{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/13.2","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"13.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nOceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,\nalbo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nUchwalenie ustawy, której fragmenty zamieszczono, było konsekwencją\nzmian ustrojowych wprowadzonych na mocy obowiązującej obecnie\nKonstytucji RP.\nP\nF\n2.\nPrzytoczone przepisy prawne świadczą o posiadaniu przez gminę\nzdolności do czynności prawnych.\nP\nF\n13.2.\n0-1\n13.1.\n0-1-2\nMWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZR) I. Wiedza i rozumienie.\n3) Zdający wyjaśnia i analizuje\nfunkcjonowanie polskiego systemu\nprawnego.\n(ZR) V. Państwo, myśl polityczna\ni demokratyzacja.\n16) Zdający […] rozważa, na ile polska\ndemokratyzacja przełomu lat 80. i 90. XX wieku\nmiała charakter reformy, a na ile - rewolucji.\n(ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej\nPolskiej.\n8) Zdający wyjaśnia instytucje prawne części\nogólnej prawa cywilnego w Rzeczypospolitej\nPolskiej ([…] osoba prawna; czynności prawne\n[…]).\n(ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej.\n3) Zdający […] interpretuje przepisy prawne.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. F\n2. P","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**1. F** (fałsz) - Ustawa o samorządzie gminnym z 8 III 1990 r. została uchwalona **przed** obowiązującą obecnie Konstytucją RP (z 2 IV 1997). Reaktywacja samorządu była konsekwencją transformacji ustrojowej **przed** Konstytucją 1997 r.\n\n**2. P** (prawda) - Przepisy o **osobowości prawnej** (art. 2.2.: \"Gmina posiada osobowość prawną\") i **działaniu w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność** (art. 2.1.) wprost potwierdzają, że gmina jest podmiotem prawa zdolnym do **czynności prawnych** (zaciągania zobowiązań, nabywania mienia, występowania w sądzie).\n\n## Sposób 1 - analiza stwierdzenia 1 (chronologia)\n\n**Stwierdzenie 1.:** *\"Uchwalenie ustawy, której fragmenty zamieszczono, było konsekwencją zmian ustrojowych wprowadzonych na mocy obowiązującej obecnie Konstytucji RP.\"*\n\n**Chronologia ustrojowa Polski 1989-1997:**\n\n| Data | Wydarzenie |\n| Czerwiec 1989 | Wybory częściowo wolne, klęska PZPR |\n| Wrzesień 1989 | Rząd Tadeusza Mazowieckiego |\n| 29 XII 1989 | Zmiana nazwy: PRL → Rzeczpospolita Polska, godło z koroną |\n| Kwiecień 1989 | \"Mała Konstytucja\" (nowelizacja Konstytucji PRL 1952) |\n| **8 III 1990** | **Ustawa o samorządzie terytorialnym (Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95)** - odbudowa samorządu gminnego |\n| 17 X 1992 | Mała Konstytucja (ustawa konstytucyjna o wzajemnych stosunkach władzy ustawodawczej i wykonawczej, oraz o samorządzie terytorialnym) |\n| **2 IV 1997** | **Uchwalenie Konstytucji RP przez Zgromadzenie Narodowe** |\n| 25 V 1997 | Referendum konstytucyjne |\n| **17 X 1997** | **Wejście w życie Konstytucji RP z 1997 r.** |\n\n→ Ustawa o samorządzie gminnym z 1990 r. została uchwalona **7 lat PRZED** Konstytucją RP z 1997 r.\n\n→ Stwierdzenie 1. jest **FAŁSZEM**. Ustawa była konsekwencją **transformacji ustrojowej 1989/1990** (Okrągły Stół, częściowo wolne wybory, rząd Mazowieckiego), a **NIE** Konstytucji 1997 r. Można powiedzieć, że Konstytucja 1997 r. **utrwaliła** istniejący już samorząd, ale go nie **ustanowiła** - to zrobiła ustawa 1990 r.\n\n## Sposób 2 - analiza stwierdzenia 2 (osobowość prawna gminy)\n\n**Stwierdzenie 2.:** *\"Przytoczone przepisy prawne świadczą o posiadaniu przez gminę zdolności do czynności prawnych.\"*\n\n**Definicje z prawa cywilnego:**\n\n| Pojęcie | Definicja | Kiedy? |\n| **Zdolność prawna** | Możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków | Każda osoba od chwili urodzenia (art. 8 KC); każda osoba prawna od momentu wpisania do KRS |\n| **Zdolność do czynności prawnych** | Możliwość samodzielnego wywoływania skutków prawnych przez własne działania (zawieranie umów, zaciąganie zobowiązań) | Pełna od 18 lat (art. 11 KC); ograniczona 13-18 lat |\n| **Osoba prawna** | Jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną (Skarb Państwa, spółka, fundacja, spółdzielnia) | Wymaga wpisu do odpowiedniego rejestru |\n\n**Gmina jako osoba prawna:**\n\nW przytoczonej ustawie (art. 2):\n> *\"1. Gmina wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.*\n> *2. Gmina posiada osobowość prawną.*\n> *3. Samodzielność gminy podlega ochronie sądowej.\"*\n\nKluczowe elementy:\n1. **\"Posiada osobowość prawną\"** (art. 2.2.) - to definiuje gminę jako **osobę prawną** w sensie KC.\n2. **\"Działa w imieniu własnym\"** (art. 2.1.) - gmina **sama** jest podmiotem czynności prawnych (zawiera umowy, kupuje mienie, pozywa).\n3. **\"Na własną odpowiedzialność\"** (art. 2.1.) - gmina **sama** odpowiada za swoje zobowiązania.\n4. **\"Samodzielność podlega ochronie sądowej\"** (art. 2.3.) - gmina może wystąpić **do sądu**, czyli ma zdolność procesową = pochodna od zdolności do czynności prawnych.\n\nWszystkie cztery elementy razem **definicyjnie** potwierdzają zdolność do czynności prawnych gminy.\n\n→ Stwierdzenie 2. jest **PRAWDĄ**.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.2, max 1 pkt)\n\n> **1 pkt** - poprawne ocenienie prawdziwości **DWÓCH** stwierdzeń: F + P.\n> **0 pkt** - wystarczy jedno błędne ocenienie.\n>\n> **Wymagane:**\n> 1. **F** (bo ustawa 1990 jest sprzed Konstytucji 1997).\n> 2. **P** (bo gmina ma osobowość prawną = zdolność do czynności prawnych).\n\n## Reference politologiczny\n\nKluczowe pojęcia (sekcja 2, 10):\n\n**Polska transformacja ustrojowa 1989-1997:**\n- 4 VI 1989: Wybory częściowo wolne (\"Czerwcowe\").\n- 24 VIII 1989: Rząd Mazowieckiego (pierwszy niekomunistyczny premier od 1944).\n- 29 XII 1989: Zmiana nazwy państwa (PRL → RP), godło Rzeczypospolitej.\n- 8 III 1990: **Ustawa o samorządzie terytorialnym** (Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95).\n- 27 V 1990: Pierwsze wolne wybory samorządowe.\n- 9-10 XII 1990: Pierwsze wolne wybory prezydenckie (Wałęsa).\n- 27 X 1991: Pierwsze wolne wybory parlamentarne.\n- 17 X 1992: **Mała Konstytucja** (zastąpiła starą Konstytucję PRL częściowo).\n- **2 IV 1997**: **Uchwalenie Konstytucji RP** (przez Zgromadzenie Narodowe).\n- 25 V 1997: Referendum konstytucyjne (53% za).\n- **17 X 1997**: **Wejście w życie Konstytucji RP**.\n\n**Konstytucja RP, art. 16, art. 163-172** - samorząd terytorialny:\n\n> *Art. 16 ust. 1: \"Ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową.\"*\n\n> *Art. 165 ust. 1: \"Jednostki samorządu terytorialnego mają osobowość prawną. Przysługują im prawo własności i inne prawa majątkowe.\"*\n\n> *Art. 165 ust. 2: \"Samodzielność jednostek samorządu terytorialnego podlega ochronie sądowej.\"*\n\nKonstytucja 1997 r. **utrwaliła** zasady wcześniejszej ustawy 1990 r. (osobowość prawna, samodzielność, ochrona sądowa). Ale **nie wprowadziła** samorządu - ten istniał już od 1990 r.\n\n**Kodeks Cywilny (Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93):**\n\n> *Art. 8 § 1: \"Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.\"*\n\n> *Art. 11: \"Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletniości.\"*\n\n> *Art. 33: \"Osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną.\"*\n\n> *Art. 38: \"Osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie.\"*\n\nGmina = osoba prawna na mocy ustawy z 8 III 1990 r. - uzyskuje **zdolność prawną** i **zdolność do czynności prawnych** automatycznie.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga (stwierdzenie 1):** Najczęstszy błąd - uczeń odpowiada P, bo wie, że Konstytucja RP zawiera regulacje o samorządzie. Ale chronologicznie ustawa 1990 jest **wcześniejsza** od Konstytucji 1997 (7 lat różnicy). Trzeba zwrócić uwagę na **datę publikacji ustawy** (Dz.U. 1990).\n\n> ⚠️ **Uwaga (stwierdzenie 2):** Pułapka - uczeń myli **\"osobowość prawną\"** ze **\"zdolnością do czynności prawnych\"**. **Osobowość prawna = bycie osobą prawną** (czyli podmiotem praw i obowiązków). **Zdolność do czynności prawnych = możliwość samodzielnego dokonywania czynności**. Dla osób prawnych są to praktycznie synonimy - osoba prawna **z mocy prawa** ma pełną zdolność do czynności prawnych.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj o trzech kluczowych pojęciach z prawa cywilnego:\n> - **Zdolność prawna** - możliwość bycia podmiotem praw (od urodzenia, niezbywalna).\n> - **Zdolność do czynności prawnych** - możliwość zawierania umów we własnym imieniu (od 18 lat dla osoby fizycznej).\n> - **Osobowość prawna** - gmina ma ją z mocy ustawy 1990, podobnie spółka po wpisie do KRS.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Ustawa z 8 III 1990 r. (Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95) była **podstawą** odbudowy samorządu w III RP. Konstytucja 1997 r. **utrwaliła** i **podniosła rangę** samorządu do konstytucyjnej, ale go **nie ustanowiła**.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 13.2. (0-1)
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,
albo F - jeśli jest fałszywe.
1.
Uchwalenie ustawy, której fragmenty zamieszczono, było konsekwencją
zmian ustrojowych wprowadzonych na mocy obowiązującej obecnie
Konstytucji RP.
P
F
2.
Przytoczone przepisy prawne świadczą o posiadaniu przez gminę
zdolności do czynności prawnych.
P
F
13.2.
0-1
13.1.
0-1-2
MWOP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 13.2. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
(ZR) I. Wiedza i rozumienie.

\n
  1. Zdający wyjaśnia i analizuje
\n

funkcjonowanie polskiego systemu
prawnego.
(ZR) V. Państwo, myśl polityczna
i demokratyzacja.

\n
  1. Zdający […] rozważa, na ile polska
\n

demokratyzacja przełomu lat 80. i 90. XX wieku
miała charakter reformy, a na ile - rewolucji.
(ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej
Polskiej.

\n
  1. Zdający wyjaśnia instytucje prawne części
\n

ogólnej prawa cywilnego w Rzeczypospolitej
Polskiej ([…] osoba prawna; czynności prawne
[…]).
(ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej.

\n
  1. Zdający […] interpretuje przepisy prawne.
\n

Zasady oceniania
1 pkt - poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź

\n
  1. F
  2. P
","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

1. F (fałsz) - Ustawa o samorządzie gminnym z 8 III 1990 r. została uchwalona przed obowiązującą obecnie Konstytucją RP (z 2 IV 1997). Reaktywacja samorządu była konsekwencją transformacji ustrojowej przed Konstytucją 1997 r.

\n

2. P (prawda) - Przepisy o osobowości prawnej (art. 2.2.: "Gmina posiada osobowość prawną") i działaniu w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność (art. 2.1.) wprost potwierdzają, że gmina jest podmiotem prawa zdolnym do czynności prawnych (zaciągania zobowiązań, nabywania mienia, występowania w sądzie).

\n

Sposób 1 - analiza stwierdzenia 1 (chronologia)

\n

Stwierdzenie 1.: "Uchwalenie ustawy, której fragmenty zamieszczono, było konsekwencją zmian ustrojowych wprowadzonych na mocy obowiązującej obecnie Konstytucji RP."

\n

Chronologia ustrojowa Polski 1989-1997:

\n

| Data | Wydarzenie |
| Czerwiec 1989 | Wybory częściowo wolne, klęska PZPR |
| Wrzesień 1989 | Rząd Tadeusza Mazowieckiego |
| 29 XII 1989 | Zmiana nazwy: PRL → Rzeczpospolita Polska, godło z koroną |
| Kwiecień 1989 | "Mała Konstytucja" (nowelizacja Konstytucji PRL 1952) |
| 8 III 1990 | Ustawa o samorządzie terytorialnym (Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95) - odbudowa samorządu gminnego |
| 17 X 1992 | Mała Konstytucja (ustawa konstytucyjna o wzajemnych stosunkach władzy ustawodawczej i wykonawczej, oraz o samorządzie terytorialnym) |
| 2 IV 1997 | Uchwalenie Konstytucji RP przez Zgromadzenie Narodowe |
| 25 V 1997 | Referendum konstytucyjne |
| 17 X 1997 | Wejście w życie Konstytucji RP z 1997 r. |

\n

→ Ustawa o samorządzie gminnym z 1990 r. została uchwalona 7 lat PRZED Konstytucją RP z 1997 r.

\n

→ Stwierdzenie 1. jest FAŁSZEM. Ustawa była konsekwencją transformacji ustrojowej 1989/1990 (Okrągły Stół, częściowo wolne wybory, rząd Mazowieckiego), a NIE Konstytucji 1997 r. Można powiedzieć, że Konstytucja 1997 r. utrwaliła istniejący już samorząd, ale go nie ustanowiła - to zrobiła ustawa 1990 r.

\n

Sposób 2 - analiza stwierdzenia 2 (osobowość prawna gminy)

\n

Stwierdzenie 2.: "Przytoczone przepisy prawne świadczą o posiadaniu przez gminę zdolności do czynności prawnych."

\n

Definicje z prawa cywilnego:

\n

| Pojęcie | Definicja | Kiedy? |
| Zdolność prawna | Możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków | Każda osoba od chwili urodzenia (art. 8 KC); każda osoba prawna od momentu wpisania do KRS |
| Zdolność do czynności prawnych | Możliwość samodzielnego wywoływania skutków prawnych przez własne działania (zawieranie umów, zaciąganie zobowiązań) | Pełna od 18 lat (art. 11 KC); ograniczona 13-18 lat |
| Osoba prawna | Jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną (Skarb Państwa, spółka, fundacja, spółdzielnia) | Wymaga wpisu do odpowiedniego rejestru |

\n

Gmina jako osoba prawna:

\n

W przytoczonej ustawie (art. 2):

\n
"1. Gmina wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.
2. Gmina posiada osobowość prawną.
3. Samodzielność gminy podlega ochronie sądowej."
\n

Kluczowe elementy:

\n
  1. "Posiada osobowość prawną" (art. 2.2.) - to definiuje gminę jako osobę prawną w sensie KC.
  2. "Działa w imieniu własnym" (art. 2.1.) - gmina sama jest podmiotem czynności prawnych (zawiera umowy, kupuje mienie, pozywa).
  3. "Na własną odpowiedzialność" (art. 2.1.) - gmina sama odpowiada za swoje zobowiązania.
  4. "Samodzielność podlega ochronie sądowej" (art. 2.3.) - gmina może wystąpić do sądu, czyli ma zdolność procesową = pochodna od zdolności do czynności prawnych.
\n

Wszystkie cztery elementy razem definicyjnie potwierdzają zdolność do czynności prawnych gminy.

\n

→ Stwierdzenie 2. jest PRAWDĄ.

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.2, max 1 pkt)

\n
1 pkt - poprawne ocenienie prawdziwości DWÓCH stwierdzeń: F + P.
0 pkt - wystarczy jedno błędne ocenienie.

Wymagane:
1. F (bo ustawa 1990 jest sprzed Konstytucji 1997).
2. P (bo gmina ma osobowość prawną = zdolność do czynności prawnych).
\n

Reference politologiczny

\n

Kluczowe pojęcia (sekcja 2, 10):

\n

Polska transformacja ustrojowa 1989-1997:

\n\n

Konstytucja RP, art. 16, art. 163-172 - samorząd terytorialny:

\n
Art. 16 ust. 1: "Ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową."
\n
Art. 165 ust. 1: "Jednostki samorządu terytorialnego mają osobowość prawną. Przysługują im prawo własności i inne prawa majątkowe."
\n
Art. 165 ust. 2: "Samodzielność jednostek samorządu terytorialnego podlega ochronie sądowej."
\n

Konstytucja 1997 r. utrwaliła zasady wcześniejszej ustawy 1990 r. (osobowość prawna, samodzielność, ochrona sądowa). Ale nie wprowadziła samorządu - ten istniał już od 1990 r.

\n

Kodeks Cywilny (Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93):

\n
Art. 8 § 1: "Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną."
\n
Art. 11: "Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletniości."
\n
Art. 33: "Osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną."
\n
Art. 38: "Osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie."
\n

Gmina = osoba prawna na mocy ustawy z 8 III 1990 r. - uzyskuje zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych automatycznie.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga (stwierdzenie 1): Najczęstszy błąd - uczeń odpowiada P, bo wie, że Konstytucja RP zawiera regulacje o samorządzie. Ale chronologicznie ustawa 1990 jest wcześniejsza od Konstytucji 1997 (7 lat różnicy). Trzeba zwrócić uwagę na datę publikacji ustawy (Dz.U. 1990).
\n
⚠️ Uwaga (stwierdzenie 2): Pułapka - uczeń myli "osobowość prawną" ze "zdolnością do czynności prawnych". Osobowość prawna = bycie osobą prawną (czyli podmiotem praw i obowiązków). Zdolność do czynności prawnych = możliwość samodzielnego dokonywania czynności. Dla osób prawnych są to praktycznie synonimy - osoba prawna z mocy prawa ma pełną zdolność do czynności prawnych.
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o trzech kluczowych pojęciach z prawa cywilnego:
- Zdolność prawna - możliwość bycia podmiotem praw (od urodzenia, niezbywalna).
- Zdolność do czynności prawnych - możliwość zawierania umów we własnym imieniu (od 18 lat dla osoby fizycznej).
- Osobowość prawna - gmina ma ją z mocy ustawy 1990, podobnie spółka po wpisie do KRS.
\n
⚠️ Uwaga: Ustawa z 8 III 1990 r. (Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95) była podstawą odbudowy samorządu w III RP. Konstytucja 1997 r. utrwaliła i podniosła rangę samorządu do konstytucyjnej, ale go nie ustanowiła.
"}]}