Zadanie 11.
O władzy ustawodawczej w jednym z państw
Federalną władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy Kongres. Pod względem uprawnień
ustawodawczych obie izby są sobie równe - proces ustawodawczy może rozpocząć się,
poza ustawami podatkowymi, w każdej izbie, a zgoda obu izb na tę samą wersję ustawy jest
konieczna do jej uchwalenia. Izbą pierwszą jest Izba Reprezentantów, składająca się z 435
deputowanych, wybierana na kadencję 2-letnią w wyborach większościowych.
Na podstawie: Systemy polityczne. Podręcznik akademicki,
red. M. Bankowicz, B. Kosowska-Gąstoł, Kraków 2020, t. 2, s. 77.
Odpowiedź: 11.1. 1. Stanach Zjednoczonych (Ameryki) — USA 2. Senat (Senat Stanów Zjednoczonych, 100 senatorów, po 2 z każdego stanu) 11.2. Dwa argumenty — dowolne dwa z poniższych: Argument 1 (poprawki Senatu). W Polsce poprawki do ustawy uchwalone przez Senat RP mogą zostać odrzucone przez Sejm RP bezwzględną większością głosów. Zgoda drugiej izby co do treści wszystkich przepisów nie jest więc konieczna do wejścia ustawy w życie — inaczej niż w Kongresie, gdzie obie izby muszą przyjąć tę samą wersję ustawy. Argument 2 (odrzucenie ustawy). Uchwała Senatu RP o odrzuceniu ustawy nie jest ostateczna — Sejm RP może ją odrzucić bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. W USA sprzeciw drugiej izby blokuje ustawę. Argument 3 (kierunek drogi ustawodawczej). W Polsce projekt ustawy trafia najpierw do Sejmu, a do Senatu dopiero po jego uchwaleniu. Nie ma rozwiązania, w myśl którego prace nad projektem mogłyby rozpoczynać się w drugiej izbie — a w Kongresie proces może ruszyć w każdej izbie (poza ustawami podatkowymi). Argument 4 (asymetria pozycji). W Polsce mamy bikameralizm nierównorzędny — Sejm RP ma w zakresie ustawodawstwa wyraźnie większe uprawnienia niż Senat RP. W USA obie izby są w tym zakresie równe.
\nTreść zadania (CKE)
\nKongres USA — dwie izby
\nCecha | Izba Reprezentantów | Senat
liczba członków | 435 | 100 (po 2 z każdego stanu)
kadencja | 2 lata | 6 lat (co 2 lata odnowa 1/3)
reprezentuje | ludność (proporcjonalnie do liczby mieszkańców) | stany (równo)
wybory | większościowe, okręgi jednomandatowe | większościowe, ogólnostanowe
uprawnienia wyłączne | inicjowanie ustaw podatkowych, wszczęcie impeachmentu | ratyfikacja traktatów, zatwierdzanie nominacji, sąd w impeachmencie
Bikameralizm równorzędny a nierównorzędny
\nCecha | Równorzędny (USA) | Nierównorzędny (Polska)
gdzie zaczyna się droga ustawodawcza | w każdej izbie | tylko w Sejmie
czy zgoda drugiej izby jest konieczna | tak | nie — Sejm przełamuje
jak rozstrzyga się rozbieżności | komitet uzgodnieniowy obu izb | decyzją Sejmu
pozycja drugiej izby | równa lub mocniejsza | słabsza
Inne przykłady bikameralizmu równorzędnego: Włochy, Szwajcaria. Nierównorzędnego: Polska, Wielka Brytania, Francja.
\nDroga ustawodawcza w Polsce — krok po kroku
\nEtap | Kto | Uwagi
\nWarto zapamiętać trzy różne większości w tej ścieżce: zwykła (uchwalenie ustawy), bezwzględna (przełamanie Senatu), 3/5 (przełamanie weta Prezydenta).
\nPunktacja CKE
\nTypowy błąd: W 11.2 trzeba podać dwa argumenty, a punkt jest przyznawany łącznie. Jeden trafny i jeden chybiony to zero punktów. Warto wybrać dwa argumenty z różnych obszarów — np. jeden o poprawkach, drugi o kolejności izb. Najczęstszy błąd merytoryczny: twierdzenie, że Senat RP może zawetować ustawę. Nie może. Senat ma 30 dni na przyjęcie ustawy, wprowadzenie poprawek albo jej odrzucenie — ale każdą z tych decyzji Sejm może przełamać bezwzględną większością. Weto przysługuje Prezydentowi RP, nie Senatowi. Nie myl bezczynności Senatu z odrzuceniem. Jeśli Senat nie podejmie uchwały w ciągu 30 dni, ustawę uznaje się za przyjętą w brzmieniu uchwalonym przez Sejm (art. 121 ust. 2 Konstytucji RP). W 11.1 luka 2. bywa wypełniana „Izbą Lordów" albo „Bundesratem". Tekst mówi o Kongresie i Izbie Reprezentantów — to jednoznacznie USA, gdzie izbą drugą (wyższą) jest Senat. Uwaga na jeden wyjątek w tekście: ustawy podatkowe. Te muszą w USA rozpocząć bieg w Izbie Reprezentantów (klauzula pochodzenia, Origination Clause). To jedyne odstępstwo od równości izb i CKE celowo je w tekście zostawia. Nie utożsamiaj polskiego Senatu z amerykańskim. Amerykański Senat jest silniejszy od Izby Reprezentantów w wielu obszarach (zatwierdzanie nominacji, ratyfikacja traktatów), a polski Senat jest izbą słabszą od Sejmu.
"}]}