{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-2)\nO strukturze społecznej w Polsce na przełomie XX i XXI wieku\n[Badania struktury społeczeństwa polskiego] w edycji w 2003 r. wprowadziły także… pomiar\ninteligencji respondentów. Okazało się, że osoby o najniższych wynikach, lecz plasujące się\nwyżej w strukturze społecznej, uzyskały w latach 1998-2003 średni przyrost dochodów na\npoziomie 760 zł, a tak samo mało inteligentni, ale z dołu społecznej drabiny, poprawili swój\nstatus jedynie o 67 zł. Osoby o najwyższych wynikach w teście inteligencji Ravena, lecz także\nze społecznego dołu, zdołały wyrwać w tym czasie 650 zł, a więc i tak mniej niż ci mniej\ninteligentni, ale lepiej społecznie ustawieni.\nTe wyniki nie kwestionują, że droga do sukcesu wiedzie poprzez osobiste predyspozycje.\nTo możliwe, lecz bardzo trudne, nawet dla zdolnych, jeśli pochodzą z niższych stref hierarchii\nspołecznej. […] Transformacja […] utrwaliła strukturę społeczną późnego PRL. Badania […]\nwychwytują, że kto należał do nomenklatury PRL, miał relatywnie największe szanse zostać\nprzedsiębiorcą lub menedżerem. Dawnym pracownikom umysłowym, czyli inteligencji,\nprzypadł w nowym podziale los menedżerów i ekspertów. Robotnicy zostali robotnikami lub\nbezrobotnymi. Bo po drodze wyparowało 5 mln miejsc pracy - w 1988 r. zatrudnienie miało\n18 mln osób, w dramatycznym 2002 r. - już tylko 12,8 mln. […] [Owych] pięć milionów\npodzieliło się na tych, którzy zasilili szeregi wczesnych emerytów i rencistów, oraz na tych,\nktórzy stworzyli nową kategorię: bezrobotnych.\nE. Bendyk, Do jakiej klasy społecznej należysz? Polska klasowa, www.polityka.pl\n5.1. Rozstrzygnij, czy inteligencja - jako zdolność umysłowa - była pozytywnie\nzwiązana z przyrostem osiąganego dochodu. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się\ndo informacji z pierwszego akapitu tekstu.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -\n5.2. Na podstawie drugiego akapitu tekstu sformułuj argument i kontrargument do tezy:\nruchliwość pionowa w społeczeństwie polskim w latach 1988-2003 była znacząca.\nArgument -\nKontrargument -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **5.1. Rozstrzygnięcie:** liczebność inteligencji **wzrosła**. *Uzasadnienie:* w okresie transformacji ustrojowej (1988–2003) nastąpił gwałtowny rozwój szkolnictwa wyższego (boom edukacyjny lat 90.), prywatyzacja sektora usług i pojawienie się nowych zawodów intelektualnych – co przełożyło się na wzrost odsetka osób z wyższym wykształceniem i pracujących umysłowo. **5.2. Argument za:** wzrost liczebności inteligencji w stosunkowo krótkim okresie (15 lat) świadczy o **ruchliwości pionowej w górę** – dzieci robotników i chłopów awansowały społecznie poprzez wykształcenie, zasilając szeregi inteligencji (klasyczny mechanizm ruchliwości międzypokoleniowej). **Kontrargument:** sam wzrost odsetka inteligencji nie świadczy o ruchliwości pionowej, bo może być efektem **reprodukcji statusu** (dzieci inteligencji zostały inteligencją) lub **inflacji dyplomów** (poszerzenie kategorii ze względu na masowe wyższe wykształcenie, bez realnej zmiany pozycji w hierarchii społecznej). Bez danych o pochodzeniu społecznym osób zaliczonych do inteligencji nie da się tego rozstrzygnąć.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nStruktura społeczna Polski po 1989 i ruchliwość pionowa to klasyczny temat\negzaminacyjny – uczy formułowania argumentu i kontrargumentu.\n\nTypowy błąd: \"Ruchliwość pionowa\" to zmiana statusu (w górę lub w dół) – nie każda zmiana liczebności warstwy jest ruchliwością. Argumentacja musi uwzględniać **mechanizm**, nie tylko liczbę.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":"Struktura społeczna Polski 1988–2003 – ruchliwość pionowa","page_from":4,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5. (0-2)<br>O strukturze społecznej w Polsce na przełomie XX i XXI wieku<br>[Badania struktury społeczeństwa polskiego] w edycji w 2003 r. wprowadziły także… pomiar<br>inteligencji respondentów. Okazało się, że osoby o najniższych wynikach, lecz plasujące się<br>wyżej w strukturze społecznej, uzyskały w latach 1998-2003 średni przyrost dochodów na<br>poziomie 760 zł, a tak samo mało inteligentni, ale z dołu społecznej drabiny, poprawili swój<br>status jedynie o 67 zł. Osoby o najwyższych wynikach w teście inteligencji Ravena, lecz także<br>ze społecznego dołu, zdołały wyrwać w tym czasie 650 zł, a więc i tak mniej niż ci mniej<br>inteligentni, ale lepiej społecznie ustawieni.<br>Te wyniki nie kwestionują, że droga do sukcesu wiedzie poprzez osobiste predyspozycje.<br>To możliwe, lecz bardzo trudne, nawet dla zdolnych, jeśli pochodzą z niższych stref hierarchii<br>społecznej. […] Transformacja […] utrwaliła strukturę społeczną późnego PRL. Badania […]<br>wychwytują, że kto należał do nomenklatury PRL, miał relatywnie największe szanse zostać<br>przedsiębiorcą lub menedżerem. Dawnym pracownikom umysłowym, czyli inteligencji,<br>przypadł w nowym podziale los menedżerów i ekspertów. Robotnicy zostali robotnikami lub<br>bezrobotnymi. Bo po drodze wyparowało 5 mln miejsc pracy - w 1988 r. zatrudnienie miało<br>18 mln osób, w dramatycznym 2002 r. - już tylko 12,8 mln. […] [Owych] pięć milionów<br>podzieliło się na tych, którzy zasilili szeregi wczesnych emerytów i rencistów, oraz na tych,<br>którzy stworzyli nową kategorię: bezrobotnych.<br>E. Bendyk, Do jakiej klasy społecznej należysz? Polska klasowa, www.polityka.pl<br>5.1. Rozstrzygnij, czy inteligencja - jako zdolność umysłowa - była pozytywnie<br>związana z przyrostem osiąganego dochodu. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się<br>do informacji z pierwszego akapitu tekstu.<br>Rozstrzygnięcie -<br>Uzasadnienie -<br>5.2. Na podstawie drugiego akapitu tekstu sformułuj argument i kontrargument do tezy:<br>ruchliwość pionowa w społeczeństwie polskim w latach 1988-2003 była znacząca.<br>Argument -<br>Kontrargument -</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>5.1. Rozstrzygnięcie:</strong> liczebność inteligencji <strong>wzrosła</strong>. <em>Uzasadnienie:</em> w okresie transformacji ustrojowej (1988–2003) nastąpił gwałtowny rozwój szkolnictwa wyższego (boom edukacyjny lat 90.), prywatyzacja sektora usług i pojawienie się nowych zawodów intelektualnych – co przełożyło się na wzrost odsetka osób z wyższym wykształceniem i pracujących umysłowo. <strong>5.2. Argument za:</strong> wzrost liczebności inteligencji w stosunkowo krótkim okresie (15 lat) świadczy o <strong>ruchliwości pionowej w górę</strong> – dzieci robotników i chłopów awansowały społecznie poprzez wykształcenie, zasilając szeregi inteligencji (klasyczny mechanizm ruchliwości międzypokoleniowej). <strong>Kontrargument:</strong> sam wzrost odsetka inteligencji nie świadczy o ruchliwości pionowej, bo może być efektem <strong>reprodukcji statusu</strong> (dzieci inteligencji zostały inteligencją) lub <strong>inflacji dyplomów</strong> (poszerzenie kategorii ze względu na masowe wyższe wykształcenie, bez realnej zmiany pozycji w hierarchii społecznej). Bez danych o pochodzeniu społecznym osób zaliczonych do inteligencji nie da się tego rozstrzygnąć.</p>\n<p>Strona arkusza</p>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Struktura społeczna Polski po 1989 i ruchliwość pionowa to klasyczny temat<br>egzaminacyjny – uczy formułowania argumentu i kontrargumentu.</p>\n<p>Typowy błąd: &quot;Ruchliwość pionowa&quot; to zmiana statusu (w górę lub w dół) – nie każda zmiana liczebności warstwy jest ruchliwością. Argumentacja musi uwzględniać <strong>mechanizm</strong>, nie tylko liczbę.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<p><strong>5.1.</strong> ## Poprawna odpowiedź</p>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie</strong> - TAK, inteligencja była pozytywnie związana z przyrostem osiąganego dochodu.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie</strong> - W obrębie tej samej grupy społecznej (osoby z dołu drabiny społecznej) wyższy iloraz inteligencji przekładał się na wyższy przyrost dochodów: mało inteligentni osiągnęli przyrost ok. <strong>67 zł</strong>, a najbardziej inteligentni - <strong>650 zł</strong> (czyli <strong>prawie 10-krotnie więcej</strong>).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza danych z pierwszego akapitu</h4>\n<p>Tekst podaje <strong>cztery konkretne wartości przyrostu dochodów</strong> w latach 1998-2003, które tworzą poniższą tabelę:</p>\n<p>| | Niski iloraz inteligencji | Wysoki iloraz inteligencji |<br>| <strong>Wyższe położenie społeczne</strong> | <strong>760 zł</strong> | (nie podano) |<br>| <strong>Niższe położenie społeczne</strong> | <strong>67 zł</strong> | <strong>650 zł</strong> |</p>\n<h5>Kluczowe porównanie - pytanie wymaga zmiany TYLKO ZE WZGLĘDU NA INTELIGENCJĘ</h5>\n<p>Żeby ocenić, czy inteligencja jest pozytywnie związana z przyrostem dochodu, musimy <strong>porównać osoby o RÓŻNEJ inteligencji, ale TEJ SAMEJ pozycji społecznej</strong> (kontrolujemy zmienną pozycji społecznej).</p>\n<p>Tekst pozwala na takie porównanie tylko w obrębie <strong>dolnej warstwy społecznej</strong>:</p>\n<ul><li>Nisko inteligentni z dołu społecznego: <strong>+67 zł</strong></li><li>Wysoko inteligentni z dołu społecznego: <strong>+650 zł</strong></li></ul>\n<p><strong>Różnica: 650 - 67 = 583 zł na korzyść osób bardziej inteligentnych.</strong></p>\n<p>Wniosek: <strong>w obrębie tej samej grupy społecznej</strong> wyższa inteligencja oznaczała znacznie większy przyrost dochodów. <strong>Inteligencja jest więc pozytywnie skorelowana z przyrostem dochodu</strong> (rozstrzygnięcie: TAK).</p>\n<h4>Sposób 2 - interpretacja socjologiczna</h4>\n<p>Wynik świadczy o tym, że <strong>inteligencja stanowi pewien zasób mobilizujący</strong> dla osób z niskich warstw - pozwala zwiększyć dochody, choć nie eliminuje barier strukturalnych.</p>\n<p>Jednocześnie - co warto zauważyć dla zad. 5.2 - <strong>pozycja społeczna jest silniejszym predyktorem dochodów niż inteligencja</strong>: nisko inteligentni z <strong>wysokiej pozycji</strong> zarabiali więcej (760 zł) niż wysoko inteligentni z <strong>niskiej pozycji</strong> (650 zł). To pokazuje siłę <strong>dziedziczenia statusu społecznego</strong> w transformacyjnej Polsce.</p>\n<p>Niemniej, <strong>w odpowiedzi na pytanie 5.1 wystarczy pokazać korelację W OBRĘBIE TEJ SAMEJ GRUPY</strong> - i ta korelacja jest pozytywna.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p>Oficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; (zad. 5.1, max 1 pkt).</p>\n<p><strong>Zasady oceniania:</strong></p>\n<ul><li>1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i podanie poprawnego uzasadnienia.</li><li>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.</li></ul>\n<p><strong>Przykladowa odpowiedz (CKE):</strong></p>\n<p>Rozstrzygnięcie - Tak.<br>Uzasadnienie - Ludzie z tzw. nizin społecznych zmieniali swój dochód w zależności od ilorazu inteligencji - ci mało inteligentni podnieśli swoje zarobki średnio o 67 złotych, a ci najbardziej inteligentni - o 650 złotych.</p>\n<h4>Reference politologiczny - ruchliwość społeczna</h4>\n<p><strong>Ruchliwość społeczna</strong> (Pitirim Sorokin, <em>Social Mobility</em> 1927) - przesuwanie się jednostki w strukturze społecznej:</p>\n<h5>Ruchliwość pionowa</h5>\n<ul><li><strong>w górę</strong> (awans społeczny): np. robotnik → menedżer</li><li><strong>w dół</strong> (degradacja społeczna): np. inteligent → bezrobotny</li></ul>\n<h5>Ruchliwość pozioma</h5>\n<ul><li><strong>w obrębie tej samej warstwy</strong> (np. zmiana zawodu w obrębie klasy średniej)</li></ul>\n<h5>Ruchliwość międzypokoleniowa</h5>\n<ul><li>porównanie dziecka z rodzicami</li></ul>\n<h5>Ruchliwość wewnątrzpokoleniowa</h5>\n<ul><li>zmiana statusu jednostki w trakcie jej życia</li></ul>\n<p><strong>Test Ravena</strong> - niewerbalny test ilorazu inteligencji opracowany przez Johna C. Ravena (1936). Mierzy zdolność do <strong>rozumowania abstrakcyjnego i percepcji wzorców</strong>.</p>\n<p><strong>Henryk Domański</strong> - polski socjolog, autor badań <em>Polish Panel Survey</em> (POLPAN) referowanych w tekście. Jego prace pokazały, że transformacja <strong>utrwaliła a nie rozbiła</strong> strukturę klasową PRL.</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd - odpowiedź <strong>„Nie&quot;</strong>, bo uczeń porównuje liczby BEZ kontroli zmiennej. Patrzy na 760 zł &gt; 650 zł i mówi „mniej inteligentni z góry zarabiają więcej niż bardzo inteligentni z dołu, więc inteligencja nic nie daje&quot;. To <strong>niepoprawna interpretacja</strong> - porównanie powinno być w <strong>obrębie tej samej grupy społecznej</strong>.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Pytanie wymaga rozumienia <strong>pojęcia korelacji</strong> - związek pozytywny oznacza, że <em>im więcej zmiennej A, tym więcej zmiennej B</em> przy stałych innych warunkach. Tu A = inteligencja, B = przyrost dochodów, kontrolowana zmienna = pozycja społeczna.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> W zadaniu 5.2 z tego samego materiału jest odwrotne pytanie - czy ruchliwość pionowa była ZNACZĄCA. Odpowiedź będzie ambiwalentna (argument: 5 mln straconych miejsc pracy / kontrargument: nomenklatura PRL utrwaliła pozycję). Nie myl 5.1 z 5.2!</blockquote>\n<p><strong>5.2.</strong> ## Poprawna odpowiedź</p>\n<p><strong>Teza:</strong> <em>ruchliwość pionowa w społeczeństwie polskim w latach 1988-2003 była znacząca.</em></p>\n<p><strong>Argument</strong> (ZA tezą) - Część robotników utraciła miejsca pracy i <strong>spadła do kategorii bezrobotnych</strong> lub przeszła na wcześniejszą emeryturę: zatrudnienie spadło z <strong>18 mln (1988 r.) do 12,8 mln (2002 r.)</strong> - wyparowało <strong>5 mln miejsc pracy</strong>, co oznacza masową <strong>degradację społeczną</strong> (ruchliwość pionowa w dół).</p>\n<p><strong>Kontrargument</strong> (PRZECIW tezie) - Transformacja <strong>utrwaliła strukturę społeczną późnego PRL</strong>: członkowie nomenklatury PRL z największym prawdopodobieństwem zostawali menedżerami lub przedsiębiorcami, dawni inteligenci zostali ekspertami, a robotnicy pozostali robotnikami. <strong>Pozycja klasowa była dziedziczona, a nie zmieniana</strong>.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza drugiego akapitu tekstu</h4>\n<p>Drugi akapit zawiera ZARÓWNO dane o znaczącej ruchliwości, JAK I dowody na jej brak. To jest klasyczny test krytycznego czytania - w tym samym akapicie autor pokazuje <strong>dwa przeciwstawne aspekty rzeczywistości</strong>.</p>\n<h5>Argument ZA tezą - dane o ruchliwości w dół</h5>\n<blockquote><em>„Bo po drodze wyparowało 5 mln miejsc pracy - w 1988 r. zatrudnienie miało 18 mln osób, w dramatycznym 2002 r. - już tylko 12,8 mln. […] [Owych] pięć milionów podzieliło się na tych, którzy zasilili szeregi wczesnych emerytów i rencistów, oraz na tych, którzy stworzyli nową kategorię: bezrobotnych.&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>5 mln osób zmieniło status społeczny</strong> - przeszli z aktywnych zawodowo do:</p>\n<ul><li>bezrobotnych (nowa kategoria, <strong>degradacja społeczna</strong>)</li><li>wczesnych emerytów / rencistów (deaktywizacja)</li></ul>\n<p>To gigantyczna ruchliwość pionowa w dół. <strong>5 mln to ok. 1/4 wszystkich pracujących Polaków w 1988 r.</strong> - masowy proces, więc ruchliwość była <strong>znacząca</strong>.</p>\n<h5>Kontrargument PRZECIW tezie - dane o reprodukcji struktury</h5>\n<blockquote><em>„Transformacja […] utrwaliła strukturę społeczną późnego PRL. Badania […] wychwytują, że kto należał do nomenklatury PRL, miał relatywnie największe szanse zostać przedsiębiorcą lub menedżerem. Dawnym pracownikom umysłowym, czyli inteligencji, przypadł w nowym podziale los menedżerów i ekspertów. Robotnicy zostali robotnikami lub bezrobotnymi.&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Trzy poziomy reprodukcji struktury:</strong></p>\n<ol><li><strong>Nomenklatura PRL → przedsiębiorcy/menedżerowie</strong> (góra → góra)</li><li><strong>Inteligencja PRL → menedżerowie/eksperci</strong> (środek-góra → środek-góra)</li><li><strong>Robotnicy PRL → robotnicy lub bezrobotni</strong> (dół → dół)</li></ol>\n<p>Wniosek autora: <strong>transformacja utrwaliła strukturę PRL</strong> - większość ludzi zachowała swoją pozycję klasową lub spadła w obrębie tej samej warstwy.</p>\n<h4>Sposób 2 - perspektywa socjologiczna</h4>\n<p><strong>Reprodukcja społeczna</strong> (Pierre Bourdieu, <em>La Reproduction</em> 1970) - proces, w którym pozycje społeczne są dziedziczone z pokolenia na pokolenie poprzez <strong>kapitał ekonomiczny, kulturowy i społeczny</strong>. Nomenklatura PRL miała kapitał:</p>\n<ul><li><strong>ekonomiczny</strong> (oszczędności, znajomi w aparacie),</li><li><strong>społeczny</strong> (sieci kontaktów),</li><li><strong>kulturowy</strong> (wykształcenie, „sposób bycia&quot;),</li></ul>\n<p>który pozwolił im <strong>przekonwertować pozycję polityczną w pozycję ekonomiczną</strong> w nowym ustroju (przykład: prywatyzacja, gdzie często to dawni dyrektorzy stawali się właścicielami).</p>\n<p>Klasyk badań nad polską transformacją: <strong>Henryk Domański</strong> wskazuje, że Polska przetransformowała się <strong>bez rewolucji klasowej</strong> - zmieniono ustrój, ale nie skład warstwowy elit.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p>Oficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; (zad. 5.2, max 1 pkt).</p>\n<p><strong>Zasady oceniania:</strong></p>\n<ul><li>1 pkt - podanie poprawnego argumentu i kontrargumentu.</li><li>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.</li></ul>\n<p><strong>Przykladowa odpowiedz (CKE):</strong></p>\n<p>Argument -<br>Typ 1.: Część robotników zasiliła kategorię bezrobotnych.<br>Typ 2.: Część zwolnionych z pracy przeszło na wcześniejszą emeryturę.<br>Kontrargument -<br>Typ 1.: Transformacja utrwaliła strukturę społeczną późnego PRL.<br>Typ 2.: Pozycja byłej nomenklatury dalej jest wysoka, jej przedstawiciele mieli największe szanse zostać menadżerami lub przedsiębiorcami.<br>Typ 3.: Pozycja społeczna inteligencji dalej jest względnie wysoka, jej przedstawiciele zostali na ogół menadżerami lub ekspertami.<br>Typ 4.: Część robotników zachowała swą pozycję społeczną.</p>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<p><strong>Ruchliwość pionowa</strong> - zmiana pozycji w hierarchii społecznej:</p>\n<ul><li><strong>W górę (awans)</strong>: nomenklatura PRL → biznesmen, robotnik → przedsiębiorca</li><li><strong>W dół (degradacja)</strong>: inteligent → bezrobotny, lekarz → emigrant zarobkowy</li></ul>\n<p><strong>Polska transformacja systemowa 1989-2003 - bilans ruchliwości:</strong></p>\n<p>| Grupa PRL | Wynik po transformacji | Typ ruchliwości |<br>| Nomenklatura partyjno-państwowa | Przedsiębiorcy, menedżerowie | utrzymanie/awans |<br>| Inteligencja techniczna i humanistyczna | Eksperci, kadra zarządzająca | utrzymanie/lekki awans |<br>| Robotnicy przemysłu ciężkiego | Często bezrobotni / wczesni emeryci | DEGRADACJA |<br>| Chłopi (PGR-y) | Bezrobotni | DEGRADACJA |<br>| Drobni handlarze, biznesmeni | Małe firmy, klasa średnia | AWANS |</p>\n<p><strong>Plan Balcerowicza</strong> (1990) - terapia szokowa, która spowodowała:</p>\n<ul><li>inflację 70% w 1991 r.</li><li>wzrost bezrobocia z 0% (PRL) do 16% (1993)</li><li>prywatyzację 8 500 przedsiębiorstw państwowych</li><li>wymianę elity gospodarczej (częściową - bo nomenklatura często „przeszła&quot; do biznesu)</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd - uczniowie podają <strong>argumenty z pierwszego akapitu</strong> (np. „Bo różne ilorazy inteligencji dały różne dochody&quot;). To <strong>nie spełnia wymogu klucza</strong> - pytanie wymaga <strong>drugiego akapitu</strong>.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Inny błąd - odwracanie ról argumentu i kontrargumentu (uczeń jako argument podaje tezę o utrwaleniu struktury, a jako kontrargument - o 5 mln bezrobotnych). Pamiętaj: <strong>argument</strong> popiera tezę („ruchliwość była znacząca&quot;), <strong>kontrargument</strong> ją obala.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Tutaj test krytycznego czytania: TEN SAM autor w jednym akapicie pokazuje DWIE strony procesu transformacji. To pokazuje <strong>złożoność rzeczywistości społecznej</strong> - ruchliwość była <em>znacząca w dół</em> (5 mln), ale <em>słaba w górę</em> (bo nomenklatura zachowała pozycje). To częsta logika WOS-owa: jednoznaczne odpowiedzi rzadko są prawdziwe.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Klucz CKE oczekuje <strong>dosłownego odwołania</strong> do tekstu. Im bliżej cytat, tym lepiej. Argumenty muszą być <strong>konkretne</strong>, nie ogólne („transformacja zmieniła Polskę&quot;).</blockquote>"}]}