{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/18.1","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"18.1","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.1. (0-1)\nUzupełnij zdanie - podaj nazwę regionu (wybraną spośród A-D) oraz numer (wybrany\nspośród 1-4), którym oznaczono ten region na mapie.\nTekst dotyczy regionu , oznaczonego na mapie numerem .","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZR) I. Wiedza i rozumienie.\n7) Zdający analizuje współczesny ład\nmiędzynarodowy i wyjaśnia rolę różnych\npodmiotów zaangażowanych w jego\nstabilność lub zmianę w jego\nfunkcjonowaniu.\n(ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n1) Zdający […] wykorzystuje informacje\nna temat życia społeczno-kulturowego\ni politycznego […].\n(ZR) IV. Aspekty etniczne życia społecznego.\n7) Zdający przedstawia wielowarstwowość\ntożsamości narodowej na przykładzie […]\nKrólestwa Hiszpanii […].\n(ZP) VII. Współczesne stosunki\nmiędzynarodowe.\n4) Zdający przedstawia konflikty etniczne na\nobszarze państw członkowskich Unii\nEuropejskiej; lokalizuje je […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne przyporządkowanie nazwy i numeru.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nKatalonii / B\n3","solution":"Tekst dotyczy **Katalonii** (odpowiedź **B**), oznaczonej na mapie numerem **3**. Rozpoznanie: referendum niepodległościowe **1 października 2017 r.**, siłowe interwencje policji, najszersza autonomia wśród regionów UE, własny rząd (*Generalitat*), parlament i język urzędowy (kataloński) — to jednoznacznie wskazuje na **Katalonię w Hiszpanii**.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-18.1.webp","solution_image":null,"topics":"separatyzm, Katalonia, referendum niepodleglosciowe 2017, integralnosc terytorialna, nienaruszalnosc granic","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 18.1. (0-1)<br>Uzupełnij zdanie - podaj nazwę regionu (wybraną spośród A-D) oraz numer (wybrany<br>spośród 1-4), którym oznaczono ten region na mapie.<br>Tekst dotyczy regionu , oznaczonego na mapie numerem .</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 18.1. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>(ZR) I. Wiedza i rozumienie.</p>\n<ol><li>Zdający analizuje współczesny ład</li></ol>\n<p>międzynarodowy i wyjaśnia rolę różnych<br>podmiotów zaangażowanych w jego<br>stabilność lub zmianę w jego<br>funkcjonowaniu.<br>(ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie<br>informacji.</p>\n<ol><li>Zdający […] wykorzystuje informacje</li></ol>\n<p>na temat życia społeczno-kulturowego<br>i politycznego […].<br>(ZR) IV. Aspekty etniczne życia społecznego.</p>\n<ol><li>Zdający przedstawia wielowarstwowość</li></ol>\n<p>tożsamości narodowej na przykładzie […]<br>Królestwa Hiszpanii […].<br>(ZP) VII. Współczesne stosunki<br>międzynarodowe.</p>\n<ol><li>Zdający przedstawia konflikty etniczne na</li></ol>\n<p>obszarze państw członkowskich Unii<br>Europejskiej; lokalizuje je […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne przyporządkowanie nazwy i numeru.<br>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>Katalonii / B<br>3</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Tekst dotyczy <strong>Katalonii</strong> (odpowiedź <strong>B</strong>), oznaczonej na mapie numerem <strong>3</strong>. Rozpoznanie: referendum niepodległościowe <strong>1 października 2017 r.</strong>, siłowe interwencje policji, najszersza autonomia wśród regionów UE, własny rząd (<em>Generalitat</em>), parlament i język urzędowy (kataloński) — to jednoznacznie wskazuje na <strong>Katalonię w Hiszpanii</strong>.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Region: Katalonia (B)</strong> - <strong>numer 3</strong> na mapie.</p>\n<p><strong>Pełne uzupełnione zdanie:</strong></p>\n<blockquote><em>Tekst dotyczy regionu <strong>Katalonii</strong>, oznaczonego na mapie numerem <strong>3</strong>.</em></blockquote>\n<h4>Sposób 1 - identyfikacja regionu po cechach z tekstu</h4>\n<p>W tekście podane są <strong>cztery</strong> kluczowe wskazówki, które jednoznacznie wskazują na <strong>Katalonię</strong>:</p>\n<ol><li><strong>&quot;Cieszy się największą autonomią spośród wszystkich regionów Unii&quot;</strong> - Katalonia ma szeroką autonomię od <strong>Statutu Autonomii 1979 r.</strong> (potwierdzonego 2006 r.).</li><li><strong>&quot;Ma własny rząd, parlament i język uznany za urzędowy&quot;</strong>:</li></ol>\n<ul><li><strong>Generalitat de Catalunya</strong> = rząd Katalonii (z prezydentem na czele).</li><li><strong>Parlament Catalunya</strong> = 135 deputowanych.</li><li><strong>Język kataloński</strong> = oficjalny obok hiszpańskiego (od Statutu 1979).</li></ul>\n<ol><li><strong>&quot;1 października 2017 r. odbyło się tu - nielegalne z punktu widzenia [władz państwa] - referendum niepodległościowe&quot;</strong> - to <strong>referendum niepodległościowe Katalonii</strong> z 1 X 2017 r.</li><li><strong>&quot;Mimo prób siłowego zablokowania głosowania przez policję wzięło w nim udział 43 proc. uprawnionych. 90 proc. opowiedziało się za utworzeniem nowego państwa&quot;</strong> - dokładne dane z referendum 2017 r.</li></ol>\n<p><strong>Wnioski:</strong> opis pasuje <strong>jednoznacznie</strong> do <strong>Katalonii</strong> (region w północno-wschodniej Hiszpanii, stolica Barcelona).</p>\n<h4>Sposób 2 - eliminacja pozostałych regionów</h4>\n<p><strong>Region 1. Szkocja (UK):</strong></p>\n<ul><li><strong>Referendum niepodległościowe Szkocji</strong> - <strong>18 IX 2014 r.</strong> (NIE 2017).</li><li>Frekwencja: 84,6%; <strong>44,7% za</strong> niepodległością, 55,3% przeciw → <strong>NIE wygrało za</strong>.</li><li>Referendum było <strong>legalne</strong> (zgoda Westminster i Edinburghu w &quot;Edinburgh Agreement&quot; 2012).</li><li>Język szkocki nie jest oficjalnie urzędowy w pełnym sensie.</li><li>❌ NIE pasuje.</li></ul>\n<p><strong>Region 2. Irlandia Północna (UK):</strong></p>\n<ul><li>Brak referendum niepodległościowego (są dyskusje o reunifikacji z Irlandią).</li><li>Język irlandzki ma status chroniony, ale nie pełne urzędowy.</li><li>Region NIE głosował za utworzeniem nowego państwa.</li><li>❌ NIE pasuje.</li></ul>\n<p><strong>Region 3. Katalonia (Hiszpania):</strong></p>\n<ul><li><strong>Referendum 1 X 2017</strong> ✅</li><li>Frekwencja 43% ✅</li><li>90% za niepodległością ✅</li><li><strong>Nielegalne</strong> wg władz Madrytu (Tribunal Constitucional) ✅</li><li>Policja interweniowała ✅</li><li>Język kataloński urzędowy ✅</li><li>Własny rząd (Generalitat) i parlament ✅</li><li>✅ DOSKONAŁE dopasowanie.</li></ul>\n<p><strong>Region 4. Korsyka (Francja):</strong></p>\n<ul><li>Brak referendum niepodległościowego (są partie autonomistyczne i nacjonalistyczne, np. Femu a Corsica).</li><li>Język korsykański NIE jest oficjalnie urzędowy (Francja uznaje tylko francuski).</li><li>Autonomia Korsyki jest <strong>mniejsza</strong> niż Katalonii.</li><li>❌ NIE pasuje.</li></ul>\n<p>→ <strong>Tylko Katalonia (B) = numer 3</strong> pasuje do wszystkich cech z tekstu.</p>\n<h4>Sposób 3 - kontekst geograficzny mapy</h4>\n<p>Na mapie politycznej Europy regiony 1-4 znajdują się w różnych miejscach:</p>\n<ul><li><strong>1. Szkocja</strong> - północna część Wielkiej Brytanii (Wielka Brytania).</li><li><strong>2. Irlandia Północna</strong> - północno-wschodnia część wyspy Irlandia (Wielka Brytania).</li><li><strong>3. Katalonia</strong> - północno-wschodnia Hiszpania (na granicy z Francją).</li><li><strong>4. Korsyka</strong> - wyspa na Morzu Śródziemnym (Francja).</li></ul>\n<p>Widać, że <strong>numer 3</strong> odpowiada <strong>Katalonii</strong> (na kontynencie, w Hiszpanii).</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 18.1, max 1 pkt)</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - poprawne przyporządkowanie <strong>nazwy</strong> (Katalonia / B) <strong>i</strong> <strong>numeru</strong> (3).<br><strong>0 pkt</strong> - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Wymagane:</strong> <strong>Katalonia / B</strong> + <strong>3</strong>.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<p>Kluczowe pojęcia z reference (sekcja 6, 10):</p>\n<p><strong>Hiszpania - państwo wspólnot autonomicznych:</strong></p>\n<ul><li>Hiszpania = monarchia konstytucyjna parlamentarna.</li><li><strong>17 wspólnot autonomicznych</strong> (comunidades autónomas) + 2 miasta autonomiczne (Ceuta, Melilla).</li><li>Konstytucja Hiszpanii 1978: tworzenie autonomii regionów.</li><li><strong>Katalonia</strong> = wspólnota autonomiczna od <strong>1979 r.</strong> (Statut Autonomii).</li><li>Inne wspólnoty z silną tożsamością narodową: <strong>Kraj Basków</strong>, <strong>Galicja</strong>.</li></ul>\n<p><strong>Referendum niepodległościowe Katalonii 1 X 2017 r.:</strong></p>\n<ul><li>Zorganizowane przez <strong>Generalitat de Catalunya</strong> pod kierunkiem <strong>Carles Puigdemont</strong>.</li><li><strong>Nielegalne</strong> wg <strong>Tribunal Constitucional</strong> (Hiszpania) - wyrok zawieszający referendum.</li><li>Policja narodowa (Guardia Civil) próbowała powstrzymać głosowanie - sceny przemocy w obwodach.</li><li>Frekwencja: 43% uprawnionych (~2,3 mln głosów).</li><li>Za niepodległością: 90% (~2 mln głosów).</li><li>27 X 2017: Parlament Katalonii ogłosił niepodległość.</li><li>27 X 2017: Rząd Hiszpanii (Mariano Rajoy) zastosował <strong>art. 155 Konstytucji Hiszpanii</strong> - zawiesił autonomię Katalonii.</li><li>Puigdemont uciekł do Belgii.</li><li>Postępowania karne wobec liderów referendum (Junqueras, Sànchez, Cuixart) - wyroki więzienia.</li><li>2021: ułaskawienie liderów przez nowy rząd Pedro Sancheza (PSOE).</li></ul>\n<p><strong>Separatyzmy w Europie (główne):</strong></p>\n<p>| Region | Państwo | Status | Aktywność |<br>| <strong>Katalonia</strong> | Hiszpania | Autonomia | Referendum 2017 (nielegalne), proklamacja niepodległości 27 X 2017 |<br>| <strong>Kraj Basków</strong> | Hiszpania/Francja | Autonomia (PV) | ETA (1959-2018, terror); obecnie polityka pokojowa |<br>| <strong>Szkocja</strong> | UK | Autonomia (Devolution 1999) | Referendum 2014 (44,7% za); SNP rządzi |<br>| <strong>Irlandia Północna</strong> | UK | Autonomia (Good Friday 1998) | Dyskusja o reunifikacji z Irlandią |<br>| <strong>Korsyka</strong> | Francja | Status specjalny | Słabszy ruch separatystyczny, Femu a Corsica |<br>| <strong>Flandria</strong> | Belgia | Autonomia regionalna | N-VA, Vlaams Belang |<br>| <strong>Walonia</strong> | Belgia | Autonomia regionalna | Słabszy ruch separatystyczny |<br>| <strong>Wenecja</strong> | Włochy | Region | Plebiscyt 2014 (niewiążący), Liga |<br>| <strong>Bawaria</strong> | Niemcy | Land | Sentyment regionalny, brak realnej secesji |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - pomyl <strong>Katalonię</strong> z <strong>Szkocją</strong>. Oba regiony miały referenda, ale:<br>- <strong>Szkocja</strong>: 18 IX <strong>2014</strong> r., <strong>legalne</strong>, <strong>44,7%</strong> za niepodległością → <strong>NIE wygrało</strong>.<br>- <strong>Katalonia</strong>: 1 X <strong>2017</strong> r., <strong>nielegalne</strong>, <strong>90%</strong> za niepodległością → wygrało, ale frekwencja 43%.<br><br>Tekst mówi o 1 X 2017 i 90% → <strong>Katalonia</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Druga pułapka - przyporządkowanie numeru. Trzeba spojrzeć na mapę:<br>- 1 = Szkocja (północna UK).<br>- 2 = Irlandia Północna (północno-wschodnia Irlandia).<br>- <strong>3 = Katalonia (północno-wschodnia Hiszpania)</strong>.<br>- 4 = Korsyka (wyspa, Francja).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pamiętaj o <strong>art. 155 Konstytucji Hiszpanii</strong> - pozwala rządowi Madrytu zawiesić autonomię regionu, jeśli ten narusza Konstytucję. Użyty po raz pierwszy w historii <strong>27 X 2017</strong> wobec Katalonii.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> <strong>Język kataloński</strong> - odrębny język romański (NIE dialekt hiszpańskiego), używa go ~10 mln osób w Katalonii, Walencji, na Balearach, w Andorrze (gdzie jest jedynym językiem urzędowym).</blockquote>"}]}