{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/14.1","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"14.1","points":2,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.1. (0-2)\nOceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,\nalbo F - jeśli jest fałszywe. Odpowiedzi uzasadnij, odwołując się w każdym przypadku\ndo unormowania z przytoczonych przepisów prawnych.\n1.\nAnna może stać się właścicielką domu, który został jej zapisany\nw testamencie.\nP\nF\nUzasadnienie -\n2.\nAnna może samodzielnie rozporządzać zapisanymi jej w testamencie\nśrodkami finansowymi i kupić mieszkanie.\nP\nF\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.1. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZP) I. Wiedza i rozumienie.\n5) Zdający charakteryzuje instytucje\npolskiego systemu prawnego.\n(ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n2) Zdający wykorzystuje informacje na\ntemat życia społeczno-kulturowego […],\nkrytycznie je analizuje […].\n(ZP) III. Rozumienie siebie oraz\nrozpoznawanie i rozwiązywanie\nproblemów.\n6) Zdający rozpoznaje różne aspekty,\ntakże prawne, problemów życia\ncodziennego […].\n(ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej\nPolskiej.\n11) Zdający analizuje kazusy z zakresu prawa\nrzeczowego i spadkowego.\n(ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej.\n3) Zdający […] interpretuje przepisy prawne.\n4) Zdający wyjaśnia podstawowe instytucje\nprawne części ogólnej prawa cywilnego i prawa\nzobowiązaniowego w Rzeczypospolitej Polskiej\n(osoba fizyczna, zdolność prawna a zdolność\ndo czynności prawnych, […] zobowiązanie).\n5) Zdający wyjaśnia podstawowe instytucje\nprawne prawa rzeczowego i spadkowego\nw Rzeczypospolitej Polskiej (własność, formy\nnabycia własności, spadek, dziedziczenie […]).\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń i sformułowanie dwóch\npoprawnych uzasadnień.\n1 pkt - poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń i sformułowanie jednego\npoprawnego uzasadnienia albo poprawne ocenienie prawdziwości jednego\nstwierdzenia i sformułowanie jego poprawnego uzasadnienia.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\n1. P\nUzasadnienie - Każda osoba od chwili urodzenia, bez względu na wiek, posiada zdolność\nprawną [art. 8. § 1.], a więc może być podmiotem praw, w tym przypadku prawa własności /\nprawa do dziedziczenia.\n2. F\nUzasadnienie - Aby móc samodzielnie rozporządzać przyznanymi środkami finansowymi,\nnp. żeby dokonywać dużych inwestycji, należy posiadać pełną zdolność do czynności\nprawnych. Zgodnie z przytoczonymi przepisami taką zdolność nabywa się na ogół\nz ukończeniem 18 lat (ewentualnie minimum 16 lat w sytuacji małżeństwa kobiety)\n[art. 10. i 11.].","solution":"**Stwierdzenie 1. — P (prawda)** *Uzasadnienie:* zgodnie z **art. 8 § 1** każdy człowiek ma **zdolność prawną od chwili urodzenia**, niezależnie od wieku. Anna może więc **być podmiotem praw** — w tym prawa do dziedziczenia i prawa własności. Dwunastolatka bez przeszkód staje się właścicielką odziedziczonego domu. **Stwierdzenie 2. — F (fałsz)** *Uzasadnienie:* samodzielne rozporządzanie majątkiem — a zwłaszcza dokonanie tak poważnej czynności jak zakup mieszkania — wymaga **pełnej zdolności do czynności prawnych**. Zgodnie z **art. 11** nabywa się ją dopiero z chwilą **pełnoletniości**, czyli po ukończeniu 18 lat (wyjątkowo wcześniej przez zawarcie małżeństwa — art. 10 § 2). Co więcej, **art. 12** stanowi, że osoby poniżej **13. roku życia w ogóle nie mają zdolności do czynności prawnych**. Anna, mając 12 lat, może działać wyłącznie przez **przedstawiciela ustawowego** (rodzica lub opiekuna), a czynność przekraczająca zwykły zarząd majątkiem dziecka wymaga dodatkowo zgody **sądu opiekuńczego**.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-14.1.webp","solution_image":null,"topics":"kodeks cywilny, zdolnosc prawna, zdolnosc do czynnosci prawnych, dziedziczenie, maloletni","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14.1. (0-2)<br>Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,<br>albo F - jeśli jest fałszywe. Odpowiedzi uzasadnij, odwołując się w każdym przypadku<br>do unormowania z przytoczonych przepisów prawnych.<br>1.<br>Anna może stać się właścicielką domu, który został jej zapisany<br>w testamencie.<br>P<br>F<br>Uzasadnienie -<br>2.<br>Anna może samodzielnie rozporządzać zapisanymi jej w testamencie<br>środkami finansowymi i kupić mieszkanie.<br>P<br>F<br>Uzasadnienie -</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 14.1. (0-2)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>(ZP) I. Wiedza i rozumienie.</p>\n<ol><li>Zdający charakteryzuje instytucje</li></ol>\n<p>polskiego systemu prawnego.<br>(ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie<br>informacji.</p>\n<ol><li>Zdający wykorzystuje informacje na</li></ol>\n<p>temat życia społeczno-kulturowego […],<br>krytycznie je analizuje […].<br>(ZP) III. Rozumienie siebie oraz<br>rozpoznawanie i rozwiązywanie<br>problemów.</p>\n<ol><li>Zdający rozpoznaje różne aspekty,</li></ol>\n<p>także prawne, problemów życia<br>codziennego […].<br>(ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej<br>Polskiej.</p>\n<ol><li>Zdający analizuje kazusy z zakresu prawa</li></ol>\n<p>rzeczowego i spadkowego.<br>(ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej.</p>\n<ol><li>Zdający […] interpretuje przepisy prawne.</li><li>Zdający wyjaśnia podstawowe instytucje</li></ol>\n<p>prawne części ogólnej prawa cywilnego i prawa<br>zobowiązaniowego w Rzeczypospolitej Polskiej<br>(osoba fizyczna, zdolność prawna a zdolność<br>do czynności prawnych, […] zobowiązanie).</p>\n<ol><li>Zdający wyjaśnia podstawowe instytucje</li></ol>\n<p>prawne prawa rzeczowego i spadkowego<br>w Rzeczypospolitej Polskiej (własność, formy<br>nabycia własności, spadek, dziedziczenie […]).<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń i sformułowanie dwóch<br>poprawnych uzasadnień.<br>1 pkt - poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń i sformułowanie jednego<br>poprawnego uzasadnienia albo poprawne ocenienie prawdziwości jednego<br>stwierdzenia i sformułowanie jego poprawnego uzasadnienia.<br>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź</p>\n<ol><li>P</li></ol>\n<p>Uzasadnienie - Każda osoba od chwili urodzenia, bez względu na wiek, posiada zdolność<br>prawną [art. 8. § 1.], a więc może być podmiotem praw, w tym przypadku prawa własności /<br>prawa do dziedziczenia.</p>\n<ol><li>F</li></ol>\n<p>Uzasadnienie - Aby móc samodzielnie rozporządzać przyznanymi środkami finansowymi,<br>np. żeby dokonywać dużych inwestycji, należy posiadać pełną zdolność do czynności<br>prawnych. Zgodnie z przytoczonymi przepisami taką zdolność nabywa się na ogół<br>z ukończeniem 18 lat (ewentualnie minimum 16 lat w sytuacji małżeństwa kobiety)<br>[art. 10. i 11.].</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Stwierdzenie 1. — P (prawda)</strong> <em>Uzasadnienie:</em> zgodnie z <strong>art. 8 § 1</strong> każdy człowiek ma <strong>zdolność prawną od chwili urodzenia</strong>, niezależnie od wieku. Anna może więc <strong>być podmiotem praw</strong> — w tym prawa do dziedziczenia i prawa własności. Dwunastolatka bez przeszkód staje się właścicielką odziedziczonego domu. <strong>Stwierdzenie 2. — F (fałsz)</strong> <em>Uzasadnienie:</em> samodzielne rozporządzanie majątkiem — a zwłaszcza dokonanie tak poważnej czynności jak zakup mieszkania — wymaga <strong>pełnej zdolności do czynności prawnych</strong>. Zgodnie z <strong>art. 11</strong> nabywa się ją dopiero z chwilą <strong>pełnoletniości</strong>, czyli po ukończeniu 18 lat (wyjątkowo wcześniej przez zawarcie małżeństwa — art. 10 § 2). Co więcej, <strong>art. 12</strong> stanowi, że osoby poniżej <strong>13. roku życia w ogóle nie mają zdolności do czynności prawnych</strong>. Anna, mając 12 lat, może działać wyłącznie przez <strong>przedstawiciela ustawowego</strong> (rodzica lub opiekuna), a czynność przekraczająca zwykły zarząd majątkiem dziecka wymaga dodatkowo zgody <strong>sądu opiekuńczego</strong>.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>1. P</strong> (prawda) - Anna <strong>może stać się właścicielką</strong> domu, który został jej zapisany w testamencie.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie 1.</strong> - Zgodnie z <strong>art. 8 § 1</strong> przytoczonych przepisów: <em>&quot;Każdy człowiek od chwili urodzenia ma <strong>zdolność prawną</strong>&quot;</em>. Oznacza to, że każda osoba, niezależnie od wieku (także 12-letnia Anna), <strong>może być podmiotem praw</strong> - w tym prawa własności i prawa do dziedziczenia. Anna może więc zostać <strong>właścicielem</strong> (spadkobiercą), nawet jeśli jeszcze nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych. To zdolność prawna decyduje o <strong>byciu właścicielem</strong>, a nie zdolność do czynności prawnych.</p>\n<p><strong>2. F</strong> (fałsz) - Anna <strong>NIE może samodzielnie</strong> rozporządzać środkami finansowymi i kupić mieszkania.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie 2.</strong> - Zgodnie z <strong>art. 10 § 1</strong> i <strong>art. 11</strong> przytoczonych przepisów: pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się <strong>z chwilą uzyskania pełnoletności</strong>, czyli po ukończeniu 18 lat (ewentualnie minimum 16 lat w sytuacji małżeństwa kobiety). Anna ma 12 lat - zgodnie z <strong>art. 12</strong> osoby, które nie ukończyły lat 13, <strong>NIE mają zdolności do czynności prawnych</strong> w ogóle. Anna <strong>nie może</strong> więc samodzielnie zawierać umów, w tym umowy kupna mieszkania ani rozporządzać środkami finansowymi (tylko jej rodzice/opiekun prawny jako przedstawiciele ustawowi mogą to robić w jej imieniu).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza definicyjna trzech pojęć z KC</h4>\n<p>Kluczowe rozróżnienie w prawie cywilnym (art. 8-12 KC):</p>\n<p>| Pojęcie | Kiedy | Co umożliwia |<br>| <strong>Zdolność prawna</strong> | Od chwili urodzenia (każda osoba) | Bycie podmiotem praw i obowiązków (właścicielem, spadkobiercą, dłużnikiem) |<br>| <strong>Zdolność do czynności prawnych - ograniczona</strong> | 13-18 lat (małoletni) | Drobne czynności życia codziennego (zakup w sklepie); inne wymagają zgody przedstawiciela ustawowego |<br>| <strong>Zdolność do czynności prawnych - pełna</strong> | Od 18 lat (pełnoletność); albo od 16 lat dla kobiety przez zawarcie małżeństwa (za zgodą sądu rodzinnego) | Samodzielne dokonywanie wszystkich czynności prawnych (umowy, testament, rozporządzanie majątkiem) |<br>| <strong>Brak zdolności do czynności prawnych</strong> | &lt;13 lat; osoby ubezwłasnowolnione całkowicie | Wszystkie czynności prawne dokonywane przez przedstawiciela ustawowego (rodzic, opiekun) |</p>\n<p><strong>Anna ma 12 lat → NIE ma zdolności do czynności prawnych</strong> (art. 12 KC). Ale <strong>MA zdolność prawną</strong> (art. 8 KC) - może być podmiotem praw (właścicielem, spadkobiercą).</p>\n<h4>Sposób 2 - analiza stwierdzenia 1 (dziedziczenie)</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 1.:</strong> <em>&quot;Anna może stać się właścicielką domu, który został jej zapisany w testamencie.&quot;</em></p>\n<p><strong>Kroki analizy:</strong></p>\n<ol><li>Anna ma 12 lat → ma <strong>zdolność prawną</strong> (art. 8 § 1).</li><li>Zdolność prawna = możliwość bycia <strong>podmiotem praw</strong>, w tym prawa własności.</li><li>Dziedziczenie testamentowe = nabycie własności <strong>z mocy prawa</strong> (po śmierci spadkodawcy) - nie wymaga aktywnego działania spadkobiercy.</li><li>Anna może więc stać się <strong>właścicielką</strong> domu <strong>automatycznie</strong> (z mocy testamentu).</li><li>Ograniczenia dotyczą tylko <strong>rozporządzania</strong> odziedziczonym majątkiem - Anna nie może sama sprzedać, wynająć, zastawić nieruchomości. Robi to za nią opiekun prawny (rodzic) z zgodą sądu rodzinnego.</li></ol>\n<p>→ Stwierdzenie 1. = <strong>PRAWDA</strong>.</p>\n<p><strong>Wyjaśnienie:</strong> dziedziczenie nie jest &quot;czynnością prawną&quot; Anny - jest skutkiem prawnym śmierci cioci i treści testamentu. Anna <strong>otrzymuje</strong> prawa własności, <strong>nie podejmuje</strong> ich aktywnie. Wystarczy jej zdolność prawna (bycie podmiotem).</p>\n<h4>Sposób 3 - analiza stwierdzenia 2 (rozporządzanie i kupno)</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 2.:</strong> <em>&quot;Anna może samodzielnie rozporządzać zapisanymi jej w testamencie środkami finansowymi i kupić mieszkanie.&quot;</em></p>\n<p><strong>Kroki analizy:</strong></p>\n<ol><li>Anna ma 12 lat → zgodnie z <strong>art. 12</strong> KC <strong>NIE MA</strong> zdolności do czynności prawnych (w ogóle).</li><li><strong>Rozporządzanie</strong> majątkiem (przelew, wypłata z konta) = czynność prawna → wymaga zdolności do czynności prawnych.</li><li><strong>Kupno mieszkania</strong> = czynność prawna (umowa kupna-sprzedaży, art. 535 KC) → wymaga <strong>pełnej</strong> zdolności do czynności prawnych, którą nabywa się z chwilą <strong>pełnoletności</strong> (art. 11 KC).</li><li>Anna ma 12 lat → 6 lat za mało.</li><li>Wszystkie czynności prawne Anny dokonywane są przez jej <strong>przedstawiciela ustawowego</strong> (rodzice lub opiekun prawny), z <strong>zgodą sądu rodzinnego</strong> dla istotnych transakcji (np. kupna nieruchomości).</li></ol>\n<p>→ Stwierdzenie 2. = <strong>FAŁSZ</strong>.</p>\n<p><strong>Wyjaśnienie:</strong> różnica między stwierdzeniami:</p>\n<ul><li>Stw. 1: Anna staje się właścicielką <strong>biernie</strong> (przez śmierć cioci) → wystarczy zdolność prawna.</li><li>Stw. 2: Anna miałaby <strong>samodzielnie</strong> dokonywać czynności (rozporządzać, kupować) → wymaga zdolności do czynności prawnych, której nie ma.</li></ul>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 14.1, max 2 pkt)</h4>\n<blockquote><strong>2 pkt</strong> - poprawne ocenienie prawdziwości <strong>DWÓCH</strong> stwierdzeń (P + F) <strong>+</strong> sformułowanie <strong>DWÓCH</strong> poprawnych uzasadnień.<br><strong>1 pkt</strong> - dwa oceny + jedno uzasadnienie ALBO jedna ocena + jej uzasadnienie.<br><strong>0 pkt</strong> - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Wymagane:</strong><br>1. <strong>P</strong> + uzasadnienie z art. 8 § 1 (zdolność prawna od chwili urodzenia).<br>2. <strong>F</strong> + uzasadnienie z art. 10 i 11 (pełna zdolność do czynności prawnych z chwilą pełnoletności).<br><br><strong>Akceptowany wariant kluczowy uzasadnień:</strong><br>- <strong>Stw. 1 (P):</strong> &quot;Każda osoba od chwili urodzenia, bez względu na wiek, posiada zdolność prawną (art. 8 § 1), a więc może być podmiotem praw, w tym przypadku prawa własności / prawa do dziedziczenia.&quot;<br>- <strong>Stw. 2 (F):</strong> &quot;Aby móc samodzielnie rozporządzać przyznanymi środkami finansowymi, należy posiadać pełną zdolność do czynności prawnych. Zgodnie z przytoczonymi przepisami taką zdolność nabywa się z ukończeniem 18 lat (ewentualnie minimum 16 lat w sytuacji małżeństwa kobiety) [art. 10. i 11.].&quot;</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny / prawny</h4>\n<p>Kluczowe pojęcia z prawa cywilnego (sekcje 1, 9):</p>\n<p><strong>Kodeks cywilny (Dz.U. 1964, nr 16, poz. 93):</strong></p>\n<ul><li><strong>Art. 8</strong> - zdolność prawna od chwili urodzenia.</li><li><strong>Art. 10</strong> - pełnoletność = 18 lat (lub 16+ przez małżeństwo kobiety).</li><li><strong>Art. 11</strong> - pełna zdolność do czynności prawnych od pełnoletności.</li><li><strong>Art. 12</strong> - brak zdolności do czynności prawnych: &lt;13 lat; ubezwłasnowolnieni całkowicie.</li><li><strong>Art. 14</strong> - czynności małoletniego &lt;13 lat są nieważne (z wyjątkiem drobnych umów życia codziennego, np. zakup ołówka w sklepie).</li><li><strong>Art. 15</strong> - ograniczona zdolność do czynności prawnych: 13-18 lat; częściowo ubezwłasnowolnieni.</li><li><strong>Art. 17</strong> - czynności prawne małoletniego (13-18 lat) wymagające zobowiązań → wymagana zgoda przedstawiciela ustawowego.</li></ul>\n<p><strong>Dziedziczenie (art. 922-1088 KC):</strong></p>\n<ul><li><strong>Spadkobierca testamentowy</strong> - wskazany w testamencie spadkodawcy.</li><li><strong>Spadkobierca ustawowy</strong> - wskazany przez kodeks (rodzina spadkodawcy).</li><li><strong>Otwarcie spadku</strong> = chwila śmierci spadkodawcy (art. 924).</li><li><strong>Nabycie spadku</strong> = z mocy prawa lub przez przyjęcie (art. 925-1015).</li><li><strong>Spadkobierca może odrzucić spadek</strong> w ciągu 6 miesięcy od daty dowiedzenia się o powołaniu (art. 1015).</li></ul>\n<p><strong>Małoletni jako spadkobierca:</strong></p>\n<ul><li><strong>Dziedziczenie</strong> - automatyczne (z mocy prawa).</li><li><strong>Czynności w imieniu małoletniego</strong> - przez przedstawiciela ustawowego (rodziców/opiekuna).</li><li><strong>Zgoda sądu rodzinnego</strong> - wymagana dla czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu (sprzedaż nieruchomości, kredyty hipoteczne).</li></ul>\n<p><strong>Pełnoletność przez małżeństwo (art. 10 § 1 KRO):</strong></p>\n<ul><li>Kobieta od 16 lat może zawrzeć małżeństwo za zgodą sądu rodzinnego.</li><li>Po zawarciu małżeństwa uzyskuje pełnoletność (i pełną zdolność do czynności prawnych).</li><li>Nie traci jej po unieważnieniu małżeństwa.</li><li>Mężczyzna nie może uzyskać pełnoletności przed 18. rokiem życia (tylko od 18).</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga (stwierdzenie 1):</strong> Najczęstszy błąd - uczeń odpowiada F, bo myśli &quot;12 lat = nic nie może&quot;. To FAŁSZ. <strong>Anna może być właścicielką</strong> (zdolność prawna od urodzenia). Ograniczenie dotyczy <strong>samodzielnego rozporządzania</strong>, a nie <strong>bycia podmiotem prawa</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga (stwierdzenie 2):</strong> Pułapka - uczeń odpowiada P, myśląc &quot;jest spadkobierczynią, więc może rozporządzać&quot;. To FAŁSZ. <strong>Spadkobranie</strong> ≠ <strong>prawo do rozporządzania</strong>. Anna <strong>ma</strong> majątek, ale <strong>nie może</strong> nim sama dysponować przed pełnoletnością.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Trzecia pułapka - uzasadnienie bez <strong>odwołania do przepisów</strong>. Klucz wymaga cytowania <strong>konkretnych artykułów</strong> (art. 8 § 1 dla stw. 1; art. 10-11 dla stw. 2).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pamiętaj o trzech stopniach zdolności do czynności prawnych:<br>- <strong>Pełna</strong> (od 18 lat / 16 lat dla kobiety po małżeństwie).<br>- <strong>Ograniczona</strong> (13-18 lat) - czynności drobne życia codziennego + za zgodą przedstawiciela.<br>- <strong>Brak</strong> (&lt;13 lat; ubezwłasnowolnienie całkowite) - wszystko przez przedstawiciela.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Anna ma 12 lat = poniżej 13 = <strong>BRAK</strong> zdolności do czynności prawnych. Gdyby miała 14 lat, miałaby <strong>ograniczoną</strong> zdolność, więc mogłaby sama drobne zakupy w sklepie.</blockquote>"}]}