{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"13.1","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-2)\nRozstrzygnij, które z przytoczonych przepisów prawnych uległy zmianie. Odpowiedzi\nuzasadnij, odwołując się w każdym przypadku do obowiązujących rozwiązań\nprawnych w danym zakresie.\nRozstrzygnięcie - przepis prawny z art\nUzasadnienie -\nRozstrzygnięcie - przepis prawny z art\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZP) I. Wiedza i rozumienie.\n3) Zdający przedstawia funkcjonowanie\nsystemu politycznego Rzeczypospolitej\nPolskiej.\n(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n2) Zdający wykazuje się umiejętnością\nczytania ze zrozumieniem […] innych\nźródeł […].\n(ZP) III. Organy władzy publicznej\nw Rzeczypospolitej Polskiej.\n3) Zdający wyjaśnia, jak przeprowadzane są\npowszechne i bezpośrednie wybory organów\nwładzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej\n[…].\n8) Zdający przedstawia organy stanowiące\ni wykonawcze samorządu terytorialnego na\npoziomie gminy i miasta na prawach powiatu\n[…] w Rzeczypospolitej Polskiej;\ncharakteryzuje kompetencje tych organów\ni zależności między nimi.\n(ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej.\n3) Zdający […] interpretuje przepisy prawne.\n(SP) VI. Społeczność lokalna.\n3) Zdający wymienia organy stanowiące\ni wykonawcze w gminie (mieście/dzielnicy);\nprzedstawia, jak są one wybierane […].\nZasady oceniania\n2 pkt - dwa poprawne rozstrzygnięcia i sformułowanie dwóch poprawnych uzasadnień.\n1 pkt - dwa poprawne rozstrzygnięcia i sformułowanie jednego poprawnego uzasadnienia\nalbo poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie jego poprawnego uzasadnienia.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nTyp 1.: Rozstrzygnięcie - (przepis prawny z art.) 16.\nUzasadnienie - Obecnie kadencja rady gminy trwa 5 lat.\nTyp 2.: Rozstrzygnięcie - (przepis prawny z art.) 26.1./ 26.2.\nUzasadnienie - Obecnie organem wykonawczym gminy jest wójt [burmistrz, prezydent\nmiasta], a zatem organ wykonawczy gminy jest jednoosobowy (- zarząd gminy nie istnieje).\nTyp 3.: Rozstrzygnięcie - (przepis prawny z art.) 28.1.\nUzasadnienie - Obecnie organ wykonawczy w gminie wybierany jest bezpośrednio\nw wyborach powszechnych.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Zmianie uległy trzy przepisy — wystarczy wskazać **dwa**: **Rozstrzygnięcie: przepis z art. 16.** *Uzasadnienie:* obecnie **kadencja rady gminy trwa 5 lat**, a nie 4. Zmiana weszła w życie na mocy nowelizacji z 2018 r. i objęła kadencje rozpoczynające się od wyborów samorządowych w 2018 roku. **Rozstrzygnięcie: przepis z art. 26.1 (i 26.2).** *Uzasadnienie:* obecnie organem wykonawczym gminy jest **wójt (burmistrz, prezydent miasta)** — organ **jednoosobowy**. Kolegialny **zarząd gminy nie istnieje** od reformy z 2002 roku. **Rozstrzygnięcie: przepis z art. 28.1.** *(trzeci możliwy wariant)* *Uzasadnienie:* obecnie organ wykonawczy gminy jest wybierany **bezpośrednio, w wyborach powszechnych** przez mieszkańców, a nie przez radę gminy w głosowaniu tajnym. **13.2. FP** 1. **F** — ustawa pochodzi z **1990 roku**, a obowiązująca Konstytucja RP została uchwalona w **1997 roku**. Reforma samorządowa wyprzedziła więc obecną konstytucję o siedem lat; jej podstawą była nowelizacja konstytucji z marca 1990 r., a nie ustawa zasadnicza z 1997 r. 2. **P** — art. 2 stanowi, że gmina **posiada osobowość prawną** i wykonuje zadania „w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność\". Osoba prawna ma zarówno zdolność prawną, jak i **zdolność do czynności prawnych** — może więc samodzielnie zawierać umowy, nabywać mienie i występować przed sądem.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":"ustawa o samorzadzie gminnym 1990, organ wykonawczy gminy, kadencja rady gminy, osobowosc prawna gminy, reforma samorzadowa","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 13.1. (0-2)
Rozstrzygnij, które z przytoczonych przepisów prawnych uległy zmianie. Odpowiedzi
uzasadnij, odwołując się w każdym przypadku do obowiązujących rozwiązań
prawnych w danym zakresie.
Rozstrzygnięcie - przepis prawny z art
Uzasadnienie -
Rozstrzygnięcie - przepis prawny z art
Uzasadnienie -

","answer_text_html":"

Zadanie 13.1. (0-2)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
(ZP) I. Wiedza i rozumienie.

\n
  1. Zdający przedstawia funkcjonowanie
\n

systemu politycznego Rzeczypospolitej
Polskiej.
(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie
informacji.

\n
  1. Zdający wykazuje się umiejętnością
\n

czytania ze zrozumieniem […] innych
źródeł […].
(ZP) III. Organy władzy publicznej
w Rzeczypospolitej Polskiej.

\n
  1. Zdający wyjaśnia, jak przeprowadzane są
\n

powszechne i bezpośrednie wybory organów
władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej
[…].

\n
  1. Zdający przedstawia organy stanowiące
\n

i wykonawcze samorządu terytorialnego na
poziomie gminy i miasta na prawach powiatu
[…] w Rzeczypospolitej Polskiej;
charakteryzuje kompetencje tych organów
i zależności między nimi.
(ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej.

\n
  1. Zdający […] interpretuje przepisy prawne.
\n

(SP) VI. Społeczność lokalna.

\n
  1. Zdający wymienia organy stanowiące
\n

i wykonawcze w gminie (mieście/dzielnicy);
przedstawia, jak są one wybierane […].
Zasady oceniania
2 pkt - dwa poprawne rozstrzygnięcia i sformułowanie dwóch poprawnych uzasadnień.
1 pkt - dwa poprawne rozstrzygnięcia i sformułowanie jednego poprawnego uzasadnienia
albo poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie jego poprawnego uzasadnienia.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Typ 1.: Rozstrzygnięcie - (przepis prawny z art.) 16.
Uzasadnienie - Obecnie kadencja rady gminy trwa 5 lat.
Typ 2.: Rozstrzygnięcie - (przepis prawny z art.) 26.1./ 26.2.
Uzasadnienie - Obecnie organem wykonawczym gminy jest wójt [burmistrz, prezydent
miasta], a zatem organ wykonawczy gminy jest jednoosobowy (- zarząd gminy nie istnieje).
Typ 3.: Rozstrzygnięcie - (przepis prawny z art.) 28.1.
Uzasadnienie - Obecnie organ wykonawczy w gminie wybierany jest bezpośrednio
w wyborach powszechnych.
Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Zmianie uległy trzy przepisy — wystarczy wskazać dwa: Rozstrzygnięcie: przepis z art. 16. Uzasadnienie: obecnie kadencja rady gminy trwa 5 lat, a nie 4. Zmiana weszła w życie na mocy nowelizacji z 2018 r. i objęła kadencje rozpoczynające się od wyborów samorządowych w 2018 roku. Rozstrzygnięcie: przepis z art. 26.1 (i 26.2). Uzasadnienie: obecnie organem wykonawczym gminy jest wójt (burmistrz, prezydent miasta) — organ jednoosobowy. Kolegialny zarząd gminy nie istnieje od reformy z 2002 roku. Rozstrzygnięcie: przepis z art. 28.1. (trzeci możliwy wariant) Uzasadnienie: obecnie organ wykonawczy gminy jest wybierany bezpośrednio, w wyborach powszechnych przez mieszkańców, a nie przez radę gminy w głosowaniu tajnym. 13.2. FP 1. F — ustawa pochodzi z 1990 roku, a obowiązująca Konstytucja RP została uchwalona w 1997 roku. Reforma samorządowa wyprzedziła więc obecną konstytucję o siedem lat; jej podstawą była nowelizacja konstytucji z marca 1990 r., a nie ustawa zasadnicza z 1997 r. 2. P — art. 2 stanowi, że gmina posiada osobowość prawną i wykonuje zadania „w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność". Osoba prawna ma zarówno zdolność prawną, jak i zdolność do czynności prawnych — może więc samodzielnie zawierać umowy, nabywać mienie i występować przed sądem.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie - (przepis prawny z art.) 16.
Uzasadnienie - Obecnie kadencja rady gminy trwa 5 lat, a nie 4 lata jak w przepisie z 1990 r. Zmiana została wprowadzona ustawą z 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych - od kadencji 2018-2023 wszystkie kadencje organów samorządowych zostały wydłużone do 5 lat.

\n

Rozstrzygnięcie - (przepis prawny z art.) 26.1./26.2.
Uzasadnienie - Obecnie organem wykonawczym gminy jest wójt (burmistrz, prezydent miasta), a nie kolegialny zarząd. To zmiana wprowadzona ustawą z 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta - od 2002 r. organ wykonawczy gminy jest jednoosobowy, a zarząd gminy (jako organ kolegialny) nie istnieje.

\n

Alternatywnie - Rozstrzygnięcie - (przepis prawny z art.) 28.1.
Uzasadnienie - Obecnie wójt/burmistrz/prezydent miasta wybierany jest bezpośrednio w wyborach powszechnych przez mieszkańców gminy, a nie przez radę gminy w głosowaniu tajnym (jak stanowił art. 28.1. z 1990 r.). Zmiana wprowadzona ustawą z 20 czerwca 2002 r. - wybory bezpośrednie organu wykonawczego gminy.

\n

Sposób 1 - analiza zmian ustrojowych w samorządzie gminnym

\n

Reforma samorządowa w Polsce - chronologia kluczowych zmian:

\n

| Rok | Akt prawny | Zmiana |
| 1990 | Ustawa z 8 III 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95) | Utworzenie samorządu gminnego, kadencja 4 lata, organ wykonawczy = zarząd kolegialny, wybierany przez radę. |
| 1998 | Ustawa o samorządzie powiatowym + wojewódzkim | Wprowadzenie 3 poziomów: gmina + powiat + województwo. |
| 2002 | Ustawa z 20 VI 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta | Wybory bezpośrednie organu wykonawczego gminy, likwidacja zarządu gminnego, jednoosobowy wójt/burmistrz/prezydent miasta. |
| 2011 | Kodeks wyborczy | Ujednolicenie procedur wyborczych. |
| 2018 | Ustawa z 11 I 2018 r. o zmianie niektórych ustaw | Wydłużenie kadencji do 5 lat (od kadencji 2018-2023), limit 2 kadencji wójta/burmistrza. |

\n

Stan prawny obecny (2024):

\n\n

Sposób 2 - szczegółowa analiza trzech zmienionych przepisów

\n

Zmiana 1: Art. 16 (kadencja)

\n

Dawny przepis: "Kadencja rady gminy trwa 4 lata, licząc od dnia wyboru."

\n

Obecny przepis (art. 16 ustawy o samorządzie gminnym, stan na 2024): "Kadencja rady gminy trwa 5 lat, licząc od dnia wyboru."

\n

Uzasadnienie zmiany: ustawa z 11 I 2018 r. wydłużyła kadencje wszystkich organów samorządowych z 4 do 5 lat. Powód: zsynchronizowanie wyborów samorządowych z wyborami do Parlamentu Europejskiego (5-letnia kadencja PE). Pierwsza 5-letnia kadencja: 2018-2023, potem 2024-2029.

\n

Zmiana 2: Art. 26.1. i 26.2. (organ wykonawczy)

\n

Dawny przepis: "Organem wykonawczym gminy jest zarząd. W skład zarządu wchodzą: wójt albo burmistrz (prezydent miasta) jako przewodniczący zarządu, ich zastępcy oraz pozostali członkowie."

\n

Obecny przepis (art. 26 ustawy): "Organem wykonawczym gminy jest wójt."

\n

Uzasadnienie zmiany: ustawa z 20 VI 2002 r. zlikwidowała zarząd gminny jako organ kolegialny. Powody:

\n\n

Zmiana 3: Art. 28.1. (wybór organu wykonawczego)

\n

Dawny przepis: "[Organ wykonawczy] wybiera rada gminy w głosowaniu tajnym."

\n

Obecny przepis: "Wójt jest wybierany w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich w głosowaniu tajnym." (art. 471 Kodeksu wyborczego)

\n

Uzasadnienie zmiany: ustawa z 20 VI 2002 r. wprowadziła bezpośrednie wybory organu wykonawczego gminy. Mieszkańcy gminy głosują wprost na kandydata na wójta/burmistrza/prezydenta miasta. System większościowy bezwzględny (II tura jeśli pierwsza nie da 50%+).

\n

Sposób 3 - które przepisy NIE uległy zmianie (kontrola negatywna)

\n

Dla porównania, pozostałe przepisy z ustawy 1990 r. NIE uległy zasadniczej zmianie:

\n\n

Zmianie uległy: art. 16 (kadencja), art. 26 (zarząd→wójt), art. 28 (wybór bezpośredni).

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.1, max 2 pkt)

\n
2 pkt - DWA poprawne rozstrzygnięcia + DWA poprawne uzasadnienia.
1 pkt - dwa rozstrzygnięcia + jedno uzasadnienie ALBO jedno rozstrzygnięcie + jego uzasadnienie.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Akceptowane warianty (klucz CKE typy):
- Typ 1.: Rozstrzygnięcie - art. 16. / Uzasadnienie - Obecnie kadencja rady gminy trwa 5 lat.
- Typ 2.: Rozstrzygnięcie - art. 26.1./26.2. / Uzasadnienie - Obecnie organem wykonawczym gminy jest wójt [burmistrz, prezydent miasta], a zatem organ wykonawczy gminy jest jednoosobowy (zarząd gminy nie istnieje).
- Typ 3.: Rozstrzygnięcie - art. 28.1. / Uzasadnienie - Obecnie organ wykonawczy w gminie wybierany jest bezpośrednio w wyborach powszechnych.

KRYTYCZNE: trzeba podać DWA różne przepisy z DWOMA różnymi uzasadnieniami. Można dowolnie połączyć Typ 1+2, Typ 1+3 lub Typ 2+3. NAJ-CZĘŚCIEJ poprawna kombinacja: art. 16 (kadencja 5 lat) + art. 26 lub 28 (wybór bezpośredni wójta).
\n

Reference politologiczny

\n

Kluczowe pojęcia z reference (sekcja 2):

\n

Samorząd terytorialny w RP (3 poziomy od 1998):

\n\n

Cechy samorządu gminnego:

\n\n

Konstytucja RP, art. 169:

\n
"1. Jednostki samorządu terytorialnego wykonują swoje zadania za pośrednictwem organów stanowiących i wykonawczych.
3. Zasady i tryb wyborów oraz odwoływania organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego określa ustawa."
\n

Konstytucja RP, art. 165 ust. 2:

\n
"Samodzielność jednostek samorządu terytorialnego podlega ochronie sądowej."
\n

To gwarancja konstytucyjna samodzielności gmin.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - uczeń wskazuje art. 1, 2 lub 11 jako zmienione. To FAŁSZ. Art. 1 (wspólnota), art. 2 (osobowość prawna, samodzielność), art. 11 (głosowanie powszechne) - wszystkie obowiązują od 1990 r. do dziś bez istotnych zmian.
\n
⚠️ Uwaga: Druga pułapka - uzasadnienie zbyt ogólne ("to się zmieniło"). Klucz wymaga konkretu: jaka jest obecna treść przepisu i kiedy zmiana nastąpiła (ustawa z 2018 / 2002).
\n
⚠️ Uwaga: Trzecia pułapka - pomylenie zarządu gminy z zarządem powiatu / zarządem województwa. Zarząd gminy nie istnieje (od 2002), ale zarząd powiatu (kolegialny, ze starostą) i zarząd województwa (z marszałkiem) istnieją jako organy wykonawcze tych jednostek.
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o limicie kadencji: od 2018 r. wójt/burmistrz/prezydent miasta nie może pełnić urzędu dłużej niż 2 kadencje (czyli max 10 lat). Limit dotyczy tej samej gminy. Radni gminy NIE mają limitu kadencji.
\n
⚠️ Uwaga: Trzy poziomy samorządu mają różne organy wykonawcze:
- Gmina = wójt (jednoosobowy, bezpośredni wybór).
- Powiat = zarząd powiatu (kolegialny ze starostą, wybór pośredni przez radę).
- Województwo = zarząd województwa (kolegialny z marszałkiem, wybór pośredni przez sejmik).
"}]}