{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-1)\nO samorządzie zawodowym\nKonstytucja w artykule 17 dopuszcza tworzenie samorządów zawodowych jako podmiotów\nreprezentujących osoby wykonujące dany zawód zaufania publicznego i sprawujących pieczę\nnad należytym wykonywaniem tego zawodu. Samorząd zawodowy jest organizacją\nprzymusową, co oznacza, że warunkiem wykonywania danego zawodu jest obowiązek\nprzynależności do określonego samorządu.\nNa podstawie: www.gazetaprawna.pl\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nPrzykładem funkcjonowania opisanej instytucji życia publicznego jest działanie\nA. Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”.\nB. Fundacji na Rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa.\nC. Związku Hodowców Psów Rasowych.\nD. Izby Adwokackiej w Warszawie.","answer":"D","answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Poprawna odpowiedź: D. Okręgowa Rada Adwokacka.** **Art. 17 ust. 1 Konstytucji RP:** \"W drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.\" **Okręgowa Rada Adwokacka** jest organem samorządu adwokackiego (ustawa z 1982 r. Prawo o adwokaturze), a adwokat to klasyczny **zawód zaufania publicznego**. Pozostałe odpowiedzi: - A. Krajowa Izba Gospodarcza – **samorząd gospodarczy** (art. 17 ust. 2), nie zawodowy - B. Polskie Towarzystwo Numizmatyczne – stowarzyszenie, nie samorząd - C. Związek Banków Polskich – izba gospodarcza/organizacja przedsiębiorców\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nTrzy rodzaje samorządu w Polsce: terytorialny (gmina, powiat, województwo),\nzawodowy (zawody zaufania publicznego) i gospodarczy (izby) –\nścisła konstytucyjna typologia.\n\nTypowy błąd: Rozróżnienie **samorząd zawodowy** (art. 17 ust. 1 – zawody zaufania publicznego: lekarze, adwokaci, radcowie, notariusze, architekci) vs **samorząd gospodarczy** (art. 17 ust. 2 – izby gospodarcze, rzemieślnicze) jest kluczowe.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":"Samorząd zawodowy – art. 17 Konstytucji RP","page_from":6,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8. (0-1)<br>O samorządzie zawodowym<br>Konstytucja w artykule 17 dopuszcza tworzenie samorządów zawodowych jako podmiotów<br>reprezentujących osoby wykonujące dany zawód zaufania publicznego i sprawujących pieczę<br>nad należytym wykonywaniem tego zawodu. Samorząd zawodowy jest organizacją<br>przymusową, co oznacza, że warunkiem wykonywania danego zawodu jest obowiązek<br>przynależności do określonego samorządu.<br>Na podstawie: www.gazetaprawna.pl<br>Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.<br>Przykładem funkcjonowania opisanej instytucji życia publicznego jest działanie<br>A. Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”.<br>B. Fundacji na Rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa.<br>C. Związku Hodowców Psów Rasowych.<br>D. Izby Adwokackiej w Warszawie.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Poprawna odpowiedź: D. Okręgowa Rada Adwokacka.</strong> <strong>Art. 17 ust. 1 Konstytucji RP:</strong> &quot;W drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.&quot; <strong>Okręgowa Rada Adwokacka</strong> jest organem samorządu adwokackiego (ustawa z 1982 r. Prawo o adwokaturze), a adwokat to klasyczny <strong>zawód zaufania publicznego</strong>. Pozostałe odpowiedzi: - A. Krajowa Izba Gospodarcza – <strong>samorząd gospodarczy</strong> (art. 17 ust. 2), nie zawodowy - B. Polskie Towarzystwo Numizmatyczne – stowarzyszenie, nie samorząd - C. Związek Banków Polskich – izba gospodarcza/organizacja przedsiębiorców</p>\n<p>Strona arkusza</p>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Trzy rodzaje samorządu w Polsce: terytorialny (gmina, powiat, województwo),<br>zawodowy (zawody zaufania publicznego) i gospodarczy (izby) –<br>ścisła konstytucyjna typologia.</p>\n<p>Typowy błąd: Rozróżnienie <strong>samorząd zawodowy</strong> (art. 17 ust. 1 – zawody zaufania publicznego: lekarze, adwokaci, radcowie, notariusze, architekci) vs <strong>samorząd gospodarczy</strong> (art. 17 ust. 2 – izby gospodarcze, rzemieślnicze) jest kluczowe.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>D. Izba Adwokacka w Warszawie</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza kryteriów samorządu zawodowego</h4>\n<p>Tekst definiuje <strong>samorząd zawodowy</strong> poprzez <strong>trzy kluczowe cechy</strong>:</p>\n<h5>Cecha 1: oparcie konstytucyjne</h5>\n<blockquote><em>„Konstytucja w artykule 17 dopuszcza tworzenie samorządów zawodowych&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Art. 17 Konstytucji RP</strong> stanowi:</p>\n<blockquote><em>„1. W drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.&quot;</em></blockquote>\n<h5>Cecha 2: zawód zaufania publicznego</h5>\n<p>Tekst mówi o „osobach wykonujących dany zawód zaufania publicznego&quot;. To są zawody:</p>\n<ul><li>adwokat</li><li>radca prawny</li><li>notariusz</li><li>lekarz</li><li>pielęgniarka</li><li>doradca podatkowy</li><li>aptekarz</li><li>biegły rewident</li><li>architekt</li><li>weterynarz</li><li>komornik</li><li>itd.</li></ul>\n<h5>Cecha 3: przymusowa przynależność</h5>\n<blockquote><em>„Samorząd zawodowy jest organizacją przymusową, co oznacza, że warunkiem wykonywania danego zawodu jest obowiązek przynależności do określonego samorządu.&quot;</em></blockquote>\n<p>Nie da się legalnie wykonywać zawodu adwokata bez bycia członkiem <strong>izby adwokackiej</strong>, ani lekarza bez izby lekarskiej. <strong>Przymus przynależności</strong> odróżnia samorząd zawodowy od dobrowolnych stowarzyszeń.</p>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja błędnych odpowiedzi</h4>\n<p>| Opcja | Organizacja | Typ | Czy jest samorządem zawodowym? |<br>| A | NSZZ „Solidarność&quot; | <strong>związek zawodowy</strong> (dobrowolny) | NIE - związki zawodowe to nie samorządy |<br>| B | Fundacja na Rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa | <strong>fundacja</strong> (NGO) | NIE - fundacja to nie samorząd zawodowy |<br>| C | Związek Hodowców Psów Rasowych | <strong>stowarzyszenie hobbystów</strong> | NIE - dobrowolne, hobby, nie zawód zaufania publicznego |<br>| <strong>D</strong> | <strong>Izba Adwokacka w Warszawie</strong> | <strong>samorząd zawodowy</strong> | <strong>TAK</strong> |</p>\n<h5>Dlaczego A (Solidarność) jest błędna?</h5>\n<p><strong>Związki zawodowe</strong> to organizacje <strong>dobrowolne</strong>, broniące interesów pracowników. Oparte na <strong>art. 12 Konstytucji RP</strong> i ustawie o związkach zawodowych. NIE są przymusowe - pracownik nie musi do nich należeć żeby wykonywać zawód. Przykład: nauczyciel może uczyć bez bycia w ZNP.</p>\n<h5>Dlaczego B (Fundacja) jest błędna?</h5>\n<p><strong>Fundacje</strong> to organizacje pozarządowe (NGO) zakładane na cele społeczne. NIE zrzeszają osób wykonujących dany zawód, lecz <strong>realizują cele statutowe</strong> (np. wspieranie rolnictwa). Brak charakteru zawodowego.</p>\n<h5>Dlaczego C (Hodowcy psów) jest błędna?</h5>\n<p><strong>Stowarzyszenie hobbystów</strong> - dobrowolne, niezawodowe, niezawiązane z wykonywaniem zawodu. Hodowla psów rasowych to zazwyczaj <strong>hobby</strong>, a jeśli zawód, to nie „zaufania publicznego&quot;. Brak konstytucyjnego umocowania jako samorząd zawodowy.</p>\n<h5>Dlaczego D (Izba Adwokacka) jest poprawna?</h5>\n<p><strong>Izba Adwokacka w Warszawie</strong> - to terytorialna izba <strong>samorządu adwokackiego</strong>, działającego na podstawie ustawy z 26 maja 1982 r. <em>Prawo o adwokaturze</em> (Dz.U. 1982 nr 16 poz. 124). Adwokat MUSI być wpisany na listę adwokatów odpowiedniej izby - to <strong>przymusowa przynależność</strong>, charakterystyczna dla samorządu zawodowego.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p>Oficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; (zad. 8, max 1 pkt).</p>\n<p><strong>Zasady oceniania:</strong></p>\n<ul><li>1 pkt - zaznaczenie poprawnej odpowiedzi.</li><li>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.</li></ul>\n<p><strong>Poprawna odpowiedz (CKE):</strong></p>\n<p>D</p>\n<h4>Reference politologiczny - formy zrzeszania w Polsce</h4>\n<p>W Polsce można wyróżnić <strong>kilka różnych form zrzeszania</strong>:</p>\n<h5>1. Samorząd zawodowy (art. 17 Konstytucji)</h5>\n<ul><li><strong>Charakter:</strong> przymusowy (członkostwo wymagane do wykonywania zawodu)</li><li><strong>Cel:</strong> piecza nad zawodem zaufania publicznego</li><li><strong>Przykłady:</strong></li><li>Naczelna Rada Adwokacka i izby adwokackie</li><li>Krajowa Rada Radców Prawnych</li><li>Naczelna Rada Lekarska</li><li>Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych</li><li>Krajowa Rada Notarialna</li><li>Krajowa Izba Doradców Podatkowych</li></ul>\n<h5>2. Związek zawodowy (art. 12, 59 Konstytucji)</h5>\n<ul><li><strong>Charakter:</strong> dobrowolny</li><li><strong>Cel:</strong> obrona praw pracowniczych, prawo do strajku</li><li><strong>Przykłady:</strong> NSZZ „Solidarność&quot;, OPZZ, Forum Związków Zawodowych</li></ul>\n<h5>3. Stowarzyszenie (Ustawa z 1989 r., art. 12, 58 Konstytucji)</h5>\n<ul><li><strong>Charakter:</strong> dobrowolny, niezarobkowy</li><li><strong>Cel:</strong> różne (kulturalne, sportowe, naukowe, hobbystyczne)</li><li><strong>Przykłady:</strong> Klub Sportowy „Legia&quot;, Polski Związek Łowiecki</li></ul>\n<h5>4. Fundacja (Ustawa z 1984 r.)</h5>\n<ul><li><strong>Charakter:</strong> dobrowolny, nakierowany na cel statutowy</li><li><strong>Cel:</strong> użyteczna społecznie</li><li><strong>Przykłady:</strong> Fundacja TVN „Nie Jesteś Sam&quot;, WOŚP</li></ul>\n<h5>5. Partia polityczna (art. 11 Konstytucji)</h5>\n<ul><li><strong>Charakter:</strong> dobrowolny, polityczny</li><li><strong>Cel:</strong> udział w sprawowaniu władzy</li><li><strong>Przykłady:</strong> PiS, KO, Lewica, PSL</li></ul>\n<h5>6. Samorząd terytorialny (art. 16-17 Konstytucji)</h5>\n<ul><li><strong>Charakter:</strong> terytorialny (każdy mieszkaniec gminy z urzędu jej członkiem)</li><li><strong>Przykłady:</strong> gmina, powiat, województwo</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - wybór <strong>A (Solidarność)</strong>. Uczniowie mylą <strong>samorząd zawodowy</strong> ze <strong>związkiem zawodowym</strong>. Kluczowa różnica: <strong>przymus vs dobrowolność</strong>. Solidarność jest dobrowolna (możesz pracować bez bycia jej członkiem). Izba adwokacka jest przymusowa (nie ma adwokata bez izby).</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Inny błąd - wybór <strong>B lub C</strong>, bo „też zrzeszają ludzi&quot;. Pamiętaj: kluczem jest <strong>zawód zaufania publicznego</strong> + <strong>konstytucyjne umocowanie</strong> (art. 17). Fundacje i hobbystyczne związki nie spełniają tych kryteriów.</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Słówko „izba&quot; w nazwie często sygnalizuje samorząd zawodowy - Izba Adwokacka, Izba Lekarska, Izba Inżynierów. Ale uwaga: <strong>„Izba Gospodarcza&quot;</strong> (np. Krajowa Izba Gospodarcza) to <strong>organizacja samorządu gospodarczego</strong>, oparta na <strong>art. 17 ust. 2</strong> Konstytucji (też samorząd, ale gospodarczy nie zawodowy).</blockquote>\n<blockquote><strong>Uwaga:</strong> Zawód zaufania publicznego to <strong>wąska kategoria</strong> - wymaga konkretnej ustawy je regulującej. Np. nauczyciel NIE jest zawodem zaufania publicznego (nie ma izby nauczycielskiej z przymusowym członkostwem).</blockquote>"}]}