{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/17.3","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"17.3","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.3. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nAkty prawne, których nazwy podkreślono, weszły w życie\nA. po przystąpieniu do UE Austrii, a przed przystąpieniem Słowenii.\nB. po przystąpieniu do UE Słowenii, a przed przystąpieniem Rumunii.\nC. po przystąpieniu do UE Rumunii, a przed przystąpieniem Chorwacji.\nD. po przystąpieniu do UE Chorwacji, a przed wystąpieniem Wielkiej Brytanii.\n17.1.\n0-1\n17.2.\n0-1\n17.3.\n0-1\nMWOP-R0_100","answer":"C","answer_text":"Zadanie 17.3. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZR) I. Wiedza i rozumienie.\n7) Zdający analizuje współczesny ład\nmiędzynarodowy i wyjaśnia rolę różnych\npodmiotów zaangażowanych w jego\nstabilność lub zmianę w jego\nfunkcjonowaniu.\n(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n1) Zdający wykorzystuje informacje na\ntemat życia […] politycznego […].\n(ZR) XIV. Integracja europejska.\n6) Zdający przedstawia integrację w ramach\nUnii Europejskiej […].\n(ZP) VII. Współczesne stosunki\nmiędzynarodowe.\n8) Zdający lokalizuje jej [Unii Europejskiej]\npaństwa członkowskie […].\nZasady oceniania\n1 pkt - wskazanie poprawnego dokończenia zdania.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C - po przystąpieniu do UE Rumunii, a przed przystąpieniem Chorwacji.**\n\n## Sposób 1 - identyfikacja podkreślonych aktów prawnych\n\nW tekście podkreślone są **dwa** akty prawne:\n1. **Karta praw podstawowych** (KPP UE).\n2. **Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)**.\n\n**Daty wejścia w życie obu aktów:**\n\n**Karta Praw Podstawowych UE:**\n- **Proklamowana:** 7 XII 2000 r. w Nicei (jako dokument polityczny, niewiążący).\n- **Wiążąca:** **1 XII 2009 r.** - z chwilą wejścia w życie Traktatu Lizbońskiego.\n\n**Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE):**\n- Stary Traktat Rzymski (1957) został przemianowany na TFUE.\n- Zmiany wprowadzone Traktatem Lizbońskim.\n- **TFUE wszedł w życie:** **1 XII 2009 r.** (z chwilą wejścia w życie Traktatu Lizbońskiego).\n\n→ **Oba akty weszły w życie 1 XII 2009 r.** (z Traktatem Lizbońskim).\n\n## Sposób 2 - chronologia rozszerzenia UE\n\n**Daty akcesji państw UE wymienionych w odpowiedziach:**\n\n| Państwo | Akcesja do UE |\n| **Austria** | **1 I 1995** (czwarte rozszerzenie, razem ze Szwecją i Finlandią) |\n| **Słowenia** | **1 V 2004** (piąte rozszerzenie, \"big bang\", z Polską) |\n| **Rumunia** | **1 I 2007** (szóste rozszerzenie, razem z Bułgarią) |\n| **Chorwacja** | **1 VII 2013** (siódme rozszerzenie) |\n| **Wielka Brytania (Brexit)** | **31 I 2020** (wystąpienie z UE) |\n\n**Porównanie dat:**\n\n| Wydarzenie | Data |\n| Austria → UE | 1 I 1995 |\n| Słowenia → UE | 1 V 2004 |\n| Rumunia → UE | **1 I 2007** |\n| **Wejście w życie TFUE i KPP** | **1 XII 2009** |\n| Chorwacja → UE | **1 VII 2013** |\n| UK ← UE (Brexit) | 31 I 2020 |\n\n→ TFUE i KPP weszły w życie **po Rumunii (2007)** i **przed Chorwacją (2013)**.\n\n→ **Odpowiedź: C.**\n\n## Sposób 3 - eliminacja błędnych odpowiedzi\n\n**Sprawdźmy każdą opcję:**\n\n**A. \"po Austrii (1995), a przed Słowenią (2004)\"** - czyli między **1995 a 2004**.\n- TFUE i KPP weszły w życie **2009 r.** → **po** 2004, więc NIE.\n- ❌ FAŁSZ.\n\n**B. \"po Słowenii (2004), a przed Rumunią (2007)\"** - czyli między **2004 a 2007**.\n- TFUE i KPP weszły w życie **2009 r.** → **po** 2007, więc NIE.\n- ❌ FAŁSZ.\n\n**C. \"po Rumunii (2007), a przed Chorwacją (2013)\"** - czyli między **2007 a 2013**.\n- TFUE i KPP weszły w życie **2009 r.** → **tak**, mieści się w tym przedziale.\n- ✅ PRAWDA.\n\n**D. \"po Chorwacji (2013), a przed Brexit (2020)\"** - czyli między **2013 a 2020**.\n- TFUE i KPP weszły w życie **2009 r.** → **przed** 2013, więc NIE.\n- ❌ FAŁSZ.\n\n→ Tylko opcja **C** jest poprawna.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 17.3, max 1 pkt)\n\n> **1 pkt** - wskazanie poprawnej odpowiedzi: **C**.\n> **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n\n## Reference politologiczny\n\nKluczowe pojęcia z reference (sekcje 6, 7):\n\n**Rozszerzenia UE - chronologia:**\n\n| Lp. | Data | Państwa | Razem |\n| Założyciele | 1951 (EWWiS) / 1957 (EWG) | Niemcy Zach., Francja, Włochy, Holandia, Belgia, Luksemburg | 6 |\n| I rozszerzenie | 1 I 1973 | Wielka Brytania, Irlandia, Dania | 9 |\n| II rozszerzenie | 1 I 1981 | Grecja | 10 |\n| III rozszerzenie | 1 I 1986 | Hiszpania, Portugalia | 12 |\n| IV rozszerzenie | 1 I 1995 | **Austria**, Szwecja, Finlandia | 15 |\n| V rozszerzenie | 1 V 2004 | Polska, Czechy, Słowacja, Słowenia, Węgry, Estonia, Litwa, Łotwa, Cypr, Malta | 25 |\n| V cd. | 1 I 2007 | **Rumunia**, Bułgaria | 27 |\n| VI rozszerzenie | 1 VII 2013 | **Chorwacja** | 28 |\n| Brexit | 31 I 2020 | UK opuszcza UE | 27 |\n\n**Traktaty Unii Europejskiej (chronologia):**\n\n| Traktat | Podpisanie | Wejście w życie |\n| Paryski (EWWiS) | 18 IV 1951 | 23 VII 1952 |\n| Rzymskie (EWG, Euratom) | 25 III 1957 | 1 I 1958 |\n| Jednolity Akt Europejski | 17 II 1986 | 1 VII 1987 |\n| **Maastricht (TUE)** | **7 II 1992** | **1 XI 1993** |\n| Amsterdam | 2 X 1997 | 1 V 1999 |\n| Nicea | 26 II 2001 | 1 II 2003 |\n| **Lizboński (TUE + TFUE + KPP)** | **13 XII 2007** | **1 XII 2009** |\n\n**Traktat Lizboński - zmiany:**\n- Przemianowano Traktat o utworzeniu WE (TWE, 1957) na **TFUE** (Traktat o funkcjonowaniu UE).\n- **KPP** stała się **wiążąca prawnie** (od 2000 r. tylko proklamowana).\n- **Likwidacja filarów** (wcześniej UE miała 3 filary: wspólnotowy, WPZB, WSiSW).\n- Utworzenie urzędu **Przewodniczącego Rady Europejskiej** (Donald Tusk od 2014).\n- Utworzenie urzędu **Wysokiego Przedstawiciela** ds. polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.\n- Wprowadzenie **inicjatywy obywatelskiej** (European Citizens' Initiative).\n- Wprowadzenie **klauzuli wystąpienia** (art. 50 TUE) - wykorzystany przez UK w Brexit.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - niepamiętanie roku wejścia w życie Traktatu Lizbońskiego (**1 XII 2009 r.**). To kluczowa data - Lizboński **zmienia** wszystkie traktaty UE i czyni KPP wiążącą.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Druga pułapka - pomyl rok **proklamowania** KPP (2000 r. w Nicei, niewiążąca) z **wejściem w życie** (2009 r. z Lizbońskim, wiążąca). KPP istnieje od 2000 r., ale **prawnie wiążąca** dopiero od 2009 r.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Trzecia pułapka - pomyl chronologię rozszerzeń:\n> - **Big bang** = 2004 (10 państw, w tym Polska).\n> - **Rumunia + Bułgaria** = 2007 (kontynuacja big bang).\n> - **Chorwacja** = 2013 (jedyne państwo w 7. rozszerzeniu).\n> - **Brexit** = 2020 (kierunek odwrotny).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj o trzech wielkich rozszerzeniach Polski-podobnych:\n> - 1995: Austria, Szwecja, Finlandia (zachodnie).\n> - 2004: Polska + 9 (wschodnie).\n> - 2007: Bułgaria + Rumunia (wschodnie).\n> - 2013: Chorwacja (postjugosłowiańskie).\n> Po 2013 r. **żadne nowe państwo nie weszło do UE**. Aktualnie kandydaci: Albania, Macedonia Płn., Czarnogóra, Serbia, Bośnia, Ukraina, Mołdawia, Turcja (negocjacje zamrożone od 2018).","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-17.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 17.3. (0-1)<br>Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.<br>Akty prawne, których nazwy podkreślono, weszły w życie<br>A. po przystąpieniu do UE Austrii, a przed przystąpieniem Słowenii.<br>B. po przystąpieniu do UE Słowenii, a przed przystąpieniem Rumunii.<br>C. po przystąpieniu do UE Rumunii, a przed przystąpieniem Chorwacji.<br>D. po przystąpieniu do UE Chorwacji, a przed wystąpieniem Wielkiej Brytanii.<br>17.1.<br>0-1<br>17.2.<br>0-1<br>17.3.<br>0-1<br>MWOP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 17.3. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>(ZR) I. Wiedza i rozumienie.</p>\n<ol><li>Zdający analizuje współczesny ład</li></ol>\n<p>międzynarodowy i wyjaśnia rolę różnych<br>podmiotów zaangażowanych w jego<br>stabilność lub zmianę w jego<br>funkcjonowaniu.<br>(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie<br>informacji.</p>\n<ol><li>Zdający wykorzystuje informacje na</li></ol>\n<p>temat życia […] politycznego […].<br>(ZR) XIV. Integracja europejska.</p>\n<ol><li>Zdający przedstawia integrację w ramach</li></ol>\n<p>Unii Europejskiej […].<br>(ZP) VII. Współczesne stosunki<br>międzynarodowe.</p>\n<ol><li>Zdający lokalizuje jej [Unii Europejskiej]</li></ol>\n<p>państwa członkowskie […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - wskazanie poprawnego dokończenia zdania.<br>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>C</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>C - po przystąpieniu do UE Rumunii, a przed przystąpieniem Chorwacji.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - identyfikacja podkreślonych aktów prawnych</h4>\n<p>W tekście podkreślone są <strong>dwa</strong> akty prawne:</p>\n<ol><li><strong>Karta praw podstawowych</strong> (KPP UE).</li><li><strong>Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)</strong>.</li></ol>\n<p><strong>Daty wejścia w życie obu aktów:</strong></p>\n<p><strong>Karta Praw Podstawowych UE:</strong></p>\n<ul><li><strong>Proklamowana:</strong> 7 XII 2000 r. w Nicei (jako dokument polityczny, niewiążący).</li><li><strong>Wiążąca:</strong> <strong>1 XII 2009 r.</strong> - z chwilą wejścia w życie Traktatu Lizbońskiego.</li></ul>\n<p><strong>Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE):</strong></p>\n<ul><li>Stary Traktat Rzymski (1957) został przemianowany na TFUE.</li><li>Zmiany wprowadzone Traktatem Lizbońskim.</li><li><strong>TFUE wszedł w życie:</strong> <strong>1 XII 2009 r.</strong> (z chwilą wejścia w życie Traktatu Lizbońskiego).</li></ul>\n<p>→ <strong>Oba akty weszły w życie 1 XII 2009 r.</strong> (z Traktatem Lizbońskim).</p>\n<h4>Sposób 2 - chronologia rozszerzenia UE</h4>\n<p><strong>Daty akcesji państw UE wymienionych w odpowiedziach:</strong></p>\n<p>| Państwo | Akcesja do UE |<br>| <strong>Austria</strong> | <strong>1 I 1995</strong> (czwarte rozszerzenie, razem ze Szwecją i Finlandią) |<br>| <strong>Słowenia</strong> | <strong>1 V 2004</strong> (piąte rozszerzenie, &quot;big bang&quot;, z Polską) |<br>| <strong>Rumunia</strong> | <strong>1 I 2007</strong> (szóste rozszerzenie, razem z Bułgarią) |<br>| <strong>Chorwacja</strong> | <strong>1 VII 2013</strong> (siódme rozszerzenie) |<br>| <strong>Wielka Brytania (Brexit)</strong> | <strong>31 I 2020</strong> (wystąpienie z UE) |</p>\n<p><strong>Porównanie dat:</strong></p>\n<p>| Wydarzenie | Data |<br>| Austria → UE | 1 I 1995 |<br>| Słowenia → UE | 1 V 2004 |<br>| Rumunia → UE | <strong>1 I 2007</strong> |<br>| <strong>Wejście w życie TFUE i KPP</strong> | <strong>1 XII 2009</strong> |<br>| Chorwacja → UE | <strong>1 VII 2013</strong> |<br>| UK ← UE (Brexit) | 31 I 2020 |</p>\n<p>→ TFUE i KPP weszły w życie <strong>po Rumunii (2007)</strong> i <strong>przed Chorwacją (2013)</strong>.</p>\n<p>→ <strong>Odpowiedź: C.</strong></p>\n<h4>Sposób 3 - eliminacja błędnych odpowiedzi</h4>\n<p><strong>Sprawdźmy każdą opcję:</strong></p>\n<p><strong>A. &quot;po Austrii (1995), a przed Słowenią (2004)&quot;</strong> - czyli między <strong>1995 a 2004</strong>.</p>\n<ul><li>TFUE i KPP weszły w życie <strong>2009 r.</strong> → <strong>po</strong> 2004, więc NIE.</li><li>❌ FAŁSZ.</li></ul>\n<p><strong>B. &quot;po Słowenii (2004), a przed Rumunią (2007)&quot;</strong> - czyli między <strong>2004 a 2007</strong>.</p>\n<ul><li>TFUE i KPP weszły w życie <strong>2009 r.</strong> → <strong>po</strong> 2007, więc NIE.</li><li>❌ FAŁSZ.</li></ul>\n<p><strong>C. &quot;po Rumunii (2007), a przed Chorwacją (2013)&quot;</strong> - czyli między <strong>2007 a 2013</strong>.</p>\n<ul><li>TFUE i KPP weszły w życie <strong>2009 r.</strong> → <strong>tak</strong>, mieści się w tym przedziale.</li><li>✅ PRAWDA.</li></ul>\n<p><strong>D. &quot;po Chorwacji (2013), a przed Brexit (2020)&quot;</strong> - czyli między <strong>2013 a 2020</strong>.</p>\n<ul><li>TFUE i KPP weszły w życie <strong>2009 r.</strong> → <strong>przed</strong> 2013, więc NIE.</li><li>❌ FAŁSZ.</li></ul>\n<p>→ Tylko opcja <strong>C</strong> jest poprawna.</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 17.3, max 1 pkt)</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - wskazanie poprawnej odpowiedzi: <strong>C</strong>.<br><strong>0 pkt</strong> - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<p>Kluczowe pojęcia z reference (sekcje 6, 7):</p>\n<p><strong>Rozszerzenia UE - chronologia:</strong></p>\n<p>| Lp. | Data | Państwa | Razem |<br>| Założyciele | 1951 (EWWiS) / 1957 (EWG) | Niemcy Zach., Francja, Włochy, Holandia, Belgia, Luksemburg | 6 |<br>| I rozszerzenie | 1 I 1973 | Wielka Brytania, Irlandia, Dania | 9 |<br>| II rozszerzenie | 1 I 1981 | Grecja | 10 |<br>| III rozszerzenie | 1 I 1986 | Hiszpania, Portugalia | 12 |<br>| IV rozszerzenie | 1 I 1995 | <strong>Austria</strong>, Szwecja, Finlandia | 15 |<br>| V rozszerzenie | 1 V 2004 | Polska, Czechy, Słowacja, Słowenia, Węgry, Estonia, Litwa, Łotwa, Cypr, Malta | 25 |<br>| V cd. | 1 I 2007 | <strong>Rumunia</strong>, Bułgaria | 27 |<br>| VI rozszerzenie | 1 VII 2013 | <strong>Chorwacja</strong> | 28 |<br>| Brexit | 31 I 2020 | UK opuszcza UE | 27 |</p>\n<p><strong>Traktaty Unii Europejskiej (chronologia):</strong></p>\n<p>| Traktat | Podpisanie | Wejście w życie |<br>| Paryski (EWWiS) | 18 IV 1951 | 23 VII 1952 |<br>| Rzymskie (EWG, Euratom) | 25 III 1957 | 1 I 1958 |<br>| Jednolity Akt Europejski | 17 II 1986 | 1 VII 1987 |<br>| <strong>Maastricht (TUE)</strong> | <strong>7 II 1992</strong> | <strong>1 XI 1993</strong> |<br>| Amsterdam | 2 X 1997 | 1 V 1999 |<br>| Nicea | 26 II 2001 | 1 II 2003 |<br>| <strong>Lizboński (TUE + TFUE + KPP)</strong> | <strong>13 XII 2007</strong> | <strong>1 XII 2009</strong> |</p>\n<p><strong>Traktat Lizboński - zmiany:</strong></p>\n<ul><li>Przemianowano Traktat o utworzeniu WE (TWE, 1957) na <strong>TFUE</strong> (Traktat o funkcjonowaniu UE).</li><li><strong>KPP</strong> stała się <strong>wiążąca prawnie</strong> (od 2000 r. tylko proklamowana).</li><li><strong>Likwidacja filarów</strong> (wcześniej UE miała 3 filary: wspólnotowy, WPZB, WSiSW).</li><li>Utworzenie urzędu <strong>Przewodniczącego Rady Europejskiej</strong> (Donald Tusk od 2014).</li><li>Utworzenie urzędu <strong>Wysokiego Przedstawiciela</strong> ds. polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.</li><li>Wprowadzenie <strong>inicjatywy obywatelskiej</strong> (European Citizens&#x27; Initiative).</li><li>Wprowadzenie <strong>klauzuli wystąpienia</strong> (art. 50 TUE) - wykorzystany przez UK w Brexit.</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - niepamiętanie roku wejścia w życie Traktatu Lizbońskiego (<strong>1 XII 2009 r.</strong>). To kluczowa data - Lizboński <strong>zmienia</strong> wszystkie traktaty UE i czyni KPP wiążącą.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Druga pułapka - pomyl rok <strong>proklamowania</strong> KPP (2000 r. w Nicei, niewiążąca) z <strong>wejściem w życie</strong> (2009 r. z Lizbońskim, wiążąca). KPP istnieje od 2000 r., ale <strong>prawnie wiążąca</strong> dopiero od 2009 r.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Trzecia pułapka - pomyl chronologię rozszerzeń:<br>- <strong>Big bang</strong> = 2004 (10 państw, w tym Polska).<br>- <strong>Rumunia + Bułgaria</strong> = 2007 (kontynuacja big bang).<br>- <strong>Chorwacja</strong> = 2013 (jedyne państwo w 7. rozszerzeniu).<br>- <strong>Brexit</strong> = 2020 (kierunek odwrotny).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pamiętaj o trzech wielkich rozszerzeniach Polski-podobnych:<br>- 1995: Austria, Szwecja, Finlandia (zachodnie).<br>- 2004: Polska + 9 (wschodnie).<br>- 2007: Bułgaria + Rumunia (wschodnie).<br>- 2013: Chorwacja (postjugosłowiańskie).<br>Po 2013 r. <strong>żadne nowe państwo nie weszło do UE</strong>. Aktualnie kandydaci: Albania, Macedonia Płn., Czarnogóra, Serbia, Bośnia, Ukraina, Mołdawia, Turcja (negocjacje zamrożone od 2018).</blockquote>"}]}