r. Tekst sygnalizuje, że pytamy o <strong>drugą</strong> z tych instytucji, tj. IBRD/Bank Światowy (bo zdanie zaczyna się: „Powstanie tej instytucji, <strong>jak również Międzynarodowego Funduszu Walutowego</strong>&quot;).</p>\n<h5>Wskazówka 2: cele instytucji</h5>\n<blockquote><em>„zajmuje się wspieraniem długofalowego wzrostu gospodarczego i zmniejszaniem ubóstwa w krajach rozwijających się&quot;</em></blockquote>\n<p>To <strong>dokładnie misja Banku Światowego</strong>: redukcja ubóstwa i wspieranie rozwoju gospodarczego krajów rozwijających się. <strong>MFW</strong> miałby tutaj inną misję - stabilizację kursów walut i ratunkowe pożyczki dla państw w kryzysie bilansu płatniczego (to <strong>stabilizacja krótkoterminowa</strong>, nie rozwój długofalowy).</p>\n<h5>Wskazówka 3: instrumenty pomocy</h5>\n<blockquote><em>„Pomoc ta jest realizowana poprzez dotacje, niskooprocentowane pożyczki, a także pomoc techniczną, które to instrumenty są wykorzystywane w walce z ubóstwem, wspierają rozwój edukacji, ochronę środowiska, rozbudowę infrastruktury czy ochronę zdrowia.&quot;</em></blockquote>\n<p>To lista <strong>klasycznych instrumentów Banku Światowego</strong>:</p>\n<ul><li><strong>Dotacje</strong> - bezzwrotne wsparcie dla najuboższych krajów</li><li><strong>Niskooprocentowane pożyczki</strong> (przez IDA - Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju)</li><li><strong>Pomoc techniczna</strong> - doradztwo eksperckie</li><li><strong>Sektory:</strong> edukacja, środowisko, infrastruktura, zdrowie</li></ul>\n<p><strong>MFW</strong> udziela natomiast pożyczek <strong>stabilizacyjnych</strong> (krótkoterminowych) z warunkami makroekonomicznymi (austerity programs).</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Trzy wskazówki - Bretton Woods + długoterminowy rozwój + dotacje/pożyczki niskooprocentowane na edukację/zdrowie/infrastrukturę - jednoznacznie identyfikują <strong>Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (IBRD)</strong>, znany też jako <strong>Bank Światowy</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - kontrast IBRD vs MFW</h4>\n<p>| Cecha | IBRD (Bank Światowy) | MFW (IMF) |<br>| <strong>Założenie</strong> | 1944 Bretton Woods, działa od 1946 | 1944 Bretton Woods, działa od 1947 |<br>| <strong>Siedziba</strong> | Waszyngton DC | Waszyngton DC |<br>| <strong>Cel</strong> | rozwój długoterminowy, walka z ubóstwem | stabilność systemu walutowego, bilanse płatnicze |<br>| <strong>Klienci</strong> | kraje rozwijające się (średnio i mniej zamożne) | wszystkie państwa członkowskie w kryzysie |<br>| <strong>Instrumenty</strong> | dotacje, niskooprocentowane pożyczki długoterminowe, pomoc techniczna | pożyczki stabilizacyjne krótkoterminowe |<br>| <strong>Sektory</strong> | infrastruktura, edukacja, zdrowie, środowisko | makroekonomia, stopy procentowe, bilanse |<br>| <strong>Liczba państw</strong> | <strong>189</strong> (2024) | <strong>190</strong> (2024) |<br>| <strong>Polska</strong> | członek od 1986 r. | członek od 1986 r. |</p>\n<p>Obie instytucje to <strong>„bliźniaki z Bretton Woods&quot;</strong> - założone tą samą konferencją, ale o <strong>odmiennej misji</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p>Oficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; (zad. 25, max 1 pkt).</p>\n<p><strong>Zasady oceniania:</strong></p>\n<ul><li>1 pkt - podanie poprawnej nazwy.</li><li>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.</li></ul>\n<p><strong>Poprawna odpowiedz (CKE):</strong></p>\n<p>Typ 1.: Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju<br>Typ 2.: Bank Światowy</p>\n<h4>Reference politologiczny - Bank Światowy i system Bretton Woods</h4>\n<h5>Bank Światowy - struktura</h5>\n<p><strong>„Grupa Banku Światowego&quot; (World Bank Group)</strong> to 5 powiązanych instytucji:</p>\n<ol><li><strong>IBRD</strong> (International Bank for Reconstruction and Development) - Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju - pożyczki dla krajów o średnich dochodach</li><li><strong>IDA</strong> (International Development Association) - Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju - dotacje i bardzo niskooprocentowane pożyczki dla najuboższych krajów</li><li><strong>IFC</strong> (International Finance Corporation) - Międzynarodowa Korporacja Finansowa - wspiera prywatny sektor w krajach rozwijających się</li><li><strong>MIGA</strong> (Multilateral Investment Guarantee Agency) - Wielostronna Agencja Gwarancji Inwestycji - ubezpiecza inwestycje zagraniczne</li><li><strong>ICSID</strong> (International Centre for Settlement of Investment Disputes) - Międzynarodowe Centrum Rozstrzygania Sporów Inwestycyjnych</li></ol>\n<p>Potocznie „<strong>Bank Światowy</strong>&quot; oznacza <strong>IBRD + IDA</strong> (dwie główne struktury udzielające pożyczek państwom).</p>\n<h5>Konferencja w Bretton Woods 1944 - kontekst</h5>\n<ul><li><strong>Data:</strong> 1-22 lipca 1944 r.</li><li><strong>Miejsce:</strong> Mount Washington Hotel, Bretton Woods, New Hampshire, USA</li><li><strong>Uczestnicy:</strong> 44 państwa alianckie (II wojna światowa w trakcie)</li><li><strong>Główne postacie:</strong> <strong>John Maynard Keynes</strong> (Wielka Brytania) i <strong>Harry Dexter White</strong> (USA)</li><li><strong>Cele:</strong></li><li>Stabilność systemu walutowego po wojnie (uniknięcie powtórki Wielkiego Kryzysu 1929)</li><li>Finansowanie odbudowy Europy</li><li>Finansowanie rozwoju państw kolonialnych po dekolonizacji</li><li><strong>Wynik:</strong> powołanie <strong>MFW</strong> i <strong>IBRD</strong></li><li><strong>„System z Bretton Woods&quot;</strong> - zasada wymienialności walut na dolary, dolarów na złoto (USD/oz = 35 USD); upadek systemu w 1971 r. (Nixon Shock)</li></ul>\n<h5>Polska a Bank Światowy</h5>\n<ul><li>Polska była <strong>członkiem-założycielem</strong> w 1946 r.</li><li>Wystąpiła w 1950 r. (presja ZSRR - Stalin uważał Bretton Woods za narzędzie USA)</li><li><strong>Powrót w 1986 r.</strong> (Gierek/Jaruzelski, kryzys zadłużenia PRL)</li><li>Po 1989 r. - kluczowy partner w transformacji ustrojowej</li><li>Łączne pożyczki dla Polski 1986-2023: ponad 25 mld USD</li><li>Od ok. 2008 r. Polska jest <strong>„graduate&quot;</strong> - nie korzysta z pożyczek, sama wpłaca składki</li></ul>\n<h5>Bretton Woods institutions vs ONZ</h5>\n<p>MFW i Bank Światowy są <strong>agendami wyspecjalizowanymi ONZ</strong> (UN Specialized Agencies), choć działają <strong>autonomicznie</strong>. Każde z państw ma głosowanie <strong>proporcjonalne do udziałów kapitałowych</strong> (NIE 1 państwo = 1 głos jak w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ). USA mają największe udziały (~17%), co daje im <strong>de facto prawo weta</strong> w niektórych decyzjach (wymóg 85% większości).</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - wpisanie <strong>„Międzynarodowy Fundusz Walutowy&quot;</strong> (MFW). To <strong>inna instytucja</strong> powstała na tej samej konferencji Bretton Woods. Tekst wyraźnie sygnalizuje: „Powstanie tej instytucji, <strong>jak również MFW</strong>&quot;, co oznacza, że pytamy o <strong>drugą</strong> instytucję, czyli Bank Światowy.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Drugi błąd - wpisanie skrótu <strong>„IBRD&quot;</strong> lub <strong>„WB&quot;</strong>. Zadanie żąda <strong>pełnej polskiej nazwy</strong> - więc trzeba napisać „<strong>Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju</strong>&quot; (oficjalna nazwa) lub „<strong>Bank Światowy</strong>&quot; (popularna, akceptowana).</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Trzeci błąd - pomyłka <strong>„Bank Światowy&quot; vs „Grupa Banku Światowego&quot;</strong>. IBRD to <strong>jedna</strong> z pięciu instytucji Grupy. Klucz CKE akceptuje obie nazwy, ale „Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju&quot; jest najbezpieczniejsza.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Pamiętaj <strong>mnemotechnikę różnicy IBRD vs MFW</strong>:<br>- <strong>IBRD = Bank</strong> = długoterminowe pożyczki na <strong>rozwój</strong> (infrastrukturę, edukację)<br>- <strong>MFW = Fundusz</strong> = krótkoterminowe pożyczki na <strong>stabilizację bilansu</strong> (kryzysy walutowe)<br><br>Bank buduje, Fundusz ratuje.</blockquote>"}]}