{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/17.4","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"17.4","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.4. (0-1)\nUzasadnij, że nie wszystkie instytucje i organy wskazane w zamieszczonych\nfragmentach rozporządzenia są częścią systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.4. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZR) I. Wiedza i rozumienie.\n6) Zdający charakteryzuje kwestię praw\nczłowieka i ich międzynarodowej\nochrony.\n7) Zdający analizuje współczesny ład\nmiędzynarodowy i wyjaśnia rolę różnych\npodmiotów zaangażowanych w jego\nstabilność lub zmianę w jego\nfunkcjonowaniu.\n(ZR) XIII. Ład międzynarodowy.\n16) Zdający charakteryzuje […] działania […]\nRady Europy.\n(ZP) IV. Prawa człowieka i ich ochrona.\nZdający:\n3) Zdający uzasadnia znaczenie Konwencji\no ochronie praw człowieka i podstawowych\nwolności w kontekście Europejskiego\nTrybunału Praw Człowieka […].\nZasady oceniania\n1 pkt - sformułowanie poprawnego uzasadnienia.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nW systemie instytucjonalnym UE nie funkcjonuje Europejski Trybunał Praw Człowieka - jest\nto instytucja z systemu ochrony praw człowieka Rady Europy.","solution":"W systemie instytucjonalnym Unii Europejskiej **nie funkcjonuje Europejski Trybunał Praw Człowieka**, przywołany w motywie (41) rozporządzenia. ETPC jest organem sądowym **Rady Europy** — odrębnej organizacji międzynarodowej, liczącej więcej państw niż UE — i orzeka na podstawie **Europejskiej Konwencji Praw Człowieka**, a nie prawa unijnego. Pozostałe wymienione podmioty należą do systemu UE: Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej, Komisja i Trybunał Sprawiedliwości to **instytucje** UE, a Europejska Rada Ochrony Danych jest — zgodnie z art. 68 ust. 1 — **organem Unii**.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-17.4.webp","solution_image":null,"topics":"RODO, rozporzadzenie UE, prawo pierwotne i wtorne, traktat lizbonski, Komisja Europejska, ETPC a TSUE","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 17.4. (0-1)<br>Uzasadnij, że nie wszystkie instytucje i organy wskazane w zamieszczonych<br>fragmentach rozporządzenia są częścią systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 17.4. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>(ZR) I. Wiedza i rozumienie.</p>\n<ol><li>Zdający charakteryzuje kwestię praw</li></ol>\n<p>człowieka i ich międzynarodowej<br>ochrony.</p>\n<ol><li>Zdający analizuje współczesny ład</li></ol>\n<p>międzynarodowy i wyjaśnia rolę różnych<br>podmiotów zaangażowanych w jego<br>stabilność lub zmianę w jego<br>funkcjonowaniu.<br>(ZR) XIII. Ład międzynarodowy.</p>\n<ol><li>Zdający charakteryzuje […] działania […]</li></ol>\n<p>Rady Europy.<br>(ZP) IV. Prawa człowieka i ich ochrona.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>Zdający uzasadnia znaczenie Konwencji</li></ol>\n<p>o ochronie praw człowieka i podstawowych<br>wolności w kontekście Europejskiego<br>Trybunału Praw Człowieka […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - sformułowanie poprawnego uzasadnienia.<br>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź<br>W systemie instytucjonalnym UE nie funkcjonuje Europejski Trybunał Praw Człowieka - jest<br>to instytucja z systemu ochrony praw człowieka Rady Europy.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>W systemie instytucjonalnym Unii Europejskiej <strong>nie funkcjonuje Europejski Trybunał Praw Człowieka</strong>, przywołany w motywie (41) rozporządzenia. ETPC jest organem sądowym <strong>Rady Europy</strong> — odrębnej organizacji międzynarodowej, liczącej więcej państw niż UE — i orzeka na podstawie <strong>Europejskiej Konwencji Praw Człowieka</strong>, a nie prawa unijnego. Pozostałe wymienione podmioty należą do systemu UE: Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej, Komisja i Trybunał Sprawiedliwości to <strong>instytucje</strong> UE, a Europejska Rada Ochrony Danych jest — zgodnie z art. 68 ust. 1 — <strong>organem Unii</strong>.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>W systemie instytucjonalnym UE <strong>NIE funkcjonuje Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz)</strong> wymieniony w pkt 41 rozporządzenia. ETPCz jest <strong>instytucją Rady Europy</strong> (z siedzibą w Strasburgu), a nie UE. To dwa zupełnie różne systemy ochrony praw człowieka: <strong>ETPCz</strong> stosuje <strong>Europejską Konwencję Praw Człowieka</strong> (EKPC z 1950 r., Rada Europy, 46 państw), natomiast <strong>TSUE</strong> (Trybunał Sprawiedliwości UE) stosuje <strong>prawo UE</strong> w tym <strong>KPP</strong> (27 państw). W przytoczonym fragmencie wymieniono oba: &quot;Trybunał Sprawiedliwości&quot; (= TSUE, instytucja UE) i &quot;Europejski Trybunał Praw Człowieka&quot; (= ETPCz, instytucja Rady Europy). Tylko pierwszy z nich należy do systemu instytucjonalnego UE.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu (identyfikacja instytucji)</h4>\n<p>W przytoczonym fragmencie pkt 41 czytamy:</p>\n<blockquote><em>&quot;[ ] orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości [ ] i <strong>Europejskiego Trybunału Praw Człowieka</strong>.&quot;</em></blockquote>\n<p><strong>Dwa różne trybunały:</strong></p>\n<ol><li><strong>Trybunał Sprawiedliwości</strong> (Trybunał Sprawiedliwości UE, TSUE) - instytucja UE.</li><li><strong>Europejski Trybunał Praw Człowieka</strong> (ETPCz, ECHR) - instytucja <strong>Rady Europy</strong> (NIE UE).</li></ol>\n<p>→ ETPCz jest wymieniony obok TSUE, ale <strong>nie należy</strong> do systemu instytucjonalnego UE.</p>\n<h4>Sposób 2 - porównanie systemu UE vs Rada Europy</h4>\n<p>W Europie istnieją <strong>dwa odrębne systemy</strong> organizacji międzynarodowych z trybunałami orzekającymi o prawach człowieka:</p>\n<h5>System Unii Europejskiej (27 państw, od 1992)</h5>\n<p>| Element | Nazwa |<br>| Główny dokument praw człowieka | <strong>Karta Praw Podstawowych UE</strong> (KPP, 2000, wiążąca od 2009) |<br>| Trybunał | <strong>Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE)</strong>, Luksemburg, 27 sędziów |<br>| Państwa | 27 (po Brexicie) |<br>| Procedura | Skarga przeciwko instytucjom UE / państwu członkowskiemu za naruszenie prawa UE |</p>\n<h5>System Rady Europy (46 państw, od 1949)</h5>\n<p>| Element | Nazwa |<br>| Główny dokument praw człowieka | <strong>Europejska Konwencja Praw Człowieka (EKPC)</strong> z 1950 r. |<br>| Trybunał | <strong>Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz)</strong>, Strasburg, 1 sędzia z każdego państwa |<br>| Państwa | 46 (po wyrzuceniu Rosji 2022) |<br>| Procedura | Każdy obywatel po wyczerpaniu drogi krajowej (do 4 miesięcy) |</p>\n<p><strong>Ważne rozróżnienie:</strong></p>\n<ul><li><strong>Rada Europy</strong> (Council of Europe) ≠ <strong>Rada Europejska</strong> (European Council).</li><li><strong>Rada Europy</strong> = organizacja założona w 1949 r., 46 państw, siedziba Strasburg, kluczowa instytucja: ETPCz.</li><li><strong>Rada Europejska</strong> = szczyty głów państw UE (27), przewodniczący Charles Michel (do 2024).</li></ul>\n<p><strong>Polska należy do obu organizacji:</strong></p>\n<ul><li>Polska członek <strong>Rady Europy</strong> od <strong>26 XI 1991 r.</strong></li><li>Polska ratyfikowała EKPC <strong>19 I 1993 r.</strong></li><li>Polska członek <strong>UE</strong> od <strong>1 V 2004 r.</strong></li></ul>\n<p>→ Polski obywatel może składać skargi do <strong>obu</strong> trybunałów: TSUE (za naruszenie prawa UE) i ETPCz (za naruszenie EKPC).</p>\n<h4>Sposób 3 - system instytucjonalny UE (kompletna lista)</h4>\n<p><strong>Główne instytucje UE (art. 13 ust. 1 TUE):</strong></p>\n<ol><li><strong>Parlament Europejski</strong>.</li><li><strong>Rada Europejska</strong> (szczyty).</li><li><strong>Rada UE</strong> (Rada Ministrów).</li><li><strong>Komisja Europejska</strong>.</li><li><strong>Trybunał Sprawiedliwości UE</strong> (TSUE).</li><li><strong>Europejski Bank Centralny</strong>.</li><li><strong>Trybunał Obrachunkowy</strong> (Court of Auditors).</li></ol>\n<p><strong>Organy doradcze UE:</strong></p>\n<ul><li>Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES).</li><li>Komitet Regionów.</li></ul>\n<p><strong>Inne organy / agendy UE:</strong></p>\n<ul><li>Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich (Ombudsman UE).</li><li>Europejska Rada Ochrony Danych (EDPB) - wspomniana w tekście, ustanowiona art. 68 RODO.</li><li>Europejski Inspektor Ochrony Danych (EIOD).</li><li>Agencje UE: Europol, Eurojust, EFSA, EMA, ECDC, Frontex itd.</li></ul>\n<p><strong>ETPCz - NIE jest</strong> w żadnej z powyższych kategorii. To instytucja <strong>Rady Europy</strong>.</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 17.4, max 1 pkt)</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - sformułowanie poprawnego uzasadnienia.<br><strong>0 pkt</strong> - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Akceptowany wariant kluczowy:</strong><br><em>&quot;W systemie instytucjonalnym UE nie funkcjonuje Europejski Trybunał Praw Człowieka - jest to instytucja z systemu ochrony praw człowieka Rady Europy.&quot;</em><br><br><strong>KRYTYCZNE:</strong> uzasadnienie musi:<br>1. <strong>Zidentyfikować</strong> ETPCz jako problematyczną instytucję.<br>2. <strong>Wyjaśnić</strong>, że ETPCz należy do <strong>Rady Europy</strong>, NIE UE.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<p>Kluczowe pojęcia z reference (sekcja 6):</p>\n<p><strong>Rada Europy (Council of Europe) - 1949:</strong></p>\n<ul><li>46 państw (po wyrzuceniu Rosji w 2022).</li><li>Polska członek od 1991.</li><li>Siedziba: <strong>Strasburg</strong>.</li><li>Główne dokumenty: <strong>Europejska Konwencja Praw Człowieka (EKPC)</strong> 1950 + Karta Społeczna Europejska 1961.</li><li>Trybunał: <strong>Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz)</strong>, Strasburg.</li><li>Sekretarz Generalny: Marija Pejčinović Burić (do 2024), potem Alain Berset.</li></ul>\n<p><strong>Unia Europejska (1992 Maastricht):</strong></p>\n<ul><li>27 państw (po Brexicie).</li><li>Polska członek od 2004.</li><li>Siedziba: rozproszona (Bruksela, Strasburg, Luksemburg, Frankfurt).</li><li>Główne dokumenty: TUE, TFUE, KPP.</li><li>Trybunał: <strong>Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE)</strong>, Luksemburg.</li><li>Przewodnicząca KE: Ursula von der Leyen (2019-).</li></ul>\n<p><strong>Trzy różne instytucje europejskie często mylonej:</strong></p>\n<p>| Instytucja | Organizacja | Siedziba | Skład |<br>| <strong>Rada Europejska</strong> | UE | Bruksela | Głowy państw/rządów 27 + przewodniczący + przewodnicząca KE |<br>| <strong>Rada UE</strong> | UE | Bruksela / Luksemburg | Ministrowie tematyczni z 27 państw |<br>| <strong>Rada Europy</strong> | NIE UE | Strasburg | Komitet Ministrów + Zgromadzenie Parlamentarne (46 państw) |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - uczeń nie zauważa wzmianki o ETPCz w tekście. Trzeba <strong>dokładnie</strong> przeczytać pkt 41: &quot;orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości i <strong>Europejskiego Trybunału Praw Człowieka</strong>&quot;. To dwa różne trybunały.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Druga pułapka - uczeń myśli, że &quot;Europejski Trybunał Praw Człowieka&quot; jest częścią TSUE. To <strong>FAŁSZ</strong>. To dwa <strong>osobne</strong> trybunały w dwóch <strong>różnych</strong> organizacjach:<br>- <strong>TSUE</strong> = UE (Luksemburg, prawo UE).<br>- <strong>ETPCz</strong> = Rada Europy (Strasburg, EKPC).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Trzecia pułapka - pomyl <strong>Radę Europejską</strong> (organ UE, szczyty głów państw) z <strong>Radą Europy</strong> (organizacja międzynarodowa, ETPCz). To dwa <strong>różne</strong> organy:<br>- <strong>Rada Europejska</strong> (European Council) = UE.<br>- <strong>Rada Europy</strong> (Council of Europe) = NIE UE, organizacja niezależna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Polska należy do <strong>obu</strong> organizacji (UE od 2004, Rada Europy od 1991). Obywatel polski może składać skargi do <strong>obu</strong> trybunałów po wyczerpaniu drogi krajowej:<br>- <strong>TSUE</strong> - za naruszenie prawa UE przez instytucję UE lub państwo członkowskie.<br>- <strong>ETPCz</strong> - za naruszenie EKPC przez polskie organy (państwo).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> UE od dawna <strong>rozważa</strong> akcesję do EKPC (jako organizacja, nie tylko państwa członkowskie). Traktat Lizboński przewiduje tę możliwość (art. 6 ust. 2 TUE), ale do dziś (2024) UE nie przystąpiła do EKPC ze względu na trudności prawne (TSUE wydał opinię 2/13 z 2014 r. wskazującą na przeszkody).</blockquote>"}]}