Zadanie 16.1. (0-1)
Rozstrzygnij, czy operacja wojskowa przedstawiona w tekście była formą realizacji
przez NATO zadania kolektywnej obrony państw członkowskich. Odpowiedź
uzasadnij.
Rozstrzygnięcie -
Uzasadnienie -
Zadanie 16.1. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
(ZP) I. Wiedza i rozumienie.
kwestie dotyczące stosunków
międzynarodowych.
(ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie
informacji.
czytania ze zrozumieniem […] tekstów
z zakresu nauk społecznych.
(ZR) XIII. Ład międzynarodowy.
pokojowe i militarne Organizacji Paktu
Północnoatlantyckiego; wykazuje zmieniającą
się rolę tej organizacji od lat 90. XX wieku.
(ZP) VII. Współczesne stosunki
międzynarodowe.
Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego;
ocenia wpływ tej organizacji na utrzymanie
pokoju międzynarodowego […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Rozstrzygnięcie - Nie.
Uzasadnienie - W konflikcie rozgrywającym się na terenie jednego z państw byłej Jugosławii
żadne z ówczesnych państw członkowskich NATO nie było bezpośrednio zagrożone - żadne
z państw postjugosłowiańskich nie było wówczas członkiem NATO.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Rozstrzygnięcie: Nie. Uzasadnienie: kolektywna obrona to zadanie wynikające z art. 5 traktatu waszyngtońskiego — reakcja na zbrojną napaść na państwo członkowskie Sojuszu. Tymczasem opisany konflikt toczył się na terytorium Bośni i Hercegowiny, jednego z państw byłej Jugosławii, które nie było wówczas członkiem NATO. Żadne z państw członkowskich nie było bezpośrednio zagrożone. Była to więc operacja spoza obszaru traktatowego (out of area), realizująca zadanie zarządzania kryzysowego, a nie obrony kolektywnej.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Rozstrzygnięcie - Nie, opisana operacja wojskowa NIE była formą realizacji przez NATO zadania kolektywnej obrony państw członkowskich.
\nUzasadnienie - Kolektywna obrona NATO opiera się na art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego z 1949 r. - atak na jedno państwo członkowskie Sojuszu traktowany jest jako atak na wszystkich, co uruchamia zobowiązanie do udzielenia pomocy. W konflikcie na terenie byłej Jugosławii (Bośni i Hercegowiny, lata 1992-1995) żadne państwo NATO nie było bezpośrednio zagrożone - żaden z ówczesnych członków NATO ani żadne z państw postjugosłowiańskich nie było wówczas członkiem NATO (Bośnia i Hercegowina przystąpiła do programu "Partnerstwo dla Pokoju" znacznie później, a do NATO nie należy do dziś). Opisana operacja "Sky Monitor" / "Deny Flight" była operacją wymuszania pokoju (peace enforcement) prowadzoną na mocy mandatu ONZ (rezolucja S/RES/781 Rady Bezpieczeństwa), a nie obroną państwa członkowskiego. To inny rodzaj zadań NATO - operacje zarządzania kryzysowego (crisis management), nie kolektywna obrona.
\nTraktat Waszyngtoński z 4 IV 1949 r., art. 5 (klauzula solidarności):
\n"The Parties agree that an armed attack against one or more of them in Europe or North America shall be considered an attack against them all and consequently they agree that, if such an armed attack occurs, each of them, in exercise of the right of individual or collective self-defence recognised by Article 51 of the Charter of the United Nations, will assist the Party or Parties so attacked [ ]."\n
→ "Strony zgadzają się, że zbrojny atak na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uważany za atak na wszystkie i konsekwentnie zgadzają się, że jeśli taki atak zbrojny się wydarzy, każda z nich, w wykonaniu prawa do indywidualnej lub kolektywnej samoobrony uznanego przez artykuł 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom zaatakowanym [ ]."
\nKluczowe warunki uruchomienia art. 5:
\nArt. 5 został powołany TYLKO raz w historii NATO:
\nW konflikcie na terenie Bośni (1992-1995) art. 5 nie został uruchomiony, bo:
\nTrzy kluczowe zadania NATO (wg Strategii Sojuszniczej, ostatnia wersja: Madryt 2022):
\nOperacje NATO w byłej Jugosławii (1992-1999) = zarządzanie kryzysowe, nie kolektywna obrona.
\nHistoria operacji NATO w byłej Jugosławii:
\n| Lata | Operacja | Miejsce | Charakter |
| 1992-1993 | Sky Monitor | Bośnia i Hercegowina | Monitorowanie strefy zakazu lotów (UN mandat) |
| 1993-1995 | Deny Flight | Bośnia i Hercegowina | Egzekwowanie zakazu lotów + CAS (UN mandat) |
| 1995 | Deliberate Force | Bośnia i Hercegowina | Bombardowanie sił Republiki Serbskiej |
| 1995-1996 | IFOR | Bośnia i Hercegowina | Implementacja porozumienia z Dayton |
| 1996-2004 | SFOR | Bośnia i Hercegowina | Stabilizacja po Dayton |
| 1999 | Allied Force | Kosowo, Serbia | Bombardowanie Serbii bez mandatu ONZ |
| 1999-obecnie | KFOR | Kosowo | Operacja stabilizacyjna |
Wszystkie te operacje to zarządzanie kryzysowe, nie obrona kolektywna.
\nW tekście są trzy wskaźniki, że to NIE jest obrona kolektywna:
\nWskaźnik 1: "NATO, realizując postanowienia Rady Bezpieczeństwa (rezolucja S/RES/781)".
\n→ NATO działa na mandat ONZ, nie z własnej inicjatywy w samoobronie.
\nWskaźnik 2: "nad terytorium Bośni i Hercegowiny".
\n→ Bośnia i Hercegowina NIE jest członkiem NATO (do dziś!) → nie ma podstaw do art. 5.
\nWskaźnik 3: "zapewniała również bezpośrednie wsparcie powietrzne wojskom UNPROFOR".
\n→ UNPROFOR = United Nations Protection Force = siły ONZ (nie NATO). NATO wspierało misję ONZ, a nie obronę własną.
\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie (Nie) + sformułowanie poprawnego uzasadnienia.\n
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Akceptowany wariant kluczowy:
"W konflikcie rozgrywającym się na terenie jednego z państw byłej Jugosławii żadne z ówczesnych państw członkowskich NATO nie było bezpośrednio zagrożone - żadne z państw postjugosłowiańskich nie było wówczas członkiem NATO."
KRYTYCZNE: uzasadnienie musi wskazać:
1. Definicja kolektywnej obrony - atak na członka NATO uruchamia art. 5.
2. Brak zagrożenia członka NATO - Bośnia, Serbia, Chorwacja nie były członkami NATO w 1992-1995.
Kluczowe pojęcia z reference (sekcja 6):
\nNATO (Pakt Północnoatlantycki) - 1949 Traktat Waszyngtoński:
\nKluczowe artykuły Traktatu Waszyngtońskiego:
\nOperacje NATO - typologia:
\nHistoria rozszerzenia NATO:
\nBośnia i Hercegowina NIE jest członkiem NATO (jest w programie Membership Action Plan - przygotowanie do członkostwa, ale bez daty akcesji).
\nKonflikt na Bałkanach (1991-2001):
\n⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź "Tak", bo "NATO zaangażowane = obrona kolektywna". To FAŁSZ. NATO ma TRZY zadania, z których obrona kolektywna to tylko jedno. Operacje poza obszarem NATO (Bałkany, Afganistan jako stabilizacja, Libia) to zarządzanie kryzysowe.\n
⚠️ Uwaga: Druga pułapka - uzasadnienie zbyt ogólne ("to nie była obrona"). Klucz wymaga konkretu: żadne z państw konfliktu nie było członkiem NATO + operacja na mandat ONZ.\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o jedynym uruchomieniu art. 5 w historii NATO - po atakach 9/11 z 2001 r. W konfliktach europejskich (Bośnia 1992-1995, Kosowo 1999) art. 5 NIGDY nie był uruchomiony.\n
⚠️ Uwaga: UNPROFOR ≠ NATO. UNPROFOR = United Nations Protection Force = siły ONZ. NATO wspierało UNPROFOR (CAS), ale to były dwie różne struktury."}]}