{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/18.2","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"18.2","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nOdwołując się do wybranej zasady prawa międzynarodowego, sformułuj argument do\ntezy: Niepodległość regionu, którego dotyczy tekst, byłaby nielegalna.\n17.4.\n0-1\n18.1.\n0-1\n18.2.\n0-1\nMWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZR) I. Wiedza i rozumienie.\n7) Zdający analizuje współczesny ład\nmiędzynarodowy i wyjaśnia rolę różnych\npodmiotów zaangażowanych w jego\nstabilność lub zmianę w jego\nfunkcjonowaniu.\n(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n1) Zdający […] wykorzystuje informacje\nna temat życia […] politycznego […].\n(ZR) XIII. Ład międzynarodowy.\n7) Zdający wyjaśnia problem separatyzmów\ni odnosi go do prawa międzynarodowego […].\n(ZP) VII. Współczesne stosunki\nmiędzynarodowe.\n1) Zdający przedstawia […] podstawowe\nzasady prawa międzynarodowego ([…]\nintegralności terytorialnej, […] nienaruszalności\ngranic).\nZasady oceniania\n1 pkt - sformułowanie poprawnego wyjaśnienia.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nTyp 1.: Argumentem za nielegalnością niepodległości regionu, którego dotyczy tekst, jest to,\nże taka niepodległość byłaby sprzeczna z zasadą integralności terytorialnej.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nTyp 2.: Argumentem za nielegalnością niepodległości regionu, którego dotyczy tekst, jest to,\nże taka niepodległość byłaby sprzeczna z zasadą nienaruszalności granic.","solution":"Argument — jeden z poniższych: **Wariant 1 (integralność terytorialna).** Niepodległość Katalonii byłaby sprzeczna z **zasadą integralności terytorialnej państw**. Prawo międzynarodowe chroni całość terytorium państwa przed jednostronnym oderwaniem jego części; secesja bez zgody państwa macierzystego narusza tę zasadę. **Wariant 2 (nienaruszalność granic).** Jednostronne ogłoszenie niepodległości oznaczałoby **zmianę granic państwowych wbrew zasadzie ich nienaruszalności**, potwierdzonej m.in. w **Akcie końcowym KBWE z Helsinek (1975)**. Granice mogą być zmieniane wyłącznie **pokojowo i za zgodą** zainteresowanych państw. Dodatkowo można wskazać, że referendum było **nielegalne w świetle konstytucji Hiszpanii**, która w art. 2 stanowi o „nierozerwalnej jedności Narodu hiszpańskiego\" — a prawo międzynarodowe nakazuje poszanowanie porządku konstytucyjnego państwa.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-18.2.webp","solution_image":null,"topics":"separatyzm, Katalonia, referendum niepodleglosciowe 2017, integralnosc terytorialna, nienaruszalnosc granic","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 18.2. (0-1)
Odwołując się do wybranej zasady prawa międzynarodowego, sformułuj argument do
tezy: Niepodległość regionu, którego dotyczy tekst, byłaby nielegalna.
17.4.
0-1
18.1.
0-1
18.2.
0-1
MWOP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 18.2. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
(ZR) I. Wiedza i rozumienie.

\n
  1. Zdający analizuje współczesny ład
\n

międzynarodowy i wyjaśnia rolę różnych
podmiotów zaangażowanych w jego
stabilność lub zmianę w jego
funkcjonowaniu.
(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie
informacji.

\n
  1. Zdający […] wykorzystuje informacje
\n

na temat życia […] politycznego […].
(ZR) XIII. Ład międzynarodowy.

\n
  1. Zdający wyjaśnia problem separatyzmów
\n

i odnosi go do prawa międzynarodowego […].
(ZP) VII. Współczesne stosunki
międzynarodowe.

\n
  1. Zdający przedstawia […] podstawowe
\n

zasady prawa międzynarodowego ([…]
integralności terytorialnej, […] nienaruszalności
granic).
Zasady oceniania
1 pkt - sformułowanie poprawnego wyjaśnienia.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Typ 1.: Argumentem za nielegalnością niepodległości regionu, którego dotyczy tekst, jest to,
że taka niepodległość byłaby sprzeczna z zasadą integralności terytorialnej.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Typ 2.: Argumentem za nielegalnością niepodległości regionu, którego dotyczy tekst, jest to,
że taka niepodległość byłaby sprzeczna z zasadą nienaruszalności granic.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Argument — jeden z poniższych: Wariant 1 (integralność terytorialna). Niepodległość Katalonii byłaby sprzeczna z zasadą integralności terytorialnej państw. Prawo międzynarodowe chroni całość terytorium państwa przed jednostronnym oderwaniem jego części; secesja bez zgody państwa macierzystego narusza tę zasadę. Wariant 2 (nienaruszalność granic). Jednostronne ogłoszenie niepodległości oznaczałoby zmianę granic państwowych wbrew zasadzie ich nienaruszalności, potwierdzonej m.in. w Akcie końcowym KBWE z Helsinek (1975). Granice mogą być zmieniane wyłącznie pokojowo i za zgodą zainteresowanych państw. Dodatkowo można wskazać, że referendum było nielegalne w świetle konstytucji Hiszpanii, która w art. 2 stanowi o „nierozerwalnej jedności Narodu hiszpańskiego" — a prawo międzynarodowe nakazuje poszanowanie porządku konstytucyjnego państwa.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Argumentem za nielegalnością niepodległości Katalonii jest to, że taka niepodległość byłaby sprzeczna z zasadą integralności terytorialnej państwa (w tym wypadku Hiszpanii). Zgodnie z prawem międzynarodowym, zasada integralności terytorialnej chroni granice państw - żaden region wewnątrz państwa nie ma prawa jednostronnie ogłosić niepodległości bez zgody państwa-matki. Oderwanie się Katalonii od Hiszpanii bez zgody Madrytu naruszyłoby tę fundamentalną zasadę prawa międzynarodowego, zapisaną m.in. w Karcie Narodów Zjednoczonych (art. 2 ust. 4) oraz w Akcie Końcowym KBWE z Helsinek z 1975 r. (zasada IV).

\n

Alternatywnie: Argumentem może być również, że niepodległość Katalonii naruszałaby zasadę nienaruszalności granic - pokrewną zasadę prawa międzynarodowego, która zabrania zmiany granic państw bez ich zgody.

\n

Sposób 1 - analiza zasady integralności terytorialnej

\n

Zasada integralności terytorialnej to fundament współczesnego prawa międzynarodowego. Stanowi, że:

\n\n

Podstawy prawne:

\n
Karta Narodów Zjednoczonych (1945)
\n

Art. 2 ust. 4:

\n
"Wszyscy członkowie powstrzymują się w swoich stosunkach międzynarodowych od groźby użycia siły lub od użycia siły przeciw integralności terytorialnej lub niepodległości politycznej jakiegokolwiek państwa lub od podejmowania jakichkolwiek innych działań niezgodnych z celami Narodów Zjednoczonych."
\n
Akt Końcowy KBWE z Helsinek (1975, Polska sygnatariusz)
\n

Zasada III: Nienaruszalność granic:

\n
"Państwa uczestniczące uważają wzajemnie wszystkie swoje granice jak również granice wszystkich państw w Europie za nienaruszalne, a zatem powstrzymają się obecnie i w przyszłości od jakichkolwiek zamachów na te granice."
\n

Zasada IV: Integralność terytorialna państw:

\n
"Państwa uczestniczące będą szanować integralność terytorialną każdego z państw uczestniczących."
\n
Deklaracja ONZ o przyjaznych stosunkach między państwami (1970)
\n

Potwierdza zasady niewzruszalności granic, integralności terytorialnej, suwerenności.

\n

Sposób 2 - analiza zasady nienaruszalności granic

\n

Zasady integralności terytorialnej i nienaruszalności granic są pokrewne, ale nieco różne:

\n

| Zasada | Co chroni | Podstawa |
| Integralność terytorialna | Jedność terytorialna państwa (zakaz secesji bez zgody) | Karta NZ art. 2 ust. 4; KBWE zasada IV |
| Nienaruszalność granic | Konkretny przebieg granic (zakaz zmiany siłą) | KBWE zasada III; Konwencja o sukcesji 1978 |

\n

Niepodległość Katalonii bez zgody Hiszpanii:

\n\n

Oba argumenty są poprawne.

\n

Sposób 3 - konflikt z zasadą samostanowienia

\n

Warto wiedzieć, że istnieje też konkurencyjna zasada prawa międzynarodowego - zasada samostanowienia narodów (right to self-determination), która wspiera prawo do niepodległości:

\n
Karta NZ (1945)
\n

Art. 1 ust. 2:

\n
"Cele Narodów Zjednoczonych: [ ] Rozwijać przyjazne stosunki między narodami na zasadzie poszanowania równości praw i samostanowienia narodów [ ]."
\n
Pakt Praw Politycznych i Obywatelskich + Pakt Praw Społecznych (1966)
\n

Art. 1 (oba pakty):

\n
"Wszystkie narody mają prawo do samostanowienia. Z mocy tego prawa swobodnie określają swój status polityczny i swobodnie zapewniają swój rozwój gospodarczy, społeczny i kulturalny."
\n

Jednak:

\n\n

→ W konflikcie integralność terytorialna vs samostanowienie, większość prawników międzynarodowych przyjmuje, że integralność terytorialna ma pierwszeństwo wobec mniejszości w demokratycznych państwach.

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 18.2, max 1 pkt)

\n
1 pkt - sformułowanie poprawnego wyjaśnienia.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Akceptowane warianty (klucz CKE typy):
- Typ 1.: "Argumentem za nielegalnością niepodległości regionu, którego dotyczy tekst, jest to, że taka niepodległość byłaby sprzeczna z zasadą integralności terytorialnej."
- Typ 2.: "Argumentem za nielegalnością niepodległości regionu, którego dotyczy tekst, jest to, że taka niepodległość byłaby sprzeczna z zasadą nienaruszalności granic."

KRYTYCZNE: odpowiedź musi:
1. Wymienić zasadę prawa międzynarodowego (integralność terytorialna LUB nienaruszalność granic).
2. Pokazać sprzeczność niepodległości z tą zasadą.
\n

Reference politologiczny

\n

Kluczowe pojęcia z reference (sekcja 6, 8):

\n

Podstawowe zasady prawa międzynarodowego (Karta NZ + KBWE):

\n

| Zasada | Treść | Podstawa |
| Suwerenność państw | Równość państw, niezależność w sprawach wewnętrznych | Karta NZ art. 2 ust. 1 |
| Zakaz użycia siły | Niewolno używać siły wobec innych państw | Karta NZ art. 2 ust. 4 |
| Integralność terytorialna | Państwa nienaruszalne w granicach | Karta NZ art. 2 ust. 4; KBWE zasada IV |
| Nienaruszalność granic | Granice nie mogą być zmieniane siłą | KBWE zasada III |
| Pokojowe rozwiązywanie sporów | Spory między państwami przez negocjacje, mediację | Karta NZ rozdz. VI |
| Niemieszanie się w sprawy wewnętrzne | Państwa nie ingerują w sprawy wewn. innych | Karta NZ art. 2 ust. 7 |
| Wypełnianie zobowiązań w dobrej wierze | Pacta sunt servanda | Konwencja wiedeńska 1969 |
| Samostanowienie narodów | Narody mogą decydować o swoim statusie | Karta NZ art. 1 ust. 2; pakty 1966 |
| Współpraca międzynarodowa | Państwa współpracują w celu pokoju | Karta NZ rozdz. I |
| Poszanowanie praw człowieka | Państwa szanują podstawowe prawa | Karta NZ + EKPC + MPPOiP |

\n

Akt Końcowy KBWE z Helsinek (1 VIII 1975):

\n\n
  1. Bezpieczeństwo (10 zasad, w tym integralność terytorialna).
  2. Współpraca gospodarcza, naukowa, środowiskowa.
  3. Humanitarna (prawa człowieka).
\n\n

I. Suwerenność
II. Powstrzymanie się od groźby siły
III. Nienaruszalność granic
IV. Integralność terytorialna państw
V. Pokojowe rozstrzyganie sporów
VI. Niemieszanie się w sprawy wewnętrzne
VII. Poszanowanie praw człowieka
VIII. Równouprawnienie i samostanowienie
IX. Współpraca
X. Dobra wiara

\n

KBWE → OBWE od 1995 r. (CSCE → OSCE).

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - argument oparty na prawie krajowym Hiszpanii (Konstytucja Hiszpanii) zamiast na prawie międzynarodowym. Polecenie wprost wymaga zasady prawa międzynarodowego.
\n
⚠️ Uwaga: Druga pułapka - odpowiedź typu "Katalonia nie ma prawa". Klucz wymaga konkretnej nazwy zasady: integralność terytorialna lub nienaruszalność granic.
\n
⚠️ Uwaga: Pomyl integralność terytorialną z samostanowieniem. Zasada samostanowienia może być argumentem PRZECIWKO tezie (że Katalonia ma prawo do niepodległości), ale klucz wymaga argumentu ZA tezą (że niepodległość jest nielegalna) → trzeba użyć integralności / nienaruszalności.
\n
⚠️ Uwaga: Kazus Kosowa (2008): Kosowo ogłosiło niepodległość od Serbii. TSUE w opinii doradczej z 2010 r. uznał, że sama deklaracja nie narusza prawa międzynarodowego, ale uznanie Kosowa przez inne państwa jest kontrowersyjne (Rosja, Chiny, Hiszpania, Cypr nie uznają - bo same mają regiony separatystyczne).
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o 5 zasadach Karty NZ (art. 2) jako fundamentach prawa międzynarodowego:
1. Suwerenność państw.
2. Wypełnianie zobowiązań w dobrej wierze.
3. Pokojowe rozwiązywanie sporów.
4. Zakaz użycia siły wobec integralności terytorialnej.
5. Współpraca i pomoc w ramach ONZ.
"}]}