Zadanie 11.2. (0-1)
Odwołując się do obowiązujących rozwiązań prawnych, sformułuj dwa argumenty do
tezy: W Rzeczypospolitej Polskiej kompetencje izb parlamentu w zakresie drogi
ustawodawczej są inne, niż przedstawiono w tekście.
Zadanie 11.2. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
(ZP) I. Wiedza i rozumienie.
systemu politycznego Rzeczypospolitej
Polskiej.
polskiego systemu prawnego.
(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie
informacji.
na temat życia […] politycznego.
(ZP) III. Organy władzy publicznej
w Rzeczypospolitej Polskiej.
Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu
Rzeczypospolitej Polskiej […].
(ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej.
ustawodawczą.
Zasady oceniania
1 pkt - sformułowanie dwóch poprawnych argumentów.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Typ 1.: Poprawki do ustawy uchwalone przez Senat RP mogą zostać przez Sejm RP
odrzucone bezwzględną większością głosów (zatem w Polsce zgoda drugiej izby co do
wszystkich przepisów danej ustawy nie jest konieczna do tego, by ta ustawa weszła w życie).
Typ 2.: Uchwalenie przez Senat RP odrzucenia ustawy nie jest ostateczne - Sejm RP może
odrzucić taką uchwałę Senatu RP bezwzględną większością głosów (zatem w Polsce zgoda
drugiej izby na ustawę nie jest konieczna do tego, by ta ustawa weszła w życie).
Typ 3.: Ustawa zostaje przekazana do akceptacji Senatu RP dopiero wówczas, gdy zostanie
przyjęta przez Sejm RP (zatem nie ma w Polsce rozwiązania, w myśl którego prace nad
wniesionym projektem ustawy rozpoczynałyby się w drugiej izbie parlamentu).
Typ 4.: W zakresie ustawodawstwa w Polsce Sejm RP ma większe uprawnienia niż Senat
RP, co jest inne niż w USA.
Dwa argumenty — dowolne dwa z poniższych: Argument 1 (poprawki Senatu). W Polsce poprawki do ustawy uchwalone przez Senat RP mogą zostać odrzucone przez Sejm RP bezwzględną większością głosów. Zgoda drugiej izby co do treści wszystkich przepisów nie jest więc konieczna do wejścia ustawy w życie — inaczej niż w Kongresie, gdzie obie izby muszą przyjąć tę samą wersję ustawy. Argument 2 (odrzucenie ustawy). Uchwała Senatu RP o odrzuceniu ustawy nie jest ostateczna — Sejm RP może ją odrzucić bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. W USA sprzeciw drugiej izby blokuje ustawę. Argument 3 (kierunek drogi ustawodawczej). W Polsce projekt ustawy trafia najpierw do Sejmu, a do Senatu dopiero po jego uchwaleniu. Nie ma rozwiązania, w myśl którego prace nad projektem mogłyby rozpoczynać się w drugiej izbie — a w Kongresie proces może ruszyć w każdej izbie (poza ustawami podatkowymi). Argument 4 (asymetria pozycji). W Polsce mamy bikameralizm nierównorzędny — Sejm RP ma w zakresie ustawodawstwa wyraźnie większe uprawnienia niż Senat RP. W USA obie izby są w tym zakresie równe.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Argument 1. - Poprawki Senatu RP mogą zostać odrzucone przez Sejm bezwzględną większością głosów (art. 121 ust. 3 Konstytucji RP). Zatem w Polsce zgoda drugiej izby (Senatu) co do wszystkich przepisów ustawy NIE jest konieczna do tego, by ta ustawa weszła w życie - wystarczy, że Sejm odrzuci poprawki Senatu. To zasadnicza różnica wobec opisanego w tekście modelu USA, gdzie zgoda obu izb na tę samą wersję ustawy jest konieczna.
\nArgument 2. - Inicjatywa ustawodawcza w Polsce nie może rozpoczynać się od Senatu w sensie dosłownym - projekty ustaw są kierowane do Sejmu RP (art. 118 i art. 121 Konstytucji RP). Senat ma jedynie 30 dni na uchwalenie poprawek lub odrzucenie ustawy uchwalonej przez Sejm. W tekście opisane jest, że proces ustawodawczy może rozpocząć się w każdej z dwóch izb Kongresu USA - w Polsce nie ma takiego rozwiązania, w którym praca nad wniesionym projektem ustawy rozpoczynałaby się w drugiej izbie parlamentu (Senacie).
\nArt. 121 Konstytucji RP - droga ustawy w polskim parlamencie:
\n"1. Ustawę uchwaloną przez Sejm Marszałek Sejmu przekazuje Senatowi.\n
2. Senat w ciągu 30 dni od dnia przekazania ustawy może ją przyjąć bez zmian, uchwalić poprawki albo uchwalić odrzucenie jej w całości. Jeżeli Senat w ciągu 30 dni od dnia przekazania ustawy nie podejmie stosownej uchwały, ustawę uznaje się za uchwaloną w brzmieniu przyjętym przez Sejm.
3. Uchwałę Senatu odrzucającą ustawę albo poprawkę zaproponowaną w uchwale Senatu uważa się za przyjętą, jeżeli Sejm nie odrzuci jej bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów."
Kluczowe konsekwencje:
\n→ W praktyce: Sejm ma decydujący głos. Senat może spowolnić proces, ale nie może go zablokować. To zupełnie inny model niż w USA, gdzie obie izby równe.
\nSystem USA (z tekstu):
\nSystem Polski (Konstytucja RP):
\nPorównanie schematyczne:
\n| Cecha | USA (Kongres) | Polska (Sejm+Senat) |
| Równość izb | TAK | NIE (Sejm dominuje) |
| Skąd rozpoczyna się proces? | Z każdej izby | Tylko Sejm (z wyjątkiem ratyfikacji umów) |
| Zgoda obu izb konieczna? | TAK | NIE (Sejm może odrzucić Senat 50%+) |
| Veto głowy państwa odrzucane | 2/3 obu izb | 3/5 Sejmu |
| Inicjatywa ustawodawcza | każdy kongresmen | poseł (15+), Senat, Prezydent, RM, 100 000 obywateli |
→ Polski model = "jednoizbowy plus" (de facto Sejm decyduje, Senat to izba opóźnienia). Model USA = dwuizbowość równa (perfect bicameralism).
\nPrzykład: ustawa o Trybunale Konstytucyjnym z 22 XII 2015 r. - Senat zgłosił poprawki, Sejm odrzucił bezwzględną większością (PiS miał wówczas wiekszość 235 mandatów, łatwo przekraczał próg bezwzględnej większości 231 z 460).
\nPrzykład odwrotny: ustawa o referendum w sprawie reform Tuska 2015 r. - Senat zaproponował poprawki, Sejm je przyjął (bo nie miał bezwzględnej większości do odrzucenia).
\n→ W praktyce parlamentarnej Polski rola Senatu jest ograniczona, ale NIE jest pomijalna - może wymusić poprawki, jeśli koalicja w Sejmie nie ma bezwzględnej większości.
\n1 pkt - sformułowanie DWÓCH poprawnych argumentów.\n
0 pkt - tylko jeden poprawny argument, lub brak odpowiedzi.
Akceptowane warianty argumentów (klucz CKE typy):
- Typ 1.: "Poprawki Senatu RP mogą zostać przez Sejm RP odrzucone bezwzględną większością głosów (zatem w Polsce zgoda drugiej izby co do wszystkich przepisów danej ustawy nie jest konieczna do tego, by ta ustawa weszła w życie)."
- Typ 2.: "Uchwalenie przez Senat RP odrzucenia ustawy nie jest ostateczne - Sejm RP może odrzucić taką uchwałę Senatu RP bezwzględną większością głosów (zatem w Polsce zgoda drugiej izby na ustawę nie jest konieczna do tego, by ta ustawa weszła w życie)."
- Typ 3.: "Ustawa zostaje przekazana do akceptacji Senatu RP dopiero wówczas, gdy zostanie przyjęta przez Sejm RP (zatem nie ma w Polsce rozwiązania, w myśl którego prace nad wniesionym projektem ustawy rozpoczynałyby się w drugiej izbie parlamentu)."
- Typ 4.: "W zakresie ustawodawstwa w Polsce Sejm RP ma większe uprawnienia niż Senat RP, co jest inne niż w USA."
KRYTYCZNE: klucz wymaga DWÓCH argumentów. Mogą być dowolne dwa z powyższych typów (nie muszą być oba - typ 1 i typ 3 są najczęstsze i najsilniejsze).
Kluczowe pojęcia z reference (sekcja 2, art. 95-122 Konstytucji RP):
\nKonstytucja RP, kluczowe artykuły:
\nBikameralizm - typologia (Lijphart 1999):
\nPolska = asymetryczny + kongruentny - Sejm dominuje, ale obie izby wybierane bezpośrednio.
\n⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - argument zbyt ogólny ("W Polsce Sejm jest ważniejszy"). Klucz wymaga konkretnego mechanizmu prawnego: "poprawki Senatu może odrzucić Sejm bezwzględną większością".\n
⚠️ Uwaga: Druga pułapka - tylko jeden argument zamiast dwóch. Trzeba wymienić dwa wyraźnie rozróżnione mechanizmy. Najlepsza para: (a) odrzucenie poprawek Senatu przez Sejm, (b) brak możliwości rozpoczęcia procesu w Senacie.\n
⚠️ Uwaga: Trzecia pułapka - argument o wyborach (np. "w Polsce Sejm i Senat wybierane są tak samo"). To NIE jest argument o drodze ustawodawczej - to o systemie wyborczym. Klucz wymaga argumentu o procesie legislacyjnym.\n
⚠️ Uwaga: Pomyl Senat USA (100 senatorów, kadencja 6 lat, JOW od 1913) z Senatem Polski (100 senatorów, kadencja 4 lata, JOW od 2011). Liczba senatorów jest taka sama, ale rola jest zupełnie inna!\n
⚠️ Uwaga: Wyjątek dla budżetu: w USA ustawy podatkowe muszą zaczynać się w Izbie Reprezentantów (art. I sek. 7 Konstytucji USA). W Polsce ustawa budżetowa też wnoszone przez RM i Sejm + Senat ma ograniczenia (nie może zmienić wydatków, art. 220)."}]}