Zadanie 4. (0-2)
O jednej z mniejszości w Rzeczypospolitej Polskiej
Mają oni w Polsce status mniejszości etnicznej, a nie - mniejszości narodowej. W ostatnim
spisie powszechnym przynależność do tej mniejszości zadeklarowało ponad 300 osób. Ich
przodkowie przybyli w średniowieczu na tereny ówczesnej Polski z Krymu. Ich religia
wyodrębniła się z judaizmu, a język wywodzi się z grupy tureckiej.
Na podstawie: www.gov.pl
4.1. Podaj nazwę mniejszości etnicznej opisanej w tekście.
4.2. Wyjaśnij różnicę między typami mniejszości, których nazwy podkreślono w tekście,
w prawodawstwie Rzeczypospolitej Polskiej.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
1.
2.
3.
4.1.
4.2.
Maks. liczba punktów
1
1
1
1
1
Uzyskana liczba punktów
60%
38%
52%
48%
wyłącznie za Polaka
za Polaka i Europejczyka
Uważam się
06.2009 r.
04.2013 r.
EWOP-R0_100
Odpowiedź: 4.1. Mniejszość karaimska (Karaimi). 4.2. Według ustawy z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (art. 2) różnica polega na tym, że mniejszość narodowa utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie, natomiast mniejszość etniczna nie utożsamia się z żadnym narodem zorganizowanym we własnym państwie. Pozostałe kryteria są wspólne: liczebnie mniejsza od reszty ludności RP, istotnie różni się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją, dąży do zachowania tych elementów, ma świadomość własnej historycznej wspólnoty, a jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium RP od co najmniej 100 lat. Karaimi są jedną z 4 mniejszości etnicznych w Polsce (obok Łemków, Romów i Tatarów) – nie mają własnego państwa narodowego.
\nStrona arkusza
\nPo co to umieć
\nMniejszości narodowe (Niemcy, Białorusini, Ukraińcy, Litwini, Słowacy, Czesi,
Ormianie, Rosjanie, Żydzi) i etniczne (Karaimi, Łemkowie, Romowie, Tatarzy)
to obowiązkowy materiał na WOS PR.
Typowy błąd: Karaimi mylnie kojarzeni z Karaibami (nic wspólnego). Pochodzą z Krymu, wyznają karaimizm (odłam judaizmu odrzucający Talmud).
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"4.1. ## Poprawna odpowiedź
\nKaraimi (mniejszość karaimska)
\nTekst zawiera cztery silne wskazówki, które jednoznacznie identyfikują Karaimów jako jedną z czterech mniejszości etnicznych w Polsce:
\n„Mają oni w Polsce status mniejszości etnicznej, a nie - mniejszości narodowej"\n
Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych z 6 stycznia 2005 r. wymienia 4 mniejszości etniczne:
\n„przynależność do tej mniejszości zadeklarowało ponad 300 osób"\n
W spisie powszechnym 2011 Karaimów zadeklarowało 346 osób - to dokładnie odpowiada „ponad 300". Pozostałe mniejszości etniczne mają zupełnie inne liczebności:
\nWięc liczebność ~300 osób PASUJE TYLKO do Karaimów.
\n„Ich przodkowie przybyli w średniowieczu na tereny ówczesnej Polski z Krymu"\n
Karaimi to potomkowie społeczności tureckojęzycznej z Krymu, sprowadzonej do Wielkiego Księstwa Litewskiego w XIV w. przez Wielkiego Księcia Witolda (ok. 1397 r.) jako gwardia osobista. Osiedlili się głównie w Trokach (dziś Litwa), Łucku i Haliczu.
\n„religia wyodrębniła się z judaizmu, a język wywodzi się z grupy tureckiej"\n
Wniosek: Tylko Karaimi spełniają wszystkie 4 kryteria → odpowiedź to Karaimi / mniejszość karaimska.
\n| Mniejszość etniczna | Pochodzenie | Liczebność | Religia | Język | Pasuje? |
| Karaimi | Krym, średniowiecze | ~346 | karaimizm (z judaizmu) | turecki | TAK - wszystko pasuje |
| Łemkowie | Karpaty, etnos rusiński | ~10 500 | prawosławie/grekokatolicyzm | wschodniosłowiański | NIE (liczba, język, religia) |
| Romowie | Indie, XV w. | ~17 000 | różne | indoeuropejski (romani) | NIE (liczba, pochodzenie) |
| Tatarzy | Złota Orda, XIV w. | ~1 900 | islam (sunnicki) | tureckie korzenie, ale lokalnie spolonizowani | NIE (religia z islamu, nie z judaizmu) |
Uwaga: choć Tatarzy też przybyli w średniowieczu i mają korzenie tureckie - ich religią jest islam, nie wyznanie wywodzące się z judaizmu. Karaimów odróżnia właśnie ta unikalna kombinacja: turecki język + judaistyczne korzenie religijne.
\nOficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 4.1, max 1 pkt).
\nZasady oceniania:
\nPoprawna odpowiedz (CKE):
\nKaraimi / (mniejszość) karaimska
\nUstawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym rozróżnia:
\nKluczowa różnica narodowa vs etniczna - istnienie państwa narodowego, w którym ta grupa jest narodem tytularnym (zob. zad. 4.2 z tego samego arkusza).
\nKaraimi w Polsce - historia:
\nUwaga: Częsty błąd - wybór Tatarzy zamiast Karaimów. Oba narody mają korzenie tureckie i przybyli w średniowieczu, ale Tatarzy są muzułmanami (od XIV w. islam sunnicki), a tu wyraźnie wskazano religię „wyodrębnioną z judaizmu".\n
Uwaga: Inny błąd - wybór Żydzi. Religia karaimska wywodzi się z judaizmu (uznają Tanach), ale jest to odrębne wyznanie (odrzucają Talmud). Polska klasyfikacja prawna: Żydzi to mniejszość narodowa (mają państwo Izrael), Karaimi to mniejszość etniczna (nie mają państwa).\n
Uwaga: Pamiętaj: w Polsce są DOKŁADNIE 4 mniejszości etniczne (Karaimi, Łemkowie, Romowie, Tatarzy) - to częste pytanie w arkuszach CKE. Spis: K-Ł-R-T (mnemotechnika).\n
4.2. ## Poprawna odpowiedź
\nRóżnica między mniejszością narodową a etniczną w prawodawstwie RP polega na istnieniu państwa macierzystego (tytularnego):
\nDodatkowo: tylko komitety wyborcze mniejszości narodowych są zwolnione z 5% progu wyborczego w wyborach do Sejmu (art. 197 Kodeksu wyborczego).
\nUstawowa definicja zawarta w Ustawie z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz.U. 2005 nr 17 poz. 141):
\nMniejszością narodową w rozumieniu ustawy jest grupa obywateli polskich, która spełnia łącznie następujące warunki:\n
1) jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;
2) w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją;
3) dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;
4) ma świadomość własnej historycznej wspólnoty narodowej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę;
5) jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium RP od co najmniej 100 lat;
6) utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.
Mniejszością etniczną w rozumieniu ustawy jest grupa obywateli polskich, która spełnia łącznie następujące warunki:\n
( )
6) nie utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.
Kluczowa różnica = punkt 6 art. 2: istnienie własnego państwa narodowego.
\n| Cecha | Mniejszość narodowa | Mniejszość etniczna |
| Państwo macierzyste | TAK (jest naród tytularny w innym państwie) | NIE |
| Liczba w Polsce | 9 (Białorusini, Czesi, Litwini, Niemcy, Ormianie, Rosjanie, Słowacy, Ukraińcy, Żydzi) | 4 (Karaimi, Łemkowie, Romowie, Tatarzy) |
| Zwolnienie z progu 5% (Sejm) | TAK (art. 197 Kodeksu wyborczego) | NIE |
| Język ojczysty jako pomocniczy w gminie | TAK (jeśli >20% ludności gminy) | TAK (te same warunki) |
| Dofinansowanie z budżetu (zachowanie kultury) | TAK | TAK |
Art. 197 § 1 Kodeksu wyborczego (Dz.U. 2011, nr 21 poz. 112):
\n„W podziale mandatów w okręgach wyborczych uwzględnia się wyłącznie listy okręgowe tych komitetów wyborczych, których listy otrzymały co najmniej 5% ważnie oddanych głosów w skali kraju."\n
Art. 197 § 2 Kodeksu wyborczego:
\n„Komitety wyborcze utworzone przez wyborców zrzeszonych w zarejestrowanych organizacjach mniejszości narodowych mogą korzystać ze zwolnienia ich list kandydatów z warunku, o którym mowa w § 1."\n
To oznacza, że tylko mniejszości narodowe mogą zarejestrować komitet wyborczy zwolniony z progu 5%. Mniejszości etniczne nie mają takiego przywileju.
\nPraktyczny przykład:
\nOficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 4.2, max 1 pkt).
\nZasady oceniania:
\nPrzykladowa odpowiedz (CKE):
\nTyp 1.: Różnica jest związana z kwestią istnienia państwa narodowego, w którym naród tożsamy z daną mniejszością w Polsce stanowi naród tytularny - jeśli takie państwo istnieje, mamy do czynienia z mniejszością narodową, jeśli nie - z mniejszością etniczną.
Typ 2.: Tylko mniejszość narodowa - w odróżnieniu od etnicznej - dysponuje prawem politycznym polegającym na ułatwieniu w uzyskaniu reprezentacji sejmowej. Komitet wyborczy zarejestrowany przez organizację takiej mniejszości jest zwolniony z konieczności przekroczenia progu wyborczego w skali kraju, aby wziąć udział w podziale mandatów w okręgach w wyborach do Sejmu RP.
Naród tytularny / państwo macierzyste - kluczowe pojęcie. Naród tytularny to ten, który dał nazwę państwu i z którym państwo się utożsamia (np. Polacy → Polska, Niemcy → Niemcy, Litwini → Litwa).
\nMniejszość vs większość:
\nKarta Praw Podstawowych UE, art. 22:
\n„Unia szanuje różnorodność kulturową, religijną i językową."\n
Konwencja ramowa Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych (1995, ratyfikowana przez Polskę 2000) - międzynarodowa podstawa ochrony mniejszości.
\nUwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź typu „mniejszość narodowa to większa grupa, etniczna mniejsza". To nieprawda - w Polsce Romowie (etniczna) ~17 tys. są dużo liczniejsi niż Czesi (narodowa) ~3 tys..\n
Uwaga: Inny błąd - „mniejszość narodowa ma własną kulturę, etniczna nie". Obie mają własną kulturę, język, tradycję. Różnica leży tylko w istnieniu państwa macierzystego.\n
Uwaga: Pamiętaj - Żydzi są w Polsce mniejszością narodową (utożsamiają się z państwem Izrael). To bywa źródłem nieporozumień, bo niektórzy uznają Żydów za grupę religijną/kulturową bez państwa, ale prawo polskie traktuje ich jako mniejszość narodową od ustawy z 2005 r.\n
Uwaga: Karaimi i Romowie są mniejszościami etnicznymi nie dlatego, że są mniej liczne, ale dlatego, że nie mają własnego państwa narodowego (Karaimi nigdy nie utworzyli państwa, Romowie również)."}]}