{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-1)\nO zjawisku społecznym\nTo zestaw przekonań, uprzedzeń i stereotypów mających swe podstawy w biologicznym\nzróżnicowaniu ludzi, związanych z procesem starzenia się, które dotyczą kompetencji\ni potrzeb osób w zależności od ich chronologicznego wieku […].\nKrzywdzący stereotyp osoby starszej […] [ciągle trwa]. Nieuzasadniona izolacja osób\nstarszych została uznana za przejaw ich dyskryminowania.\nM. Świderska, […] jako problem społeczny, „Pedagogika Rodziny” 2015, nr 5, s. 43-44;\nSocjologia prawa. Główne problemy i postacie, red. A. Kojder, Z. Cywiński, Warszawa 2015, s. 71-72.\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nZjawisko opisane w tekście to\nA. ageizm.\nB. klientelizm.\nC. oportunizm.\nD. gerontokracja.","answer":"A","answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Poprawna odpowiedź: A. ageizm.** **Ageizm** (od ang. *age* – wiek) to dyskryminacja ze względu na wiek, najczęściej osób starszych (ale również młodszych). Termin wprowadzony w 1969 r. przez Roberta N. Butlera. Pozostałe: - B. seksizm – dyskryminacja ze względu na płeć - C. ksenofobia – lęk i wrogość wobec obcych (cudzoziemców) - D. szowinizm – skrajny nacjonalizm, ślepe uwielbienie własnego narodu\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nSłownik form dyskryminacji (rasizm, seksizm, ageizm, homofobia, ksenofobia,\nszowinizm, antysemityzm) – pojawia się regularnie w pytaniach zamkniętych.\n\nTypowy błąd: Łatwe – ale trzeba znać sam termin \"ageizm\", który jest mniej oczywisty po polsku.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":"Dyskryminacja ze względu na wiek (ageizm)","page_from":6,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 9. (0-1)
O zjawisku społecznym
To zestaw przekonań, uprzedzeń i stereotypów mających swe podstawy w biologicznym
zróżnicowaniu ludzi, związanych z procesem starzenia się, które dotyczą kompetencji
i potrzeb osób w zależności od ich chronologicznego wieku […].
Krzywdzący stereotyp osoby starszej […] [ciągle trwa]. Nieuzasadniona izolacja osób
starszych została uznana za przejaw ich dyskryminowania.
M. Świderska, […] jako problem społeczny, „Pedagogika Rodziny” 2015, nr 5, s. 43-44;
Socjologia prawa. Główne problemy i postacie, red. A. Kojder, Z. Cywiński, Warszawa 2015, s. 71-72.
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zjawisko opisane w tekście to
A. ageizm.
B. klientelizm.
C. oportunizm.
D. gerontokracja.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Odpowiedź: Poprawna odpowiedź: A. ageizm. Ageizm (od ang. age – wiek) to dyskryminacja ze względu na wiek, najczęściej osób starszych (ale również młodszych). Termin wprowadzony w 1969 r. przez Roberta N. Butlera. Pozostałe: - B. seksizm – dyskryminacja ze względu na płeć - C. ksenofobia – lęk i wrogość wobec obcych (cudzoziemców) - D. szowinizm – skrajny nacjonalizm, ślepe uwielbienie własnego narodu

\n

Strona arkusza

\n

Po co to umieć

\n

Słownik form dyskryminacji (rasizm, seksizm, ageizm, homofobia, ksenofobia,
szowinizm, antysemityzm) – pojawia się regularnie w pytaniach zamkniętych.

\n

Typowy błąd: Łatwe – ale trzeba znać sam termin "ageizm", który jest mniej oczywisty po polsku.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

A. ageizm

\n

Sposób 1 - analiza tekstu

\n

Tekst zawiera trzy wskazówki prowadzące jednoznacznie do ageizmu:

\n
Wskazówka 1: kryterium wiekowe
\n
„zestaw przekonań, uprzedzeń i stereotypów [ ] związanych z procesem starzenia się"
\n

Kluczowe sformułowanie: „procesem starzenia się" - wskazuje na zjawisko związane z wiekiem.

\n
Wskazówka 2: uprzedzenia oparte na chronologicznym wieku
\n
„dotyczą kompetencji i potrzeb osób w zależności od ich chronologicznego wieku"
\n

Dosłowne odniesienie do wieku jako podstawy dyskryminacji. To definicja ageizmu wprost.

\n
Wskazówka 3: stereotyp osoby starszej
\n
„Krzywdzący stereotyp osoby starszej […] ciągle trwa. Nieuzasadniona izolacja osób starszych została uznana za przejaw ich dyskryminowania."
\n

Dyskryminacja osób starszych = ageizm (głównie w tym kierunku, choć ageizm może też dotyczyć ludzi młodych - tzw. odwrócony ageizm).

\n

Wniosek: dyskryminacja oparta na wieku to ageizm → odpowiedź A.

\n

Sposób 2 - eliminacja błędnych odpowiedzi

\n

Analiza wszystkich opcji:

\n

| Opcja | Pojęcie | Definicja | Pasuje? |
| A | ageizm (od ang. age = wiek) | dyskryminacja oparta na wieku, głównie wobec osób starszych (Robert Butler 1969) | TAK |
| B | klientelizm | system politycznych zależności patron-klient (np. wzajemne usługi za poparcie polityczne) | NIE - to z polityki, nie wieku |
| C | oportunizm | postawa pragmatycznego wykorzystywania okazji bez zasad (od łac. opportunus = sprzyjający) | NIE - to o zachowaniach indywidualnych |
| D | gerontokracja | rządy starców (od gr. geron = starzec + kratos = władza) | NIE - to ustrojowa forma sprawowania władzy |

\n
Dlaczego B (klientelizm) jest błędna?
\n

Klientelizm to system relacji politycznych, w którym patron (polityk, urzędnik) udziela protekcji klientom (wyborcom) w zamian za poparcie polityczne. Dotyczy korupcji politycznej, nie wieku.

\n
Dlaczego C (oportunizm) jest błędna?
\n

Oportunizm to postawa moralna polegająca na dostosowywaniu zasad do okazji dla osobistego zysku. Cecha indywidualna, nie społeczna. Brak związku z wiekiem.

\n
Dlaczego D (gerontokracja) jest błędna?
\n

Gerontokracja to ustrojowa forma rządów, w których władzę sprawują osoby starsze. Przykład: Sowiecka gierontokracja lat 70.-80. (Breżniew, Andropow, Czernienko - wszyscy umarli w fotelu generalnego sekretarza KPZR). Tu pojęcie odwrotne - władza STARSZYCH, nie dyskryminacja STARSZYCH. Pułapka semantyczna!

\n

Schemat oceniania CKE

\n

Oficjalny schemat oceniania wg dokumentu CKE "Zasady oceniania rozwiazan zadan" (zad. 9, max 1 pkt).

\n

Zasady oceniania:

\n\n

Poprawna odpowiedz (CKE):

\n

A

\n

Reference politologiczny - typy dyskryminacji

\n

Dyskryminacja - niezasadne, niesprawiedliwe traktowanie osób ze względu na cechy nie mające związku z istotą sytuacji (np. dostęp do pracy, opieki zdrowotnej).

\n
Główne typy dyskryminacji:
\n

| Typ | Cecha | Termin |
| Dyskryminacja rasowa | rasa, kolor skóry | rasizm |
| Dyskryminacja płciowa | płeć | seksizm |
| Dyskryminacja narodowościowa | narodowość | szowinizm, ksenofobia |
| Dyskryminacja religijna | wyznanie | antyislamizm, antysemityzm |
| Dyskryminacja wiekowa | wiek | AGEIZM |
| Dyskryminacja niepełnosprawnych | niepełnosprawność | ableizm |
| Dyskryminacja orientacji seksualnej | orientacja | homofobia, transfobia |
| Dyskryminacja klasowa | klasa społeczna | klasizm |

\n
Ageizm - pochodzenie i definicja
\n

Termin wprowadził Robert Butler w 1969 r. w pracy Age-Ism: Another Form of Bigotry. Definicja:

\n
„Systematyczne stereotypizowanie i dyskryminowanie ludzi z powodu ich wieku, podobnie jak rasizm i seksizm są dyskryminacją ze względu na rasę i płeć."
\n

Skutki ageizmu w Polsce:

\n\n
Konstytucja RP - zakaz dyskryminacji
\n

Art. 32 Konstytucji RP:

\n
„1. Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
2. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny."
\n

Karta Praw Podstawowych UE, art. 21:

\n
„Zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na ( ) wiek, niepełnosprawność lub orientację seksualną."
\n

Typowe pułapki

\n
Uwaga: Najczęstszy błąd - wybór D (gerontokracja). Pułapka semantyczna: oba słowa zawierają element „stary" (geron-, age-), ale oznaczają coś przeciwnego:
- Gerontokracja = władza STARSZYCH
- Ageizm = dyskryminacja STARSZYCH
\n
Uwaga: Inny błąd - wybór C (oportunizm). Oportunizm dotyczy POSTAW jednostek (kupowanie wartości za pragmatyczny zysk), nie zjawiska społecznego dyskryminacji.
\n
Uwaga: Pojęcie ageizmu jest stosunkowo nowe w polskim WOS-ie - pojawia się w arkuszach od ok. 2010 r. Należy do terminologii, którą maturzysta MUSI znać. Inne nowsze pojęcia: homofobia, mobbing (w pracy), bullying (w szkole), trolling (w internecie).
\n
Uwaga: Pamiętaj o ageizmie odwróconym - dyskryminacji młodych (np. odmowa zatrudnienia z powodu „braku doświadczenia", traktowanie pomysłów młodych ludzi jako mniej poważne). Ale w arkuszu CKE z reguły chodzi o ageizm w kierunku starszych - co tekst tutaj jasno sygnalizuje („izolacja osób starszych").
"}]}