{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/12.2","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"12.2","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nUzasadnij, że w państwie, którego dotyczy tekst, istnieje dualizm egzekutywy.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZR) I. Wiedza i rozumienie.\n3) Zdający przedstawia różne formy\nrywalizacji o władzę państwową, jej\nsprawowania […].\n(ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n2) Zdający wykazuje się umiejętnością\nczytania ze zrozumieniem […] tekstów\nz zakresu nauk społecznych.\n(ZR) VIII. Modele sprawowania władzy.\n7) Zdający wyjaśnia mechanizmy wyłaniania\nrządu […].\n8) Zdający charakteryzuje typy relacji między\nrządem a głową państwa […].\nZasady oceniania\n1 pkt - sformułowanie poprawnego uzasadnienia.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowa odpowiedź\nFunkcje głowy państwa i szefa rządu są rozdzielone.","solution":"Dualizm egzekutywy oznacza, że władza wykonawcza jest **podzielona między dwa odrębne organy**. W opisanym państwie funkcje **głowy państwa** i **szefa rządu są rozdzielone**: głową państwa jest **książę**, a rządem kieruje **premier** (mianowany przez księcia i wyposażony przez niego w kompetencje). Obok siebie istnieją więc dwa człony egzekutywy — monarcha i gabinet — co jest istotą dualizmu.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-12.2.webp","solution_image":null,"topics":"monarchia konstytucyjna i parlamentarna, Liechtenstein, dualizm egzekutywy, system parlamentarno-komitetowy, weto absolutne","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12.2. (0-1)<br>Uzasadnij, że w państwie, którego dotyczy tekst, istnieje dualizm egzekutywy.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 12.2. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>(ZR) I. Wiedza i rozumienie.</p>\n<ol><li>Zdający przedstawia różne formy</li></ol>\n<p>rywalizacji o władzę państwową, jej<br>sprawowania […].<br>(ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie<br>informacji.</p>\n<ol><li>Zdający wykazuje się umiejętnością</li></ol>\n<p>czytania ze zrozumieniem […] tekstów<br>z zakresu nauk społecznych.<br>(ZR) VIII. Modele sprawowania władzy.</p>\n<ol><li>Zdający wyjaśnia mechanizmy wyłaniania</li></ol>\n<p>rządu […].</p>\n<ol><li>Zdający charakteryzuje typy relacji między</li></ol>\n<p>rządem a głową państwa […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - sformułowanie poprawnego uzasadnienia.<br>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Przykładowa odpowiedź<br>Funkcje głowy państwa i szefa rządu są rozdzielone.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Dualizm egzekutywy oznacza, że władza wykonawcza jest <strong>podzielona między dwa odrębne organy</strong>. W opisanym państwie funkcje <strong>głowy państwa</strong> i <strong>szefa rządu są rozdzielone</strong>: głową państwa jest <strong>książę</strong>, a rządem kieruje <strong>premier</strong> (mianowany przez księcia i wyposażony przez niego w kompetencje). Obok siebie istnieją więc dwa człony egzekutywy — monarcha i gabinet — co jest istotą dualizmu.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>W państwie, którego dotyczy tekst, istnieje dualizm egzekutywy</strong>, ponieważ <strong>funkcje głowy państwa i szefa rządu są rozdzielone</strong> między dwa różne organy: <strong>księcia</strong> (głowa państwa, dziedziczny monarcha) oraz <strong>premiera</strong> (szef rządu, mianowany przez księcia). Z tekstu wprost wynika, że &quot;książę mianuje premiera i wyposaża go w kompetencje&quot; - co oznacza, że premier jest odrębnym organem władzy wykonawczej, a nie po prostu doradcą monarchy. Dualizm egzekutywy = dwa organy egzekutywy (głowa państwa + premier/rząd) z odrębnymi funkcjami, w przeciwieństwie do <strong>monizmu egzekutywy</strong> (jeden organ = głowa państwa = szef rządu), charakterystycznego np. dla systemu prezydenckiego USA.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza definicyjna pojęcia dualizmu egzekutywy</h4>\n<p><strong>Dualizm egzekutywy</strong> (z łac. <em>dualis</em> - dwoisty) to model organizacji władzy wykonawczej, w którym:</p>\n<ul><li><strong>Głowa państwa</strong> (monarcha, prezydent reprezentacyjny) - pełni funkcje ceremonialne, reprezentacyjne, symboliczne.</li><li><strong>Szef rządu</strong> (premier, kanclerz) - kieruje administracją, prowadzi politykę bieżącą państwa.</li></ul>\n<p>Dualizm występuje w:</p>\n<ul><li><strong>Monarchiach</strong> (UK, Hiszpania, Liechtenstein, Monako - monarcha + premier).</li><li><strong>Republikach parlamentarnych</strong> (Niemcy, Włochy, Polska - prezydent + premier).</li><li><strong>Systemach semiprezydenckich</strong> (Francja V Republika, Portugalia - prezydent + premier).</li></ul>\n<p>W odróżnieniu od <strong>monizmu egzekutywy</strong>:</p>\n<ul><li><strong>Systemy prezydenckie</strong> (USA, Brazylia, Argentyna) - prezydent = głowa państwa <strong>i</strong> szef rządu w jednej osobie.</li><li><strong>Niektóre dyktatury</strong> - jeden lider łączy obie funkcje.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - analiza tekstu (kluczowe fragmenty wskazujące na dualizm)</h4>\n<p>W tekście są <strong>trzy</strong> wskaźniki dualizmu egzekutywy:</p>\n<p><strong>Wskaźnik 1: Książę pełni funkcję głowy państwa.</strong></p>\n<blockquote><em>&quot;Monarcha, którym jest dziedziczny w linii męskiej książę, pełni funkcję głowy państwa [ ].&quot;</em></blockquote>\n<p>→ Tekst wprost definiuje księcia jako <strong>głowę państwa</strong> (rola ceremonialna, reprezentacyjna).</p>\n<p><strong>Wskaźnik 2: Premier jest odrębnym organem mianowanym przez księcia.</strong></p>\n<blockquote><em>&quot;Dodatkowo książę mianuje premiera [ ] i wyposaża go w kompetencje [oraz] może w każdej chwili odwołać rząd i powołać na jego miejsce nowy.&quot;</em></blockquote>\n<p>→ <strong>Premier</strong> istnieje jako odrębny urząd, otrzymuje <strong>kompetencje</strong> (kompetencje rządowe), kieruje <strong>rządem</strong>. To znaczy, że obok księcia istnieje <strong>drugi organ egzekutywy</strong>.</p>\n<p><strong>Wskaźnik 3: Rząd jest odrębnym organem.</strong></p>\n<blockquote><em>&quot;Parlament posiada uprawnienia ustawodawcze i kontrolne wobec administracji księstwa.&quot;</em></blockquote>\n<p>→ Parlament kontroluje <strong>administrację</strong>, czyli aparat rządowy. Administracja = funkcja rządu, nie księcia.</p>\n<p>→ <strong>Wniosek:</strong> w państwie z tekstu mamy <strong>dwa</strong> organy egzekutywy: (1) <strong>książę</strong> = głowa państwa, (2) <strong>premier + rząd</strong> = szef egzekutywy operacyjnej. To definicyjny dualizm.</p>\n<h4>Sposób 3 - porównanie z innymi systemami (dualizm vs monizm)</h4>\n<p>Klasyfikacja egzekutywy:</p>\n<p>| System | Głowa państwa | Szef rządu | Dualizm? |<br>| <strong>USA</strong> (prezydencki) | Prezydent | Prezydent (ta sama osoba) | NIE (monizm) |<br>| <strong>UK</strong> (monarchia parlamentarna) | Król | Premier | TAK (dualizm) |<br>| <strong>Niemcy</strong> (parlamentarno-gabinetowy) | Prezydent (ceremonialny) | Kanclerz | TAK (dualizm) |<br>| <strong>Francja</strong> (semiprezydencki) | Prezydent (silny) | Premier | TAK (dualizm) |<br>| <strong>Polska</strong> (parlamentarno-gabinetowy z elementami prezydenckimi) | Prezydent | Premier | TAK (dualizm) |<br>| <strong>Państwo z tekstu</strong> (monarchia konstytucyjna) | Książę | Premier | TAK (dualizm) |<br>| <strong>Arabia Saudyjska</strong> (monarchia absolutna) | Król | Król (lub jego syn) | Częściowy / brak |</p>\n<p><strong>Polska konstytucyjna analogia:</strong><br>Konstytucja RP, art. 10 ust. 2: <em>&quot;Władzę wykonawczą sprawuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów.&quot;</em> - to jasna deklaracja dualizmu egzekutywy w Polsce. Prezydent (ceremonialny + niektóre kompetencje) + Rada Ministrów na czele z premierem (operacyjny).</p>\n<p>W państwie z tekstu mamy analogiczną sytuację, choć książę ma więcej uprawnień niż polski Prezydent.</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12.2, max 1 pkt)</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - sformułowanie poprawnego uzasadnienia pokazującego rozdzielenie funkcji głowy państwa i szefa rządu.<br><strong>0 pkt</strong> - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Akceptowany wariant kluczowy:</strong><br><em>&quot;Funkcje głowy państwa i szefa rządu są rozdzielone.&quot;</em><br><br><strong>KRYTYCZNE:</strong> uzasadnienie musi wprost pokazać <strong>rozdzielenie funkcji</strong> głowy państwa (książę) od funkcji szefa rządu (premier). Można dodać konkretne uzasadnienie cytatem z tekstu o mianowaniu premiera.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<p>Kluczowe pojęcia z reference (sekcje 2, 3):</p>\n<p><strong>Dualizm vs monizm egzekutywy:</strong></p>\n<ul><li><strong>Dualizm</strong> - głowa państwa + szef rządu = dwie różne osoby/organy.</li><li><strong>Monizm</strong> - jedna osoba pełni obie funkcje (USA, niektóre dyktatury).</li></ul>\n<p><strong>Systemy z dualizmem egzekutywy:</strong></p>\n<ul><li>Parlamentarno-gabinetowy (UK, Niemcy, Polska).</li><li>Semiprezydencki (Francja, Portugalia).</li><li>Kanclerski (Niemcy, Austria).</li><li>Monarchia parlamentarna i konstytucyjna (UK, Liechtenstein, Monako).</li></ul>\n<p><strong>Polska, art. 10 ust. 2 Konstytucji RP:</strong></p>\n<blockquote><em>&quot;Władzę wykonawczą sprawuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów.&quot;</em></blockquote>\n<p>To deklaracja dualizmu egzekutywy w RP.</p>\n<p><strong>Polska, art. 146 ust. 1 Konstytucji RP:</strong></p>\n<blockquote><em>&quot;Rada Ministrów prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną Rzeczypospolitej Polskiej.&quot;</em></blockquote>\n<p>To deklaracja, że RM jest <strong>operacyjnym</strong> szefem egzekutywy, mimo że Prezydent jest formalnie głową państwa.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - uczeń pisze &quot;książę ma władzę, więc jest dualizm&quot;. To FAŁSZ. <strong>Dualizm</strong> wymaga <strong>DWÓCH organów</strong> - księcia <strong>i</strong> premiera. Sam silny książę bez premiera = monizm.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Druga pułapka - uzasadnienie typu &quot;jest parlament i jest książę&quot;. Parlament to <strong>legislatywa</strong>, nie egzekutywa. Dualizm egzekutywy dotyczy podziału w obrębie <strong>władzy wykonawczej</strong>, nie między władzami.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pamiętaj o <strong>monistycznej</strong> egzekutywie USA - prezydent = głowa państwa <strong>i</strong> szef rządu = jedna osoba. W systemach prezydenckich nie ma premiera. To <strong>monizm</strong> egzekutywy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pomyl dualizm z <strong>trójpodziałem władz</strong> (Montesquieu). Trójpodział = legislatywa + egzekutywa + sądownictwo. Dualizm = wewnątrz egzekutywy (głowa państwa + szef rządu). Oba mogą występować jednocześnie: trójpodział + dualizm wewnątrz egzekutywy (np. Polska, Niemcy).</blockquote>"}]}