{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/18","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"18","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.\nO separatyzmie w jednym z państw Europy\nCieszy się największą autonomią spośród wszystkich regionów Unii, ma własny rząd,\nparlament i język uznany za urzędowy […]. 1 października 2017 r. odbyło się tu - nielegalne\nz punktu widzenia [władz państwa] - referendum niepodległościowe. Mimo prób siłowego\nzablokowania głosowania przez policję wzięło w nim udział 43 proc. uprawnionych. 90 proc.\nopowiedziało się za utworzeniem nowego państwa.\nB.T. Wieliński, K. Korzeniowska, Narodowa puszka Pandory, wyborcza.pl\nFragment mapy politycznej Europy\nNazwy zaznaczonych regionów\n(w kolejności alfabetycznej):\nA. Irlandia Północna,\nB. Katalonia,\nC. Korsyka,\nD. Szkocja.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **18.1.** Tekst dotyczy **Katalonii** (odpowiedź **B**), oznaczonej na mapie numerem **3**. Rozpoznanie: referendum niepodległościowe **1 października 2017 r.**, siłowe interwencje policji, najszersza autonomia wśród regionów UE, własny rząd (*Generalitat*), parlament i język urzędowy (kataloński) — to jednoznacznie wskazuje na **Katalonię w Hiszpanii**. **18.2.** Argument — jeden z poniższych: **Wariant 1 (integralność terytorialna).** Niepodległość Katalonii byłaby sprzeczna z **zasadą integralności terytorialnej państw**. Prawo międzynarodowe chroni całość terytorium państwa przed jednostronnym oderwaniem jego części; secesja bez zgody państwa macierzystego narusza tę zasadę. **Wariant 2 (nienaruszalność granic).** Jednostronne ogłoszenie niepodległości oznaczałoby **zmianę granic państwowych wbrew zasadzie ich nienaruszalności**, potwierdzonej m.in. w **Akcie końcowym KBWE z Helsinek (1975)**. Granice mogą być zmieniane wyłącznie **pokojowo i za zgodą** zainteresowanych państw. Dodatkowo można wskazać, że referendum było **nielegalne w świetle konstytucji Hiszpanii**, która w art. 2 stanowi o „nierozerwalnej jedności Narodu hiszpańskiego\" — a prawo międzynarodowe nakazuje poszanowanie porządku konstytucyjnego państwa.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nRuchy separatystyczne i autonomiczne w Europie\n\nRegion | Państwo | Referendum | Charakter dążeń\nKatalonia | Hiszpania | 2017 — nielegalne, 43% frekwencji, 90% „za\" | niepodległość\nKraj Basków | Hiszpania | brak | autonomia / niepodległość\nSzkocja | Wielka Brytania | 2014 — legalne, 84,6% frekwencji, 55% „przeciw\" | niepodległość\nIrlandia Północna | Wielka Brytania | 1973, 1998 (porozumienie wielkopiątkowe) | zjednoczenie z Irlandią\nKorsyka | Francja | brak | autonomia\nFlandria | Belgia | brak | autonomia / podział państwa\nPołudniowy Tyrol | Włochy | brak | autonomia (szeroka, zrealizowana)\n\nKatalonia — kluczowe fakty\n\nElement | Szczegóły\nstatus | wspólnota autonomiczna Hiszpanii\nrząd | Generalitat de Catalunya\nparlament | Parlament Katalonii\njęzyki urzędowe | kataloński, hiszpański, aranejski\nstolica | Barcelona\nreferendum | 1 X 2017 — uznane za nielegalne przez Trybunał Konstytucyjny Hiszpanii\nnastępstwa | jednostronna deklaracja niepodległości, zawieszenie autonomii (art. 155 konstytucji), procesy liderów\n\nZasady prawa międzynarodowego w kolizji\n\nZasada | Treść | Kogo chroni\nintegralność terytorialna | terytorium państwa jest nienaruszalne | państwo\nnienaruszalność granic | granice zmieniane tylko pokojowo, za zgodą stron (Helsinki 1975) | państwo\nsamostanowienie narodów | prawo ludu do decydowania o swoim statusie | naród, grupa etniczna\nnieingerencja w sprawy wewnętrzne | zakaz mieszania się innych państw | państwo\nsuwerenna równość państw | wszystkie państwa są równe wobec prawa | państwo\n\nCztery z pięciu tych zasad przemawiają przeciw jednostronnej secesji — dlatego zadanie 18.2 jest łatwiejsze, niż się wydaje: wystarczy wybrać jedną z nich i nazwać.\n\nKiedy secesja bywa uznawana\n\nWarunek | Przykład\nzgoda państwa macierzystego | Czarnogóra (2006), Czechosłowacja (1993)\ndekolonizacja | państwa afrykańskie i azjatyckie po 1945\nrozpad państwa federalnego | ZSRR, Jugosławia\nrażące łamanie praw ludności (secesja naprawcza — sporna) | Kosowo (2008) — uznanie częściowe\n\nKatalonia nie spełnia żadnego z tych warunków — stąd konsekwentne stanowisko społeczności międzynarodowej, że jest to wewnętrzna sprawa Hiszpanii.\n\nPunktacja CKE\n\n- 18.1. 1 pkt — oba elementy: nazwa (Katalonia / B) i numer na mapie (3).\n- 18.2. 1 pkt — argument odwołujący się do zasady integralności terytorialnej albo nienaruszalności granic.\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: **W 18.1 kusi Szkocja, bo tam także odbyło się referendum niepodległościowe.** Rozstrzyga jednak **data — 1 października 2017 r.** Referendum szkockie odbyło się **18 września 2014 r.**, było **legalne** (zgoda rządu Wielkiej Brytanii) i zakończyło się przewagą przeciwników niepodległości (55%). W Katalonii było odwrotnie: głosowanie nielegalne, blokowane przez policję. **Nie sugeruj się Irlandią Północną ani Korsyką.** W Irlandii Północnej spór dotyczy przynależności do Republiki Irlandii, a nie utworzenia nowego państwa; Korsyka nie organizowała referendum niepodległościowego w 2017 r. **W 18.2 najczęstszy błąd to powołanie się na zasadę samostanowienia narodów.** To argument **za** niepodległością, a polecenie prosi o argument **przeciw**. Odpowiednie są: **integralność terytorialna** i **nienaruszalność granic**. **Zasada samostanowienia a integralność terytorialna to klasyczna kolizja norm.** Prawo międzynarodowe interpretuje samostanowienie przede wszystkim jako prawo do **autonomii wewnątrz istniejącego państwa**, a nie do secesji — poza sytuacjami dekolonizacji lub rażącego łamania praw ludności. **Argument musi wskazywać zasadę z nazwy.** „Bo Hiszpania się nie zgadza\" to opis stanu faktycznego, a nie odwołanie do zasady prawa międzynarodowego, o które prosi polecenie. **Uwaga na frekwencję.** 43% uprawnionych to poniżej połowy — nawet gdyby głosowanie było legalne, wynik trudno byłoby uznać za rozstrzygający.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":"separatyzm, Katalonia, referendum niepodleglosciowe 2017, integralnosc terytorialna, nienaruszalnosc granic","page_from":21,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 18.<br>O separatyzmie w jednym z państw Europy<br>Cieszy się największą autonomią spośród wszystkich regionów Unii, ma własny rząd,<br>parlament i język uznany za urzędowy […]. 1 października 2017 r. odbyło się tu - nielegalne<br>z punktu widzenia [władz państwa] - referendum niepodległościowe. Mimo prób siłowego<br>zablokowania głosowania przez policję wzięło w nim udział 43 proc. uprawnionych. 90 proc.<br>opowiedziało się za utworzeniem nowego państwa.<br>B.T. Wieliński, K. Korzeniowska, Narodowa puszka Pandory, wyborcza.pl<br>Fragment mapy politycznej Europy<br>Nazwy zaznaczonych regionów<br>(w kolejności alfabetycznej):<br>A. Irlandia Północna,<br>B. Katalonia,<br>C. Korsyka,<br>D. Szkocja.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>18.1.</strong> Tekst dotyczy <strong>Katalonii</strong> (odpowiedź <strong>B</strong>), oznaczonej na mapie numerem <strong>3</strong>. Rozpoznanie: referendum niepodległościowe <strong>1 października 2017 r.</strong>, siłowe interwencje policji, najszersza autonomia wśród regionów UE, własny rząd (<em>Generalitat</em>), parlament i język urzędowy (kataloński) — to jednoznacznie wskazuje na <strong>Katalonię w Hiszpanii</strong>. <strong>18.2.</strong> Argument — jeden z poniższych: <strong>Wariant 1 (integralność terytorialna).</strong> Niepodległość Katalonii byłaby sprzeczna z <strong>zasadą integralności terytorialnej państw</strong>. Prawo międzynarodowe chroni całość terytorium państwa przed jednostronnym oderwaniem jego części; secesja bez zgody państwa macierzystego narusza tę zasadę. <strong>Wariant 2 (nienaruszalność granic).</strong> Jednostronne ogłoszenie niepodległości oznaczałoby <strong>zmianę granic państwowych wbrew zasadzie ich nienaruszalności</strong>, potwierdzonej m.in. w <strong>Akcie końcowym KBWE z Helsinek (1975)</strong>. Granice mogą być zmieniane wyłącznie <strong>pokojowo i za zgodą</strong> zainteresowanych państw. Dodatkowo można wskazać, że referendum było <strong>nielegalne w świetle konstytucji Hiszpanii</strong>, która w art. 2 stanowi o „nierozerwalnej jedności Narodu hiszpańskiego&quot; — a prawo międzynarodowe nakazuje poszanowanie porządku konstytucyjnego państwa.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Ruchy separatystyczne i autonomiczne w Europie</p>\n<p>Region | Państwo | Referendum | Charakter dążeń<br>Katalonia | Hiszpania | 2017 — nielegalne, 43% frekwencji, 90% „za&quot; | niepodległość<br>Kraj Basków | Hiszpania | brak | autonomia / niepodległość<br>Szkocja | Wielka Brytania | 2014 — legalne, 84,6% frekwencji, 55% „przeciw&quot; | niepodległość<br>Irlandia Północna | Wielka Brytania | 1973, 1998 (porozumienie wielkopiątkowe) | zjednoczenie z Irlandią<br>Korsyka | Francja | brak | autonomia<br>Flandria | Belgia | brak | autonomia / podział państwa<br>Południowy Tyrol | Włochy | brak | autonomia (szeroka, zrealizowana)</p>\n<p>Katalonia — kluczowe fakty</p>\n<p>Element | Szczegóły<br>status | wspólnota autonomiczna Hiszpanii<br>rząd | Generalitat de Catalunya<br>parlament | Parlament Katalonii<br>języki urzędowe | kataloński, hiszpański, aranejski<br>stolica | Barcelona<br>referendum | 1 X 2017 — uznane za nielegalne przez Trybunał Konstytucyjny Hiszpanii<br>następstwa | jednostronna deklaracja niepodległości, zawieszenie autonomii (art. 155 konstytucji), procesy liderów</p>\n<p>Zasady prawa międzynarodowego w kolizji</p>\n<p>Zasada | Treść | Kogo chroni<br>integralność terytorialna | terytorium państwa jest nienaruszalne | państwo<br>nienaruszalność granic | granice zmieniane tylko pokojowo, za zgodą stron (Helsinki 1975) | państwo<br>samostanowienie narodów | prawo ludu do decydowania o swoim statusie | naród, grupa etniczna<br>nieingerencja w sprawy wewnętrzne | zakaz mieszania się innych państw | państwo<br>suwerenna równość państw | wszystkie państwa są równe wobec prawa | państwo</p>\n<p>Cztery z pięciu tych zasad przemawiają przeciw jednostronnej secesji — dlatego zadanie 18.2 jest łatwiejsze, niż się wydaje: wystarczy wybrać jedną z nich i nazwać.</p>\n<p>Kiedy secesja bywa uznawana</p>\n<p>Warunek | Przykład<br>zgoda państwa macierzystego | Czarnogóra (2006), Czechosłowacja (1993)<br>dekolonizacja | państwa afrykańskie i azjatyckie po 1945<br>rozpad państwa federalnego | ZSRR, Jugosławia<br>rażące łamanie praw ludności (secesja naprawcza — sporna) | Kosowo (2008) — uznanie częściowe</p>\n<p>Katalonia nie spełnia żadnego z tych warunków — stąd konsekwentne stanowisko społeczności międzynarodowej, że jest to wewnętrzna sprawa Hiszpanii.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>18.1. 1 pkt — oba elementy: nazwa (Katalonia / B) i numer na mapie (3).</li><li>18.2. 1 pkt — argument odwołujący się do zasady integralności terytorialnej albo nienaruszalności granic.</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>W 18.1 kusi Szkocja, bo tam także odbyło się referendum niepodległościowe.</strong> Rozstrzyga jednak <strong>data — 1 października 2017 r.</strong> Referendum szkockie odbyło się <strong>18 września 2014 r.</strong>, było <strong>legalne</strong> (zgoda rządu Wielkiej Brytanii) i zakończyło się przewagą przeciwników niepodległości (55%). W Katalonii było odwrotnie: głosowanie nielegalne, blokowane przez policję. <strong>Nie sugeruj się Irlandią Północną ani Korsyką.</strong> W Irlandii Północnej spór dotyczy przynależności do Republiki Irlandii, a nie utworzenia nowego państwa; Korsyka nie organizowała referendum niepodległościowego w 2017 r. <strong>W 18.2 najczęstszy błąd to powołanie się na zasadę samostanowienia narodów.</strong> To argument <strong>za</strong> niepodległością, a polecenie prosi o argument <strong>przeciw</strong>. Odpowiednie są: <strong>integralność terytorialna</strong> i <strong>nienaruszalność granic</strong>. <strong>Zasada samostanowienia a integralność terytorialna to klasyczna kolizja norm.</strong> Prawo międzynarodowe interpretuje samostanowienie przede wszystkim jako prawo do <strong>autonomii wewnątrz istniejącego państwa</strong>, a nie do secesji — poza sytuacjami dekolonizacji lub rażącego łamania praw ludności. <strong>Argument musi wskazywać zasadę z nazwy.</strong> „Bo Hiszpania się nie zgadza&quot; to opis stanu faktycznego, a nie odwołanie do zasady prawa międzynarodowego, o które prosi polecenie. <strong>Uwaga na frekwencję.</strong> 43% uprawnionych to poniżej połowy — nawet gdyby głosowanie było legalne, wynik trudno byłoby uznać za rozstrzygający.</p>"}]}