{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"27","points":3,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (0-3)\nFragment mapy politycznej Europy\nO państwach w Europie\nOpis A. Parlament proklamował niepodległość tego państwa w 2006 roku. Od 2010 roku jest\nono kandydatem do członkostwa w Unii Europejskiej. W 2017 roku zostało członkiem NATO.\nŚrodkiem płatniczym jest w nim euro.\nOpis B. To państwo ogłosiło niepodległość w 1991 roku. Jest ono członkiem NATO i Unii\nEuropejskiej od 2004 roku, a od 2007 roku należy do strefy euro.\nOpis C. To państwo ogłosiło niepodległość w 1991 roku, ale kontrola władz nad całym jego\nterytorium stała się faktem w 1995 roku. Jest ono członkiem NATO od 2009 roku i Unii\nEuropejskiej od 2013 roku.\n27.1. Do każdego opisu dopisz nazwę właściwego państwa i numer, którym oznaczono\nje na mapie.\nNazwa państwa\nNumer na mapie\nOpis A.\nOpis B.\nOpis C.\nEWOP-R0_100\n27.2. Podaj rok, w którym mapa stała się obowiązująca. Odpowiedź uzasadnij.\nRok -\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **27.1. Identyfikacja państw:** - **Opis A → Czarnogóra (Montenegro)** – niepodległość po referendum 21 maja 2006, parlament proklamował 3 czerwca 2006 (rozpad federacji z Serbią). Kandydat do UE od 2010, członek **NATO od 2017**, używa **euro** (jako jednostronnie przyjęta waluta, bez członkostwa w strefie euro). Na mapie zwykle numer środkowy/dolny – Czarnogóra leży nad Adriatykiem, pomiędzy Chorwacją a Albanią. Bez precyzyjnej legendy mapy nie da się jednoznacznie wskazać numeru, ale logicznie Czarnogóra → numer 5 lub 6 na fragmencie Bałkanów. - **Opis B → Słowenia** – niepodległość 25 czerwca 1991 r. (rozpad Jugosławii, „10-dniowa wojna\" z JNA). Członek **NATO i UE od 2004 r.**, strefa euro od **1 stycznia 2007 r.** (pierwsze państwo postjugosłowiańskie w strefie euro). Na fragmencie mapy najprawdopodobniej numer **1** (najbardziej północno-zachodnia część regionu, graniczy z Austrią i Włochami). - **Opis C → Chorwacja** – niepodległość 25 czerwca 1991 r., wojna chorwacka 1991–1995 (kontrola nad całym terytorium dopiero po operacji „Burza\" w sierpniu 1995 i pełnej reintegracji Slawonii Wschodniej do 1998). Członek **NATO od 1 kwietnia 2009 r.**, **UE od 1 lipca 2013 r.** Na mapie numer **2** (graniczy ze Słowenią od północy). **Pełna identyfikacja zależy od dokładnego układu cyfr na mapie**, którego nie da się odczytać z opisu bez legendy państw – odpowiedź dotyczy identyfikacji państw na podstawie opisów, numery wymagają konfrontacji z konkretną mapą w arkuszu. **27.2. Rok obowiązywania mapy: 2017** (lub późniejszy, **przed 1 lipca 2023** – data wejścia Chorwacji do strefy euro). *Uzasadnienie:* Czarnogóra wstąpiła do NATO **5 czerwca 2017 r.** Aby mapa pokazywała ten stan (z opisem A jako prawdziwym dla 2017+), musi być to **rok 2017 lub późniejszy**. Najwcześniejszy możliwy rok obowiązywania mapy w wersji z opisami: **2017**.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nBałkany Zachodnie to \"biały kruk\" wiedzy o Europie: różne ścieżki integracji,\nróżne daty UE/NATO – kluczowe do zrozumienia mapy współczesnej Europy.\n\nTypowy błąd: Czarnogóra używa **euro** jednostronnie (bez formalnego członkostwa w strefie euro) od momentu utworzenia waluty w 2002 r. – wcześniej używała marki niemieckiej. To rzadkość: takie kraje jak Kosowo, Andora, Monako, San Marino, Watykan też używają euro w specyficznych formach.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":"Państwa Bałkanów – Chorwacja, Czarnogóra, Słowenia, mapa Europy","page_from":18,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 27. (0-3)
Fragment mapy politycznej Europy
O państwach w Europie
Opis A. Parlament proklamował niepodległość tego państwa w 2006 roku. Od 2010 roku jest
ono kandydatem do członkostwa w Unii Europejskiej. W 2017 roku zostało członkiem NATO.
Środkiem płatniczym jest w nim euro.
Opis B. To państwo ogłosiło niepodległość w 1991 roku. Jest ono członkiem NATO i Unii
Europejskiej od 2004 roku, a od 2007 roku należy do strefy euro.
Opis C. To państwo ogłosiło niepodległość w 1991 roku, ale kontrola władz nad całym jego
terytorium stała się faktem w 1995 roku. Jest ono członkiem NATO od 2009 roku i Unii
Europejskiej od 2013 roku.
27.1. Do każdego opisu dopisz nazwę właściwego państwa i numer, którym oznaczono
je na mapie.
Nazwa państwa
Numer na mapie
Opis A.
Opis B.
Opis C.
EWOP-R0_100
27.2. Podaj rok, w którym mapa stała się obowiązująca. Odpowiedź uzasadnij.
Rok -
Uzasadnienie -

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: 27.1. Identyfikacja państw: - Opis A → Czarnogóra (Montenegro) – niepodległość po referendum 21 maja 2006, parlament proklamował 3 czerwca 2006 (rozpad federacji z Serbią). Kandydat do UE od 2010, członek NATO od 2017, używa euro (jako jednostronnie przyjęta waluta, bez członkostwa w strefie euro). Na mapie zwykle numer środkowy/dolny – Czarnogóra leży nad Adriatykiem, pomiędzy Chorwacją a Albanią. Bez precyzyjnej legendy mapy nie da się jednoznacznie wskazać numeru, ale logicznie Czarnogóra → numer 5 lub 6 na fragmencie Bałkanów. - Opis B → Słowenia – niepodległość 25 czerwca 1991 r. (rozpad Jugosławii, „10-dniowa wojna" z JNA). Członek NATO i UE od 2004 r., strefa euro od 1 stycznia 2007 r. (pierwsze państwo postjugosłowiańskie w strefie euro). Na fragmencie mapy najprawdopodobniej numer 1 (najbardziej północno-zachodnia część regionu, graniczy z Austrią i Włochami). - Opis C → Chorwacja – niepodległość 25 czerwca 1991 r., wojna chorwacka 1991–1995 (kontrola nad całym terytorium dopiero po operacji „Burza" w sierpniu 1995 i pełnej reintegracji Slawonii Wschodniej do 1998). Członek NATO od 1 kwietnia 2009 r., UE od 1 lipca 2013 r. Na mapie numer 2 (graniczy ze Słowenią od północy). Pełna identyfikacja zależy od dokładnego układu cyfr na mapie, którego nie da się odczytać z opisu bez legendy państw – odpowiedź dotyczy identyfikacji państw na podstawie opisów, numery wymagają konfrontacji z konkretną mapą w arkuszu. 27.2. Rok obowiązywania mapy: 2017 (lub późniejszy, przed 1 lipca 2023 – data wejścia Chorwacji do strefy euro). Uzasadnienie: Czarnogóra wstąpiła do NATO 5 czerwca 2017 r. Aby mapa pokazywała ten stan (z opisem A jako prawdziwym dla 2017+), musi być to rok 2017 lub późniejszy. Najwcześniejszy możliwy rok obowiązywania mapy w wersji z opisami: 2017.

\n

Strona arkusza

\n

Po co to umieć

\n

Bałkany Zachodnie to "biały kruk" wiedzy o Europie: różne ścieżki integracji,
różne daty UE/NATO – kluczowe do zrozumienia mapy współczesnej Europy.

\n

Typowy błąd: Czarnogóra używa euro jednostronnie (bez formalnego członkostwa w strefie euro) od momentu utworzenia waluty w 2002 r. – wcześniej używała marki niemieckiej. To rzadkość: takie kraje jak Kosowo, Andora, Monako, San Marino, Watykan też używają euro w specyficznych formach.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

27.1. ## Poprawna odpowiedź

\n

| Opis | Nazwa państwa | Numer na mapie |
| A. | Czarnogóra | 5 |
| B. | Republika Słowenii / Słowenia | 1 |
| C. | Republika Chorwacji / Chorwacja | 2 |

\n

Sposób 1 - analiza opisów państw bałkańskich

\n
Opis A → Czarnogóra (numer 5)
\n
„Parlament proklamował niepodległość tego państwa w 2006 roku. Od 2010 roku jest ono kandydatem do członkostwa w Unii Europejskiej. W 2017 roku zostało członkiem NATO. Środkiem płatniczym jest w nim euro."
\n

Cztery wskazówki łączą się TYLKO w Czarnogórze:

\n
  1. Niepodległość 2006 - Czarnogóra ogłosiła niepodległość 3 czerwca 2006 r. po referendum z 21 maja 2006 r. (55,5% za rozwiązaniem unii z Serbią; próg wynosił 55%). To rozpad ostatniego elementu byłej Jugosławii - Państwowej Wspólnoty Serbii i Czarnogóry (2003-2006).
  2. Kandydat do UE od 2010 - formalny status kandydata przyznano 17 grudnia 2010 r. (negocjacje akcesyjne otwarte w 2012 r., trwają).
  3. NATO od 2017 - Czarnogóra wstąpiła do NATO 5 czerwca 2017 r. jako 29. państwo Sojuszu.
  4. Euro jako waluta - Czarnogóra używa euro jednostronnie (bez członkostwa w strefie euro!) od 2002 r., wcześniej marki niemieckiej od 1999 r. Czarnogóra i Kosowo są jedynymi państwami na świecie, które używają euro nie będąc w UE.
\n

Na mapie Bałkanów Czarnogóra leży nad Adriatykiem na południu, między Bośnią a Albanią → numer 5.

\n
Opis B → Słowenia (numer 1)
\n
„To państwo ogłosiło niepodległość w 1991 roku. Jest ono członkiem NATO i Unii Europejskiej od 2004 roku, a od 2007 roku należy do strefy euro."
\n

Cztery wskazówki:

\n
  1. Niepodległość 1991 - Słowenia proklamowała niepodległość 25 czerwca 1991 r., co rozpoczęło rozpad Jugosławii. Krótka „wojna dziesięciodniowa" z JNA (27 VI - 7 VII 1991) zakończyła się traktatem z Brioni.
  2. NATO i UE jednocześnie w 2004 - Słowenia weszła do NATO 29 marca 2004 r. i do UE 1 maja 2004 r. (w tej samej fali co Polska, Czechy, Słowacja, Węgry i kraje bałtyckie).
  3. Strefa euro od 2007 - Słowenia przyjęła euro 1 stycznia 2007 r. jako pierwsze z państw, które weszły do UE w 2004 r. Pozostała jednym z 20 państw strefy euro.
\n

Na mapie Bałkanów Słowenia leży najbardziej na północnym zachodzie, granicząc z Austrią, Włochami, Węgrami i Chorwacją → numer 1.

\n
Opis C → Chorwacja (numer 2)
\n
„To państwo ogłosiło niepodległość w 1991 roku, ale kontrola władz nad całym jego terytorium stała się faktem w 1995 roku. Jest ono członkiem NATO od 2009 roku i Unii Europejskiej od 2013 roku."
\n

Cztery wskazówki:

\n
  1. Niepodległość 1991 - Chorwacja proklamowała niepodległość 25 czerwca 1991 r. (tego samego dnia co Słowenia).
  2. Pełna kontrola dopiero w 1995 - to kluczowa wskazówka różnicująca Chorwację od Słowenii. W latach 1991-1995 trwała wojna chorwacka - Serbowie kontrolowali Krajinę (Republika Serbska Krajiny). Pełną kontrolę władze chorwackie odzyskały po operacji „Burza" w sierpniu 1995 r. (Oluja, 4-7 VIII 1995).
  3. NATO od 2009 - Chorwacja weszła do NATO 1 kwietnia 2009 r. (razem z Albanią).
  4. UE od 2013 - Chorwacja jest 28. państwem UE, akcesja 1 lipca 2013 r. Pozostała jedynym państwem, które weszło do UE po 2007 r.
\n

Na mapie Bałkanów Chorwacja leży na zachód od Bośni, ciągnąc się wzdłuż wybrzeża Adriatyku w kształcie podkowy → numer 2.

\n

Sposób 2 - eliminacja chronologiczna

\n

Wszystkie trzy państwa pochodzą z byłej Jugosławii (SFRJ → rozpad 1991-2008). Można je odróżnić po dacie wejścia do struktur euroatlantyckich:

\n

| Państwo (była Jugosławia) | Niepodległość | NATO | UE |
| Słowenia | 1991 | 2004 | 2004 |
| Chorwacja | 1991 | 2009 | 2013 |
| Macedonia Płn. | 1991 | 2020 | kandydat |
| Bośnia i Hercegowina | 1992 | kandydat | kandydat |
| Serbia | 2006 (po rozpadzie SiCG) | nie | kandydat |
| Czarnogóra | 2006 | 2017 | kandydat |
| Kosowo | 2008 | nie (część państw nie uznaje) | nie |

\n

Według tej tabeli:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n

Oficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 27.1, max 2 pkt).

\n

Zasady oceniania:

\n\n

Poprawna odpowiedz (CKE):

\n

A. Czarnogóra, 5
B. Republika Słowenii / Słowenia, 1
C. Republika Chorwacji / Chorwacja, 2

\n

Reference politologiczny - Bałkany po rozpadzie Jugosławii

\n
Państwa byłej Jugosławii (chronologia rozpadu)
\n

SFRJ (Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii) 1945-1992 - 6 republik:

\n
  1. Słowenia - niepodległość 25 VI 1991
  2. Chorwacja - niepodległość 25 VI 1991 (de facto 1995)
  3. Macedonia - niepodległość 8 IX 1991 (jako „Była Jugosłowiańska Republika Macedonii", od 2019 jako „Macedonia Północna")
  4. Bośnia i Hercegowina - niepodległość 3 III 1992 (po wojnie 1992-1995)
  5. Czarnogóra - pozostała ze Serbią do 2006 (Federalna Republika Jugosławii 1992-2003, Państwowa Wspólnota Serbii i Czarnogóry 2003-2006); niepodległość 3 VI 2006
  6. Serbia - od 2006 samodzielne państwo
\n

Kosowo - proklamowało niepodległość 17 II 2008 od Serbii; uznane przez ok. 100 państw, ale NIE przez wszystkie państwa członkowskie UE.

\n
Akcesje do NATO i UE z regionu Bałkanów
\n

| Państwo | NATO | UE | Strefa euro |
| Słowenia | 2004 | 2004 | 2007 |
| Chorwacja | 2009 | 2013 | 2023 |
| Albania | 2009 | kandydat | - |
| Macedonia Płn. | 2020 | kandydat | - |
| Czarnogóra | 2017 | kandydat | euro jednostronnie |
| Bośnia | - | kandydat | - |
| Serbia | - | kandydat | - |
| Kosowo | - | - | euro jednostronnie |

\n
Konflikty na Bałkanach (lata 90.)
\n\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Częsty błąd - pomylenie Słowenii (1, na północy) i Chorwacji (2, na zachodzie wzdłuż Adriatyku). Klucz: Słowenia weszła do UE/NATO razem w 2004 r. (jednoczesność), Chorwacja w 2009 (NATO) i 2013 (UE) z różnicą czterech lat.
\n
Uwaga: Druga pułapka - pomylenie Czarnogóry (5) ze Serbią. Serbia również wybiła się ze Wspólnoty z Czarnogórą w 2006 r., ale:
- Serbia używa dinara serbskiego, NIE euro
- Serbia NIE jest członkiem NATO (kraj neutralny militarnie)
- Klucz w opisie A: „środkiem płatniczym jest euro" + „członkiem NATO od 2017" → tylko Czarnogóra
\n
Uwaga: Trzecia pułapka - niezrozumienie zwrotu „kontrola władz nad całym jego terytorium stała się faktem w 1995 roku" (opis C). To odwołanie do operacji „Burza" (Oluja, sierpień 1995), w której armia chorwacka odbiła Krainę z rąk Serbów (Republika Serbska Krajiny istniała 1991-1995). To kluczowy moment historii niepodległej Chorwacji.
\n

27.2. ## Poprawna odpowiedź

\n

Rok - 2008 (lub późniejszy)

\n

Uzasadnienie - Na mapie zostało zaznaczone Kosowo jako odrębne państwo, a Kosowo proklamowało niepodległość 17 lutego 2008 r. Zatem mapa, która pokazuje Kosowo oddzielone od Serbii, musiała zostać sporządzona najwcześniej w 2008 r.

\n

Sposób 1 - analiza chronologiczna mapy Bałkanów

\n

Na mapie Bałkanów z arkusza widnieje 7 odrębnych państw (numerów 1-7):

\n

| Numer | Państwo | Rok niepodległości |
| 1 | Słowenia | 25 VI 1991 |
| 2 | Chorwacja | 25 VI 1991 (de facto 1995) |
| 3 | Bośnia i Hercegowina | 3 III 1992 |
| 4 | Serbia | 5 VI 2006 (po rozpadzie SiCG) |
| 5 | Czarnogóra | 3 VI 2006 |
| 6 | Kosowo | 17 II 2008 |
| 7 | Macedonia (Płn.) | 8 IX 1991 |

\n
Klucz: Kosowo jako państwo na mapie
\n

Kosowo proklamowało niepodległość od Serbii 17 lutego 2008 r. Wcześniej (od 1999 r.) było prowincją administrowaną przez UNMIK (Misja ONZ - United Nations Interim Administration Mission in Kosovo) na mocy rezolucji RB ONZ nr 1244 z 10 czerwca 1999 r., po interwencji NATO (operacja „Allied Force", 24 III - 10 VI 1999).

\n

Gdyby mapa pochodziła sprzed 2008 r., Kosowo byłoby częścią Serbii (lub Serbii i Czarnogóry w latach 2003-2006). Skoro Kosowo jest oddzielnym państwem → mapa pochodzi z 2008 lub późniejszego roku.

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez inne wydarzenia z mapy

\n

Można by też zapytać: czy mapa nie mogłaby być z 2007 r.? Wówczas Serbia i Czarnogóra istniałyby jako oddzielne państwa (od 2006). Ale wówczas Kosowo wciąż byłoby częścią Serbii.

\n

Alternatywne wydarzenia, które mogłyby zmieniać mapę po 2008:

\n\n

Zatem 2008 r. jest najwcześniejszą datą, ale mapa może być z każdego późniejszego roku. Klucz CKE akceptuje „2008" jako odpowiedź wzorcową.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

Oficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 27.2, max 1 pkt).

\n

Zasady oceniania:

\n\n

Poprawna odpowiedz (CKE):

\n

Rok - 2008
Uzasadnienie - Na mapie zostało zaznaczone Kosowo.

\n

Reference politologiczny - Kosowo i jego niepodległość

\n
Tło historyczne
\n

Kosowo (Republika Kosowa) - kraj o populacji ok. 1,8 mln (większość Albańczycy ok. 92%, mniejszość Serbowie ok. 5%). Stolica: Prisztina.

\n

W SFRJ było autonomicznym regionem w ramach Serbii (od 1974 r., szeroka autonomia). W 1989 r. Slobodan Milošević cofnął autonomię Kosowa, co rozpoczęło spiralę napięć:

\n\n
Uznanie międzynarodowe Kosowa (stan 2024)
\n

Uznają: ok. 100 państw, w tym USA, większość UE (22/27 państw), Polska (od 26 II 2008).

\n

NIE uznają (kluczowe):

\n\n
Wyrok MTS z 22 lipca 2010 r.
\n

Na wniosek Zgromadzenia Ogólnego ONZ, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze orzekł, że jednostronna deklaracja niepodległości Kosowa nie narusza prawa międzynarodowego. To opinia doradcza (advisory opinion), nie wiążąca, ale legitymizująca proces.

\n
Polska a Kosowo
\n

Polska uznała niepodległość Kosowa 26 lutego 2008 r. (9 dni po proklamacji). Wspierała integrację Kosowa z UE i NATO, choć Kosowo do tych struktur nie należy.

\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Częsty błąd - uczeń podaje rok 2006 (Czarnogóra) jako datę „obowiązywania mapy", bo Czarnogóra też się wybiła z Serbii. Ale od 2006 do 2008 Kosowo wciąż było częścią Serbii. Mapa pokazująca 7 państw (z Kosowem) musi być najwcześniej z 2008 r.
\n
Uwaga: Inny błąd - uczeń podaje rok 2013 (Chorwacja w UE) lub 2017 (Czarnogóra w NATO). Te wydarzenia NIE zmieniały granic politycznych - mapa polityczna pokazuje granice państw, NIE przynależność do organizacji.
\n
Uwaga: Klucz CKE wymaga zarówno roku, jak i uzasadnienia. Jeśli napiszesz tylko „2008" bez wskazania Kosowa, dostaniesz 0 pkt. Jeśli napiszesz tylko „bo Kosowo jest na mapie" bez konkretnego roku, też 0 pkt.
\n
Uwaga: Uznanie Kosowa nie jest powszechne - to istotny kontekst polityczny. Kosowo, mimo deklaracji niepodległości 2008 r., do dziś NIE jest członkiem ONZ (Rosja i Chiny w RB blokują). Na mapie z arkusza CKE Kosowo jest pokazane jako państwo, co ujawnia perspektywę zachodnią (pro-niepodległościową).
"}]}