{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/17.2","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"17.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.2. (0-1)\nOceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,\nalbo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nAkt prawny, którego fragmenty zamieszczono, jest bezpośrednio\nstosowany we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.\nP\nF\n2.\nAkt prawny, którego fragmenty zamieszczono, stanowi element tzw.\nprawa pierwotnego Unii Europejskiej.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZR) I. Wiedza i rozumienie.\n7) Zdający analizuje współczesny ład\nmiędzynarodowy i wyjaśnia rolę różnych\npodmiotów zaangażowanych w jego\nstabilność lub zmianę w jego\nfunkcjonowaniu.\n(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n2) Zdający wykazuje się umiejętnością\nczytania ze zrozumieniem […] innych\nźródeł […].\n(ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej\nPolskiej.\n6) Zdający […] przedstawia formy prawa\nwtórnego Unii Europejskiej i ich miejsce\nw porządku prawnym Rzeczypospolitej\nPolskiej.\n(ZP) VII. Współczesne stosunki\nmiędzynarodowe.\n8) Zdający wymienia obowiązujące akty prawa\npierwotnego Unii Europejskiej […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. P\n2. F\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**1. P** (prawda) - Akt prawny (Rozporządzenie 2016/679 - RODO) jest **bezpośrednio stosowany** we wszystkich państwach członkowskich UE.\n\n**2. F** (fałsz) - Akt prawny jest **rozporządzeniem**, a rozporządzenia należą do **prawa wtórnego (pochodnego)** UE, NIE do **prawa pierwotnego**.\n\n## Sposób 1 - analiza stwierdzenia 1 (bezpośrednie stosowanie)\n\n**Stwierdzenie 1.:** *\"Akt prawny [ ] jest bezpośrednio stosowany we wszystkich państwach członkowskich UE.\"*\n\n**Rodzaje aktów prawnych UE i ich charakter:**\n\n| Rodzaj aktu | Bezpośrednio stosowany? | Wymaga transpozycji do prawa krajowego? | Adresat |\n| **Rozporządzenie** (Regulation) | **TAK** | **NIE** | Wszystkie państwa |\n| **Dyrektywa** (Directive) | NIE | **TAK** (państwa transponują do prawa krajowego) | Państwa członkowskie |\n| **Decyzja** (Decision) | TAK (dla adresatów) | NIE | Konkretny adresat |\n| **Zalecenie / Opinia** | NIE | NIE | Nieobowiązkowe |\n\n**Art. 288 TFUE:**\n\n> *\"Rozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest **bezpośrednio stosowane** we wszystkich Państwach Członkowskich.\"*\n\n> *\"Dyrektywa wiąże każde Państwo Członkowskie, do którego jest kierowana, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków.\"*\n\n→ **Rozporządzenie 2016/679 (RODO)** to **rozporządzenie**, więc:\n- Jest **bezpośrednio stosowane** we wszystkich 27 państwach UE.\n- **Nie wymaga** transpozycji do prawa krajowego - działa **jak ustawa** krajowa.\n- Obywatele i firmy mogą się na nie bezpośrednio powoływać przed sądami krajowymi.\n\n→ Stwierdzenie 1. = **PRAWDA**.\n\n## Sposób 2 - analiza stwierdzenia 2 (prawo pierwotne vs wtórne)\n\n**Stwierdzenie 2.:** *\"Akt prawny [ ] stanowi element tzw. prawa pierwotnego UE.\"*\n\n**Hierarchia źródeł prawa UE:**\n\n### Prawo pierwotne (Primary Law) - **\"konstytucja\" UE**\nObejmuje **traktaty** + akty stanowiące podstawę funkcjonowania UE:\n- **TUE** (Traktat o Unii Europejskiej, Maastricht 1992 ze zmianami).\n- **TFUE** (Traktat o funkcjonowaniu UE, dawniej Traktat Rzymski 1957).\n- **KPP** (Karta Praw Podstawowych UE, wiążąca od Lizbony 2009).\n- **Traktaty akcesyjne** (np. polski traktat akcesyjny 2003).\n- **Traktaty zmieniające** (Amsterdam 1997, Nicea 2001, Lizboński 2007).\n- **Ogólne zasady prawa unijnego** (orzecznictwo TSUE).\n\n### Prawo wtórne / pochodne (Secondary Law) - **\"ustawy\" UE**\nObejmuje **akty prawne wydawane przez instytucje UE**:\n- **Rozporządzenia** (Regulations) - bezpośrednio stosowane.\n- **Dyrektywy** (Directives) - wymaga transpozycji.\n- **Decyzje** (Decisions) - wiążące dla adresatów.\n- **Zalecenia i opinie** (Recommendations and Opinions) - niewiążące.\n\n**Rozporządzenie 2016/679 (RODO)** = **rozporządzenie** = **PRAWO WTÓRNE**, NIE pierwotne.\n\nW tekście wprost widać:\n> *\"PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ [ ] PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE\"*\n\n→ Akt jest wydany przez **instytucje UE** (PE + Rada), nie traktatem. To prawo wtórne.\n\n→ Stwierdzenie 2. = **FAŁSZ**.\n\n**Co byłoby prawem pierwotnym?**\n- **Karta Praw Podstawowych UE** (cytowana w tekście jako podstawa, art. 8 ust. 1) - jest prawem pierwotnym od Lizbony 2009.\n- **TFUE** (cytowane w tekście jako podstawa, art. 16 ust. 1) - jest prawem pierwotnym.\n\nAle **samo rozporządzenie 2016/679** = prawo wtórne.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 17.2, max 1 pkt)\n\n> **1 pkt** - poprawne ocenienie prawdziwości **DWÓCH** stwierdzeń: P + F.\n> **0 pkt** - wystarczy jedno błędne ocenienie.\n>\n> **Wymagane:**\n> 1. **P** (bo rozporządzenie jest bezpośrednio stosowane).\n> 2. **F** (bo rozporządzenie to prawo wtórne, nie pierwotne).\n\n## Reference politologiczny\n\nKluczowe pojęcia z reference (sekcja 7):\n\n**Hierarchia źródeł prawa UE:**\n\n### Prawo pierwotne (traktatowe)\n\n| Traktat | Rok | Treść |\n| Traktat Paryski (EWWiS) | 1951 | Europejska Wspólnota Węgla i Stali |\n| Traktaty Rzymskie (EWG + EURATOM) | 1957 | EWG, Euratom |\n| Jednolity Akt Europejski | 1986 | Wspólny rynek do 1992 |\n| **Maastricht (TUE)** | 1992 | Powołanie Unii Europejskiej |\n| Amsterdam | 1997 | Zatrudnienie, WPZB |\n| Nicea | 2001 | Rozszerzenie UE |\n| **Lizboński (TUE+TFUE+KPP)** | 2007 (weszło 2009) | KPP wiążąca, Prezydent RE |\n\n### Prawo wtórne (pochodne)\n\n| Rodzaj | Charakter | Przykład |\n| **Rozporządzenie** | Bezpośrednio stosowane, ogólne | RODO 2016/679 |\n| **Dyrektywa** | Wiąże co do celu, transponowane | Dyrektywa równościowa 2000/43 |\n| **Decyzja** | Adresowana | Decyzja KE o pomocy państwa |\n| **Zalecenie** | Niewiążące | Zalecenie KE w sprawie A |\n| **Opinia** | Niewiążące | Opinia KE |\n\n**Zasady prawa UE:**\n- **Pierwszeństwo prawa UE** nad prawem krajowym (orzeczenie Costa v. ENEL 1964).\n- **Bezpośrednia skuteczność** (Van Gend en Loos 1963) - obywatele mogą powoływać się na prawo UE przed sądami krajowymi.\n- **Lojalna współpraca** (art. 4 ust. 3 TUE) - państwa członkowskie nie mogą naruszać prawa UE.\n- **Subsydiarność i proporcjonalność** (art. 5 TUE) - UE działa tylko w zakresie kompetencji powierzonych.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga (stwierdzenie 1):** Najczęstszy błąd - uczeń odpowiada F, myśląc \"akt UE musi być transponowany do prawa krajowego\". To DOTYCZY DYREKTYW, NIE ROZPORZĄDZEŃ. Rozporządzenia są **bezpośrednio stosowane** w państwach członkowskich (art. 288 TFUE).\n\n> ⚠️ **Uwaga (stwierdzenie 2):** Pułapka - uczeń odpowiada P, bo widzi w tekście odwołania do KPP i TFUE (które są prawem pierwotnym). Ale samo rozporządzenie **odwołuje się** do prawa pierwotnego, lecz **jest** prawem wtórnym (zostało wydane na podstawie traktatów, ale nie jest traktatem).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj o **art. 288 TFUE** (fundamentalne dla wszystkich aktów UE):\n> - **Rozporządzenie** → bezpośrednie stosowanie.\n> - **Dyrektywa** → transpozycja przez państwa.\n> - **Decyzja** → wiąże adresatów.\n> - **Zalecenia, opinie** → niewiążące.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** RODO (Rozporządzenie 2016/679) zastąpiło **dyrektywę 95/46/WE** o ochronie danych. Komisja celowo wybrała **rozporządzenie** zamiast dyrektywy - żeby uniknąć różnic w transpozycji między państwami. Dzięki temu RODO obowiązuje **identycznie** w całej UE.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Polska implementacja RODO: **Ustawa z 10 V 2018 r. o ochronie danych osobowych** (Dz.U. 2018, poz. 1000) + zlikwidowano GIODO, utworzono **PUODO** (Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych).","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-17.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 17.2. (0-1)
Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,
albo F - jeśli jest fałszywe.
1.
Akt prawny, którego fragmenty zamieszczono, jest bezpośrednio
stosowany we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.
P
F
2.
Akt prawny, którego fragmenty zamieszczono, stanowi element tzw.
prawa pierwotnego Unii Europejskiej.
P
F

","answer_text_html":"

Zadanie 17.2. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
(ZR) I. Wiedza i rozumienie.

\n
  1. Zdający analizuje współczesny ład
\n

międzynarodowy i wyjaśnia rolę różnych
podmiotów zaangażowanych w jego
stabilność lub zmianę w jego
funkcjonowaniu.
(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie
informacji.

\n
  1. Zdający wykazuje się umiejętnością
\n

czytania ze zrozumieniem […] innych
źródeł […].
(ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej
Polskiej.

\n
  1. Zdający […] przedstawia formy prawa
\n

wtórnego Unii Europejskiej i ich miejsce
w porządku prawnym Rzeczypospolitej
Polskiej.
(ZP) VII. Współczesne stosunki
międzynarodowe.

\n
  1. Zdający wymienia obowiązujące akty prawa
\n

pierwotnego Unii Europejskiej […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne ocenienie prawdziwości dwóch stwierdzeń.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź

\n
  1. P
  2. F
\n

Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

1. P (prawda) - Akt prawny (Rozporządzenie 2016/679 - RODO) jest bezpośrednio stosowany we wszystkich państwach członkowskich UE.

\n

2. F (fałsz) - Akt prawny jest rozporządzeniem, a rozporządzenia należą do prawa wtórnego (pochodnego) UE, NIE do prawa pierwotnego.

\n

Sposób 1 - analiza stwierdzenia 1 (bezpośrednie stosowanie)

\n

Stwierdzenie 1.: "Akt prawny [ ] jest bezpośrednio stosowany we wszystkich państwach członkowskich UE."

\n

Rodzaje aktów prawnych UE i ich charakter:

\n

| Rodzaj aktu | Bezpośrednio stosowany? | Wymaga transpozycji do prawa krajowego? | Adresat |
| Rozporządzenie (Regulation) | TAK | NIE | Wszystkie państwa |
| Dyrektywa (Directive) | NIE | TAK (państwa transponują do prawa krajowego) | Państwa członkowskie |
| Decyzja (Decision) | TAK (dla adresatów) | NIE | Konkretny adresat |
| Zalecenie / Opinia | NIE | NIE | Nieobowiązkowe |

\n

Art. 288 TFUE:

\n
"Rozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich."
\n
"Dyrektywa wiąże każde Państwo Członkowskie, do którego jest kierowana, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków."
\n

→ Rozporządzenie 2016/679 (RODO) to rozporządzenie, więc:

\n\n

→ Stwierdzenie 1. = PRAWDA.

\n

Sposób 2 - analiza stwierdzenia 2 (prawo pierwotne vs wtórne)

\n

Stwierdzenie 2.: "Akt prawny [ ] stanowi element tzw. prawa pierwotnego UE."

\n

Hierarchia źródeł prawa UE:

\n
Prawo pierwotne (Primary Law) - "konstytucja" UE
\n

Obejmuje traktaty + akty stanowiące podstawę funkcjonowania UE:

\n\n
Prawo wtórne / pochodne (Secondary Law) - "ustawy" UE
\n

Obejmuje akty prawne wydawane przez instytucje UE:

\n\n

Rozporządzenie 2016/679 (RODO) = rozporządzenie = PRAWO WTÓRNE, NIE pierwotne.

\n

W tekście wprost widać:

\n
"PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ [ ] PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE"
\n

→ Akt jest wydany przez instytucje UE (PE + Rada), nie traktatem. To prawo wtórne.

\n

→ Stwierdzenie 2. = FAŁSZ.

\n

Co byłoby prawem pierwotnym?

\n\n

Ale samo rozporządzenie 2016/679 = prawo wtórne.

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 17.2, max 1 pkt)

\n
1 pkt - poprawne ocenienie prawdziwości DWÓCH stwierdzeń: P + F.
0 pkt - wystarczy jedno błędne ocenienie.

Wymagane:
1. P (bo rozporządzenie jest bezpośrednio stosowane).
2. F (bo rozporządzenie to prawo wtórne, nie pierwotne).
\n

Reference politologiczny

\n

Kluczowe pojęcia z reference (sekcja 7):

\n

Hierarchia źródeł prawa UE:

\n
Prawo pierwotne (traktatowe)
\n

| Traktat | Rok | Treść |
| Traktat Paryski (EWWiS) | 1951 | Europejska Wspólnota Węgla i Stali |
| Traktaty Rzymskie (EWG + EURATOM) | 1957 | EWG, Euratom |
| Jednolity Akt Europejski | 1986 | Wspólny rynek do 1992 |
| Maastricht (TUE) | 1992 | Powołanie Unii Europejskiej |
| Amsterdam | 1997 | Zatrudnienie, WPZB |
| Nicea | 2001 | Rozszerzenie UE |
| Lizboński (TUE+TFUE+KPP) | 2007 (weszło 2009) | KPP wiążąca, Prezydent RE |

\n
Prawo wtórne (pochodne)
\n

| Rodzaj | Charakter | Przykład |
| Rozporządzenie | Bezpośrednio stosowane, ogólne | RODO 2016/679 |
| Dyrektywa | Wiąże co do celu, transponowane | Dyrektywa równościowa 2000/43 |
| Decyzja | Adresowana | Decyzja KE o pomocy państwa |
| Zalecenie | Niewiążące | Zalecenie KE w sprawie A |
| Opinia | Niewiążące | Opinia KE |

\n

Zasady prawa UE:

\n\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga (stwierdzenie 1): Najczęstszy błąd - uczeń odpowiada F, myśląc "akt UE musi być transponowany do prawa krajowego". To DOTYCZY DYREKTYW, NIE ROZPORZĄDZEŃ. Rozporządzenia są bezpośrednio stosowane w państwach członkowskich (art. 288 TFUE).
\n
⚠️ Uwaga (stwierdzenie 2): Pułapka - uczeń odpowiada P, bo widzi w tekście odwołania do KPP i TFUE (które są prawem pierwotnym). Ale samo rozporządzenie odwołuje się do prawa pierwotnego, lecz jest prawem wtórnym (zostało wydane na podstawie traktatów, ale nie jest traktatem).
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o art. 288 TFUE (fundamentalne dla wszystkich aktów UE):
- Rozporządzenie → bezpośrednie stosowanie.
- Dyrektywa → transpozycja przez państwa.
- Decyzja → wiąże adresatów.
- Zalecenia, opinie → niewiążące.
\n
⚠️ Uwaga: RODO (Rozporządzenie 2016/679) zastąpiło dyrektywę 95/46/WE o ochronie danych. Komisja celowo wybrała rozporządzenie zamiast dyrektywy - żeby uniknąć różnic w transpozycji między państwami. Dzięki temu RODO obowiązuje identycznie w całej UE.
\n
⚠️ Uwaga: Polska implementacja RODO: Ustawa z 10 V 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. 2018, poz. 1000) + zlikwidowano GIODO, utworzono PUODO (Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych).
"}]}