Zadanie 15.1. (0-2)
Rozstrzygnij, czy w podanych sytuacjach obywatel ma prawo dostępu do informacji
publicznej. Odpowiedzi uzasadnij, odwołując się w każdym przypadku do
unormowania z przytoczonych przepisów prawnych.
Sytuacja 1. Pani Janina Kowalska chce wziąć udział w posiedzeniu zarządu powiatu, na
którym będzie omawiany plan rozbudowy szpitala.
Rozstrzygnięcie -
Uzasadnienie -
Sytuacja 2. Pan Władysław Nowak chce zapoznać się z treścią umowy o pracę osoby
zatrudnionej w urzędzie gminy na stanowisku specjalisty.
Rozstrzygnięcie -
Uzasadnienie -
Zadanie 15.1. (0-2)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
(ZP) I. Wiedza i rozumienie.
polskiego systemu prawnego.
(ZP) III. Rozumienie siebie oraz
rozpoznawanie i rozwiązywanie
problemów.
także prawne, problemów życia
codziennego […].
(ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej.
w Rzeczypospolitej Polskiej z dokumentacji
gromadzonej w urzędach […].
(SP) VI. Społeczność lokalna.
urząd gminy […].
(SP) VII. Społeczność regionalna.
i wykonawcze samorządu powiatowego […];
przedstawia, jak są one wybierane […].
Zasady oceniania
2 pkt - dwa poprawne rozstrzygnięcia i sformułowanie dwóch poprawnych uzasadnień.
1 pkt - dwa poprawne rozstrzygnięcia i sformułowanie jednego poprawnego uzasadnienia
albo poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie jego poprawnego uzasadnienia.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Uzasadnienie - Zarząd powiatu nie pochodzi z wyborów powszechnych, więc nie dotyczy go
przepis art. 3.1.3. (Można prosić o wgląd do protokołów z takiego posiedzenia, ale
uczestnictwo jest niemożliwe).
Uzasadnienie - Urzędnik w urzędzie gminy zatrudniony na stanowisku specjalisty jest osobą
fizyczną niepełniącą funkcji publicznej, więc podlega ochronie prywatności [art. 5.2.].
specjalistę czynności związanych z pełnieniem funkcji publicznej - uznaje się za poprawne rozstrzygnięcie
pozytywne lub warunkowe.
Sytuacja 1. — Rozstrzygnięcie: Nie. Uzasadnienie: art. 3 ust. 1 pkt 3 przyznaje prawo dostępu do posiedzeń organów kolegialnych, ale wyłącznie tych pochodzących z powszechnych wyborów. Zarząd powiatu nie pochodzi z wyborów powszechnych — wybiera go rada powiatu spośród swoich członków lub spoza nich. Pani Kowalska nie ma więc prawa uczestniczyć w jego posiedzeniu. Może natomiast wystąpić o wgląd do protokołu z takiego posiedzenia na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2, a także uczestniczyć w sesjach rady powiatu, która pochodzi z wyborów powszechnych. Sytuacja 2. — Rozstrzygnięcie: Nie. Uzasadnienie: zgodnie z art. 5 ust. 2 prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej, a wyłączenie tego ograniczenia dotyczy tylko osób pełniących funkcje publiczne. Urzędnik zatrudniony na stanowisku specjalisty nie pełni funkcji publicznej — nie podejmuje władczych rozstrzygnięć ani nie dysponuje samodzielnie środkami publicznymi. Treść jego umowy o pracę podlega więc ochronie prywatności. (CKE uznaje też rozstrzygnięcie pozytywne lub warunkowe, jeśli zdający w uzasadnieniu założy, że dany specjalista wykonuje czynności związane z pełnieniem funkcji publicznej.) 15.2. C — praw politycznych. Prawo do informacji o działalności organów władzy publicznej jest zapisane w art. 61 Konstytucji RP, w rozdziale II, w części poświęconej wolnościom i prawom politycznym — obok prawa wyborczego, prawa do zrzeszania się, petycji i dostępu do służby publicznej.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Sytuacja 1. - Rozstrzygnięcie - Nie, Pani Janina Kowalska nie ma prawa uczestnictwa w posiedzeniu zarządu powiatu.
\nUzasadnienie 1. - Zgodnie z art. 3.1. ust. 3 przytoczonej ustawy, prawo dostępu do posiedzeń przysługuje obywatelom jedynie wobec "kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów". Zarząd powiatu - jako organ wykonawczy powiatu - NIE pochodzi z wyborów powszechnych, lecz jest wybierany przez radę powiatu (pośrednio). Z tego względu obywatel nie ma prawa do udziału w jego posiedzeniach. Pani Kowalska może natomiast wystąpić o wgląd do protokołów z takich posiedzeń (art. 3.1. ust. 2 - wgląd do dokumentów urzędowych), ale uczestnictwo na żywo jest niemożliwe.
\nSytuacja 2. - Rozstrzygnięcie - Nie, Pan Władysław Nowak nie ma prawa zapoznać się z treścią umowy o pracę specjalisty z urzędu gminy.
\nUzasadnienie 2. - Zgodnie z art. 5.2. przytoczonej ustawy, prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne. Specjalista zatrudniony w urzędzie gminy - w odróżnieniu od wójta, sekretarza gminy czy radcy prawnego - NIE pełni funkcji publicznej (jest urzędnikiem niepełniącym takiej funkcji, wykonuje czynności administracyjne pomocnicze). Dlatego jego umowa o pracę (a w szczególności jej szczegóły: wynagrodzenie, warunki zatrudnienia) podlega ochronie prywatności (art. 5.2.) i nie jest dostępna dla obywatela.
\nPytanie kluczowe: czy zarząd powiatu pochodzi z wyborów powszechnych?
\nStruktura władz powiatowych:
\nPorównanie z innymi organami samorządu:
\n| Organ | Z wyborów powszechnych? | Posiedzenia jawne dla obywateli? |
| Rada gminy | TAK | TAK (art. 3.1. ust. 3) |
| Sejmik wojewódzki | TAK | TAK |
| Rada powiatu | TAK | TAK |
| Zarząd powiatu | NIE (wybiera rada) | NIE |
| Zarząd województwa | NIE (wybiera sejmik) | NIE |
| Wójt/burmistrz/prezydent miasta (od 2002) | TAK (od 2002 bezpośrednio) | TAK (jako organ jednoosobowy ich "posiedzenia" to rozprawy) |
| Sejm RP, Senat RP | TAK | TAK (jawne, art. 113 Konstytucji RP) |
| Rada Ministrów | NIE | NIE |
→ Zarząd powiatu = organ kolegialny NIE pochodzący z wyborów powszechnych → NIE ma prawa wstępu obywatel.
\nCo Pani Kowalska może zrobić?
\nPytanie kluczowe: czy specjalista w urzędzie gminy pełni funkcję publiczną?
\nDefinicja "osoby pełniącej funkcję publiczną" (orzecznictwo TK i NSA):
\nOsobą pełniącą funkcję publiczną jest ten, kto w istotny sposób wpływa na sprawy publiczne - podejmuje decyzje administracyjne, dysponuje publicznymi pieniędzmi, reprezentuje organ na zewnątrz.
\nKlasyfikacja stanowisk w urzędzie gminy:
\n| Stanowisko | Pełni funkcję publiczną? | Uzasadnienie |
| Wójt / burmistrz / prezydent miasta | TAK | Organ wykonawczy, decyduje |
| Sekretarz gminy | TAK | Kieruje urzędem |
| Skarbnik gminy | TAK | Główny księgowy, dysponuje finansami |
| Naczelnik wydziału | TAK | Kierownik decyzyjny |
| Inspektor podatkowy | TAK | Wydaje decyzje administracyjne |
| Radca prawny | TAK (kontrowersyjne) | Reprezentuje gminę |
| Specjalista | NIE (zazwyczaj) | Wykonuje czynności pomocnicze, bez prawa decyzji |
| Referent | NIE | Czynności techniczne |
| Sprzątaczka, woźny | NIE | Czynności techniczne |
→ Specjalista = stanowisko wykonawcze, pomocnicze, bez kompetencji decyzyjnych → NIE pełni funkcji publicznej.
\n→ Jego umowa o pracę chroniona prywatnością (art. 5.2.) → Pan Nowak NIE ma prawa wglądu.
\nUwaga z klucza CKE: "O ile zdający założy w uzasadnieniu możliwość wykonywania przez specjalistę czynności związanych z pełnieniem funkcji publicznej - uznaje się za poprawne rozstrzygnięcie pozytywne lub warunkowe."
\nZnaczy to, że jeśli uczeń uzasadni, że konkretny specjalista w danej gminie może mieć kompetencje decyzyjne (np. specjalista ds. zamówień publicznych podejmujący decyzje o przetargach), to rozstrzygnięcie "Tak" może być zaakceptowane.
\n2 pkt - DWA poprawne rozstrzygnięcia + DWA poprawne uzasadnienia.\n
1 pkt - dwa rozstrzygnięcia + jedno uzasadnienie ALBO jedno rozstrzygnięcie + jego uzasadnienie.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Wymagane:
1. Sytuacja 1.: NIE + uzasadnienie (zarząd powiatu nie pochodzi z wyborów powszechnych; art. 3.1. ust. 3 dotyczy tylko organów z wyborów powszechnych).
2. Sytuacja 2.: NIE + uzasadnienie (specjalista nie pełni funkcji publicznej; ochrona prywatności w art. 5.2.).
Akceptowane warianty uzasadnień:
- Sytuacja 1.: "Zarząd powiatu nie pochodzi z wyborów powszechnych, więc nie dotyczy go przepis art. 3.1.3. (Można prosić o wgląd do protokołów z takiego posiedzenia, ale uczestnictwo jest niemożliwe)."
- Sytuacja 2.: "Urzędnik w urzędzie gminy zatrudniony na stanowisku specjalisty jest osobą fizyczną niepełniącą funkcji publicznej, więc podlega ochronie prywatności [art. 5.2.]."
Kluczowe pojęcia (sekcja 9):
\nPrawo do informacji publicznej (Konstytucja RP, art. 61):
\n"1. Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne.\n
2. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu.
3. Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa."
Ustawa o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. 2001, nr 112, poz. 1198):
\nSamorząd terytorialny - organy:
\nWyroki TK o dostępie do informacji publicznej:
\n⚠️ Uwaga (sytuacja 1): Najczęstszy błąd - uczeń odpowiada "Tak", myśląc, że "zarząd powiatu" to organ powszechny. To FAŁSZ. Zarząd powiatu i województwa wybierane są pośrednio przez radę / sejmik. Trzeba zapamiętać: rada/sejmik = powszechne, zarząd = pośredni.\n
⚠️ Uwaga (sytuacja 2): Pułapka - uczeń odpowiada "Tak", myśląc "to urzędnik gminny, więc wszystko jawne". To FAŁSZ. Nie każdy urzędnik pełni funkcję publiczną - kluczowe jest, czy ma kompetencje decyzyjne i wpływa na sprawy publiczne. Specjalista zazwyczaj NIE pełni funkcji publicznej.\n
⚠️ Uwaga: Trzecia pułapka - uzasadnienie bez konkretnego przepisu. Klucz wymaga odwołania do art. 3.1.3. (sytuacja 1) i art. 5.2. (sytuacja 2).\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o trzech rodzajach prawa dostępu do informacji publicznej (art. 3.1.):\n
1. Uzyskanie informacji (np. raport z budowy szpitala).
2. Wgląd do dokumentów (np. protokół, decyzja).
3. Dostęp do posiedzeń (tylko organów kolegialnych z wyborów powszechnych).
⚠️ Uwaga: Kluczowy test dla "funkcji publicznej":"}]}
- Czy osoba podejmuje decyzje?
- Czy dysponuje pieniędzmi publicznymi?
- Czy reprezentuje organ na zewnątrz?
Jeśli TAK do wszystkich = funkcja publiczna. Jeśli NIE = pomocnicza, prywatność chroniona.