{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/15.2","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"15.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.2. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nPrawo określone w przytoczonych przepisach prawnych - zgodnie z Konstytucją RP -\nmieści się w katalogu praw\nA. osobistych.\nB. kulturalnych.\nC. politycznych.\nD. ekonomicznych.\n15.2.\n0-1\n15.1.\n0-1-2\nMWOP-R0_100","answer":"C","answer_text":"Zadanie 15.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZP) I. Wiedza i rozumienie.\n5) Zdający wyjaśnia specyfikę praw\ni wolności człowieka […].\n(ZP) IV. Prawa człowieka i ich ochrona.\n1) Zdający wymienia „zasady ogólne” i katalog\npraw człowieka zapisane w Konstytucji\nRzeczypospolitej Polskiej.\n(SP) IV. Prawa człowieka.\n5) Zdający wymienia prawa i wolności\npolityczne zawarte w Konstytucji\nRzeczypospolitej Polskiej […].\nZasady oceniania\n1 pkt - wskazanie poprawnego dokończenia zdania.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C - politycznych.**\n\n## Sposób 1 - klasyfikacja praw człowieka w Konstytucji RP\n\nKonstytucja RP w rozdziale II (art. 30-86) dzieli prawa i wolności człowieka na **cztery kategorie**:\n\n### 1. Wolności i prawa osobiste (art. 38-56)\n- Prawo do życia (art. 38).\n- Nietykalność osobista (art. 41).\n- Wolność osobista (art. 41).\n- Wolność sumienia i religii (art. 53).\n- Wolność wyrażania poglądów (art. 54).\n- Prawo do prywatności (art. 47).\n- Prawo do ochrony danych osobowych (art. 51).\n- Wolność komunikowania się (art. 49).\n- Nietykalność mieszkania (art. 50).\n- Wolność poruszania się (art. 52).\n- Prawo do sprawiedliwego procesu (art. 45).\n\n### 2. Wolności i prawa polityczne (art. 57-63)\n- Wolność zgromadzeń (art. 57).\n- Wolność zrzeszania się (art. 58).\n- Wolność tworzenia partii politycznych (art. 11, art. 58).\n- Prawo dostępu do służby publicznej (art. 60).\n- **Prawo do informacji o działalności organów władzy publicznej** (art. 61) - **kluczowe dla tego zadania!**\n- Prawo wyborcze: czynne i bierne (art. 62).\n- Prawo do składania petycji, wniosków, skarg (art. 63).\n\n### 3. Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne (art. 64-76)\n**Ekonomiczne:**\n- Prawo własności i dziedziczenia (art. 64).\n- Wolność wyboru i wykonywania zawodu (art. 65).\n\n**Socjalne:**\n- Prawo do bezpiecznych warunków pracy (art. 66).\n- Prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67).\n- Prawo do ochrony zdrowia (art. 68).\n- Prawo do nauki (art. 70).\n- Prawo do mieszkania (art. 75).\n\n**Kulturalne:**\n- Wolność twórczości artystycznej i badań naukowych (art. 73).\n- Prawo do korzystania z dóbr kultury (art. 73).\n- Prawo dostępu do dóbr kultury narodowej (art. 73).\n\n### 4. Środki ochrony wolności i praw (art. 77-81)\n- Prawo do wynagrodzenia szkody (art. 77).\n- Skarga konstytucyjna (art. 79).\n- Skarga do RPO (art. 80).\n\n## Sposób 2 - identyfikacja prawa do informacji jako politycznego\n\n**Konstytucja RP, art. 61** - to **kluczowy** przepis o prawie do informacji publicznej:\n\n> *\"1. Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.*\n> *2. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu.*\n> *3. Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.*\n> *4. Tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, określają ustawy, a w odniesieniu do Sejmu i Senatu ich regulaminy.\"*\n\n**Art. 61 znajduje się w sekcji \"Wolności i prawa polityczne\"** (po art. 57 - wolność zgromadzeń, art. 58 - wolność zrzeszania się, art. 60 - dostęp do służby publicznej, przed art. 62 - prawo wyborcze).\n\n→ Prawo do informacji publicznej = **prawo polityczne** (C).\n\n## Sposób 3 - eliminacja błędnych odpowiedzi\n\n**A. Osobiste** - błąd, bo:\n- Prawa osobiste dotyczą **sfery prywatnej jednostki** (nietykalność, prywatność, wolność sumienia).\n- Prawo do informacji **publicznej** dotyczy **uczestnictwa w życiu publicznym** - to nie kategoria osobista.\n- Ironicznie, art. 5.2. ustawy o dostępie do informacji publicznej **ogranicza** to prawo właśnie ze względu na **prywatność** (sferę osobistą) - to pokazuje, że są to różne kategorie.\n\n**B. Kulturalne** - błąd, bo:\n- Prawa kulturalne dotyczą **tworzenia, korzystania i ochrony dóbr kultury** (art. 73).\n- Prawo do informacji publicznej **nie ma związku z kulturą** w sensie artystycznym czy dziedzictwem.\n\n**D. Ekonomiczne** - błąd, bo:\n- Prawa ekonomiczne dotyczą **gospodarki, własności, pracy** (art. 64-65).\n- Prawo do informacji publicznej **nie jest** prawem ekonomicznym - nie dotyczy majątku, pracy, działalności gospodarczej obywatela.\n\n→ Pozostaje jedynie **C. polityczne**.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 15.2, max 1 pkt)\n\n> **1 pkt** - wskazanie poprawnej odpowiedzi: **C**.\n> **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n\n## Reference politologiczny\n\nKluczowe pojęcia z reference (sekcje 1, 8):\n\n**Klasyfikacja praw i wolności w Konstytucji RP (rozdział II):**\n\n| Kategoria | Artykuły | Przykłady |\n| Wolności i prawa osobiste | art. 38-56 | Prawo do życia, nietykalność, wolność sumienia, prywatność |\n| **Wolności i prawa polityczne** | **art. 57-63** | **Wolność zgromadzeń, zrzeszania się, dostęp do informacji publicznej, prawo wyborcze, prawo do petycji** |\n| Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne, kulturalne | art. 64-76 | Własność, praca, zdrowie, edukacja, kultura |\n\n**Trzy generacje praw człowieka (Karel Vasak 1979):**\n\n| Generacja | Charakter | Przykłady | Dokumenty |\n| **I** | Osobiste i polityczne (wolnościowe) | Prawo do życia, wolność słowa, prawo wyborcze, **prawo dostępu do informacji** | Magna Carta 1215, Bill of Rights 1791, MPPOiP 1966 |\n| **II** | Społeczne, ekonomiczne, kulturalne (świadczeniowe) | Prawo do pracy, edukacji, zdrowia | MPPGSiK 1966 |\n| **III** | Solidarnościowe (wspólnotowe) | Prawo do pokoju, środowiska, dziedzictwa | Karta NZ 1945, Deklaracja Sztokholmska 1972 |\n\nPrawo do informacji publicznej = **I generacja** + **prawa polityczne** w Konstytucji RP.\n\n**Art. 61 Konstytucji RP** - szczegółowo reguluje prawo dostępu do informacji publicznej:\n- Obywatel ma prawo do informacji o działalności **organów władzy publicznej** i **osób pełniących funkcje publiczne**.\n- Obejmuje wgląd do dokumentów + wstęp na posiedzenia organów kolegialnych z wyborów powszechnych.\n- Ograniczenia tylko w ustawie i tylko ze względu na ochronę wolności innych lub bezpieczeństwo.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - wybór **A (osobiste)**. Uczeń kojarzy słowo \"informacja\" z prywatnością → osobiste. To FAŁSZ. Informacja **publiczna** dotyczy **sfery publicznej**, nie prywatnej. Jest to prawo umożliwiające **udział w życiu politycznym** (kontrola władzy) → polityczne.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Druga pułapka - wybór **D (ekonomiczne)**. Uczeń myśli \"informacja może dotyczyć finansów publicznych, więc ekonomiczne\". To FAŁSZ. **Treść informacji** (finansowa, infrastrukturalna) jest nieistotna; istotny jest **charakter prawa** - to uprawnienie kontrolne wobec władzy.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj o kanonicznych prawach **politycznych** w Konstytucji RP (art. 57-63):\n> - Wolność zgromadzeń (art. 57).\n> - Wolność zrzeszania się (art. 58).\n> - Dostęp do służby publicznej (art. 60).\n> - **Prawo do informacji publicznej** (art. 61).\n> - Prawo wyborcze (art. 62).\n> - Prawo do petycji, wniosków, skarg (art. 63).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE dla zadania klasyfikacji praw zawsze prosi o **kategorię konstytucyjną** (osobiste, polityczne, ekonomiczne+socjalne+kulturalne). Trzeba znać podział z rozdziału II Konstytucji RP.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-15.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15.2. (0-1)<br>Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.<br>Prawo określone w przytoczonych przepisach prawnych - zgodnie z Konstytucją RP -<br>mieści się w katalogu praw<br>A. osobistych.<br>B. kulturalnych.<br>C. politycznych.<br>D. ekonomicznych.<br>15.2.<br>0-1<br>15.1.<br>0-1-2<br>MWOP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 15.2. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>(ZP) I. Wiedza i rozumienie.</p>\n<ol><li>Zdający wyjaśnia specyfikę praw</li></ol>\n<p>i wolności człowieka […].<br>(ZP) IV. Prawa człowieka i ich ochrona.</p>\n<ol><li>Zdający wymienia „zasady ogólne” i katalog</li></ol>\n<p>praw człowieka zapisane w Konstytucji<br>Rzeczypospolitej Polskiej.<br>(SP) IV. Prawa człowieka.</p>\n<ol><li>Zdający wymienia prawa i wolności</li></ol>\n<p>polityczne zawarte w Konstytucji<br>Rzeczypospolitej Polskiej […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - wskazanie poprawnego dokończenia zdania.<br>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>C</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>C - politycznych.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - klasyfikacja praw człowieka w Konstytucji RP</h4>\n<p>Konstytucja RP w rozdziale II (art. 30-86) dzieli prawa i wolności człowieka na <strong>cztery kategorie</strong>:</p>\n<h5>1. Wolności i prawa osobiste (art. 38-56)</h5>\n<ul><li>Prawo do życia (art. 38).</li><li>Nietykalność osobista (art. 41).</li><li>Wolność osobista (art. 41).</li><li>Wolność sumienia i religii (art. 53).</li><li>Wolność wyrażania poglądów (art. 54).</li><li>Prawo do prywatności (art. 47).</li><li>Prawo do ochrony danych osobowych (art. 51).</li><li>Wolność komunikowania się (art. 49).</li><li>Nietykalność mieszkania (art. 50).</li><li>Wolność poruszania się (art. 52).</li><li>Prawo do sprawiedliwego procesu (art. 45).</li></ul>\n<h5>2. Wolności i prawa polityczne (art. 57-63)</h5>\n<ul><li>Wolność zgromadzeń (art. 57).</li><li>Wolność zrzeszania się (art. 58).</li><li>Wolność tworzenia partii politycznych (art. 11, art. 58).</li><li>Prawo dostępu do służby publicznej (art. 60).</li><li><strong>Prawo do informacji o działalności organów władzy publicznej</strong> (art. 61) - <strong>kluczowe dla tego zadania!</strong></li><li>Prawo wyborcze: czynne i bierne (art. 62).</li><li>Prawo do składania petycji, wniosków, skarg (art. 63).</li></ul>\n<h5>3. Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne (art. 64-76)</h5>\n<p><strong>Ekonomiczne:</strong></p>\n<ul><li>Prawo własności i dziedziczenia (art. 64).</li><li>Wolność wyboru i wykonywania zawodu (art. 65).</li></ul>\n<p><strong>Socjalne:</strong></p>\n<ul><li>Prawo do bezpiecznych warunków pracy (art. 66).</li><li>Prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67).</li><li>Prawo do ochrony zdrowia (art. 68).</li><li>Prawo do nauki (art. 70).</li><li>Prawo do mieszkania (art. 75).</li></ul>\n<p><strong>Kulturalne:</strong></p>\n<ul><li>Wolność twórczości artystycznej i badań naukowych (art. 73).</li><li>Prawo do korzystania z dóbr kultury (art. 73).</li><li>Prawo dostępu do dóbr kultury narodowej (art. 73).</li></ul>\n<h5>4. Środki ochrony wolności i praw (art. 77-81)</h5>\n<ul><li>Prawo do wynagrodzenia szkody (art. 77).</li><li>Skarga konstytucyjna (art. 79).</li><li>Skarga do RPO (art. 80).</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - identyfikacja prawa do informacji jako politycznego</h4>\n<p><strong>Konstytucja RP, art. 61</strong> - to <strong>kluczowy</strong> przepis o prawie do informacji publicznej:</p>\n<blockquote><em>&quot;1. Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.</em><br><em>2. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu.</em><br><em>3. Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.</em><br><em>4. Tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, określają ustawy, a w odniesieniu do Sejmu i Senatu ich regulaminy.&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Art. 61 znajduje się w sekcji &quot;Wolności i prawa polityczne&quot;</strong> (po art. 57 - wolność zgromadzeń, art. 58 - wolność zrzeszania się, art. 60 - dostęp do służby publicznej, przed art. 62 - prawo wyborcze).</p>\n<p>→ Prawo do informacji publicznej = <strong>prawo polityczne</strong> (C).</p>\n<h4>Sposób 3 - eliminacja błędnych odpowiedzi</h4>\n<p><strong>A. Osobiste</strong> - błąd, bo:</p>\n<ul><li>Prawa osobiste dotyczą <strong>sfery prywatnej jednostki</strong> (nietykalność, prywatność, wolność sumienia).</li><li>Prawo do informacji <strong>publicznej</strong> dotyczy <strong>uczestnictwa w życiu publicznym</strong> - to nie kategoria osobista.</li><li>Ironicznie, art. 5.2. ustawy o dostępie do informacji publicznej <strong>ogranicza</strong> to prawo właśnie ze względu na <strong>prywatność</strong> (sferę osobistą) - to pokazuje, że są to różne kategorie.</li></ul>\n<p><strong>B. Kulturalne</strong> - błąd, bo:</p>\n<ul><li>Prawa kulturalne dotyczą <strong>tworzenia, korzystania i ochrony dóbr kultury</strong> (art. 73).</li><li>Prawo do informacji publicznej <strong>nie ma związku z kulturą</strong> w sensie artystycznym czy dziedzictwem.</li></ul>\n<p><strong>D. Ekonomiczne</strong> - błąd, bo:</p>\n<ul><li>Prawa ekonomiczne dotyczą <strong>gospodarki, własności, pracy</strong> (art. 64-65).</li><li>Prawo do informacji publicznej <strong>nie jest</strong> prawem ekonomicznym - nie dotyczy majątku, pracy, działalności gospodarczej obywatela.</li></ul>\n<p>→ Pozostaje jedynie <strong>C. polityczne</strong>.</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 15.2, max 1 pkt)</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - wskazanie poprawnej odpowiedzi: <strong>C</strong>.<br><strong>0 pkt</strong> - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<p>Kluczowe pojęcia z reference (sekcje 1, 8):</p>\n<p><strong>Klasyfikacja praw i wolności w Konstytucji RP (rozdział II):</strong></p>\n<p>| Kategoria | Artykuły | Przykłady |<br>| Wolności i prawa osobiste | art. 38-56 | Prawo do życia, nietykalność, wolność sumienia, prywatność |<br>| <strong>Wolności i prawa polityczne</strong> | <strong>art. 57-63</strong> | <strong>Wolność zgromadzeń, zrzeszania się, dostęp do informacji publicznej, prawo wyborcze, prawo do petycji</strong> |<br>| Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne, kulturalne | art. 64-76 | Własność, praca, zdrowie, edukacja, kultura |</p>\n<p><strong>Trzy generacje praw człowieka (Karel Vasak 1979):</strong></p>\n<p>| Generacja | Charakter | Przykłady | Dokumenty |<br>| <strong>I</strong> | Osobiste i polityczne (wolnościowe) | Prawo do życia, wolność słowa, prawo wyborcze, <strong>prawo dostępu do informacji</strong> | Magna Carta 1215, Bill of Rights 1791, MPPOiP 1966 |<br>| <strong>II</strong> | Społeczne, ekonomiczne, kulturalne (świadczeniowe) | Prawo do pracy, edukacji, zdrowia | MPPGSiK 1966 |<br>| <strong>III</strong> | Solidarnościowe (wspólnotowe) | Prawo do pokoju, środowiska, dziedzictwa | Karta NZ 1945, Deklaracja Sztokholmska 1972 |</p>\n<p>Prawo do informacji publicznej = <strong>I generacja</strong> + <strong>prawa polityczne</strong> w Konstytucji RP.</p>\n<p><strong>Art. 61 Konstytucji RP</strong> - szczegółowo reguluje prawo dostępu do informacji publicznej:</p>\n<ul><li>Obywatel ma prawo do informacji o działalności <strong>organów władzy publicznej</strong> i <strong>osób pełniących funkcje publiczne</strong>.</li><li>Obejmuje wgląd do dokumentów + wstęp na posiedzenia organów kolegialnych z wyborów powszechnych.</li><li>Ograniczenia tylko w ustawie i tylko ze względu na ochronę wolności innych lub bezpieczeństwo.</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - wybór <strong>A (osobiste)</strong>. Uczeń kojarzy słowo &quot;informacja&quot; z prywatnością → osobiste. To FAŁSZ. Informacja <strong>publiczna</strong> dotyczy <strong>sfery publicznej</strong>, nie prywatnej. Jest to prawo umożliwiające <strong>udział w życiu politycznym</strong> (kontrola władzy) → polityczne.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Druga pułapka - wybór <strong>D (ekonomiczne)</strong>. Uczeń myśli &quot;informacja może dotyczyć finansów publicznych, więc ekonomiczne&quot;. To FAŁSZ. <strong>Treść informacji</strong> (finansowa, infrastrukturalna) jest nieistotna; istotny jest <strong>charakter prawa</strong> - to uprawnienie kontrolne wobec władzy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pamiętaj o kanonicznych prawach <strong>politycznych</strong> w Konstytucji RP (art. 57-63):<br>- Wolność zgromadzeń (art. 57).<br>- Wolność zrzeszania się (art. 58).<br>- Dostęp do służby publicznej (art. 60).<br>- <strong>Prawo do informacji publicznej</strong> (art. 61).<br>- Prawo wyborcze (art. 62).<br>- Prawo do petycji, wniosków, skarg (art. 63).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz CKE dla zadania klasyfikacji praw zawsze prosi o <strong>kategorię konstytucyjną</strong> (osobiste, polityczne, ekonomiczne+socjalne+kulturalne). Trzeba znać podział z rozdziału II Konstytucji RP.</blockquote>"}]}