{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/20","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"20","points":7,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (0-7)\nMateriał 1. O wykluczeniu społecznym\nNiekiedy wykluczenie społeczne utożsamia się z ubóstwem lub traktuje ubóstwo jako główny\npowód wykluczenia. Obecnie jednak dominujące podejście jest bardziej wielowymiarowe\ni wielokierunkowe. [S]amo ubóstwo może być nie tyle przyczyną, [ile] skutkiem wykluczenia\n[…]. Jedni szukają […] przyczyn [wykluczenia] w stałych i uniwersalnych czynnikach, takich\njak deprywacja materialna (niskie dochody), brak odpowiedniego wykształcenia czy\nniepełnosprawność, inni podkreślają rolę zmiennych czynników kulturowych, takich jak\nerozja więzi rodzinnych i sąsiedzkich, gwałtowny rozwój technologii, […] spadek kapitału\nspołecznego (wzajemnego zaufania i współpracy), zła polityka społeczna i gospodarcza\npaństwa. […]\nZwiązki między poszczególnymi kryteriami wykluczenia […] są stosunkowo słabe. Trudno\nzatem mówić o jednym spójnym syndromie wykluczenia, [a kumulacja wielowymiarowego\nubóstwa i wykluczenia społecznego mierzonego izolacją społeczną dotykała około 1%\nspołeczeństwa (według badań GUS z 2015 r.)]. [Wyróżnia się] 10 dość oczywistych barier\nw uczestniczeniu w pełni w głównym nurcie życia społecznego:\n[- podeszły wiek, niepełnosprawność, samotność (składające się na wykluczenie fizyczne);\n- mieszkanie na wsi, niskie wykształcenie (składające się na wykluczenie strukturalne);\n- konflikty z prawem, poczucie dyskryminacji, uzależnienie od alkoholu lub narkotyków\n(składające się na wykluczenie normatywne);\n- ubóstwo i bezrobocie (składające się na wykluczenie materialne)].\nT. Panek, J. Czapiński, Wykluczenie społeczne, [w:] Diagnoza Społeczna 2015.\nWarunki i Jakość Życia Polaków - Raport, „Contemporary Economics” 2015, vol. 9, z. 4, s. 396-397, 426.\nMateriał 2. GUS o jednostkach reintegracji społeczno-zawodowej\nOrganizatorem jednostek reintegracji społeczno-zawodowej, podobnie jak w latach\nwcześniejszych, były najczęściej podmioty sektora non-profit, tj. stowarzyszenia, fundacje\noraz społeczne podmioty wyznaniowe - utworzyły one ponad 2/3 (67,2%) ogólnej liczby CIS\n[centrów integracji społecznej], KIS [klubów integracji społecznej], ZAZ [zakładów aktywności\nzawodowej] oraz WTZ [warsztatów terapii zajęciowej].\nWykres. Liczba aktywnych jednostek reintegracji społeczno-zawodowej w latach 2015-2021\nCentra integracji społecznej, kluby integracji społecznej, zakłady aktywności zawodowej, warsztaty terapii\nzajęciowej w 2021 r., „GUS - Informacje Sygnalne”, 30.11.2022, s. 1, stat.gov.pl\nMWOP-R0_100\nMateriał 3. O usługach społecznych świadczonych przez organizacje trzeciego sektora\n[N]ależy zauważyć, że organizacje społeczne [mają] dominującą pozycję zwłaszcza\nw nowych typach usług [społecznych z zakresu zadań publicznych] rozwijanych po 1989\nroku, takich jak: dzienne placówki opieki i wychowania, centra integracji społecznej, zakłady\naktywności zawodowej, hospicja, ośrodki wsparcia dla osób bezdomnych. […]\nWarto też podkreślić nierówności przestrzenne w dostępie do usług integracji i aktywizacji\nspołeczno-zawodowej świadczonych przez organizacje trzeciego sektora: 86% centrów\nintegracji społecznej i 78% zakładów aktywności zawodowej prowadziło działalność\nw miastach. […]\nNatomiast wartość dodana programów świadczonych przez zakłady aktywności zawodowej\ni centra integracji społecznej to prowadzenie usług specjalistycznych w formie pomocy\nterapeutycznej, leczenia i rehabilitacji, usług opiekuńczych i pielęgnacyjnych oraz pomocy\nżywieniowej.\nE. Leś, Rola organizacji trzeciego sektora w usługach społecznych w Polsce,\n[w:] Polityka społeczna, red. G. Firlit-Fesnak, J. Męcina, Warszawa 2018, s. 478-481.\nJako osoba reprezentująca trzeci sektor przygotuj wystąpienie na temat wykluczenia\nspołecznego. W tym wystąpieniu:\n- wykaż, że ubóstwo i wykluczenie społeczne to zjawiska, które mogą być powiązane;\n- uzasadnij, że wykluczenie społeczne może dotykać nie tylko osoby ubogie,\ni przedstaw rolę pozamaterialnych czynników w tym zjawisku;\n- przedstaw działalność organizacji trzeciego sektora na rzecz przeciwdziałania\nwykluczeniu społecznemu i zaproponuj działanie (organizacji, którą reprezentujesz)\nzmniejszające nierówności przestrzenne wskazane w materiale 3.\n20.\n0-1-2-\n3-4-5-\n6-7\nMWOP-R0_100\nMWOP-R0_100\nMWOP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nWIEDZA\nO SPOŁECZEŃSTWIE\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nWIEDZA\nO SPOŁECZEŃSTWIE\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nWIEDZA\nO SPOŁECZEŃSTWIE\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20. (0-7)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wiedza i rozumienie.\n(ZR) 1) Zdający wyjaśnia […] procesy\nspołeczne […] we współczesnym\nświecie.\n(ZR) 2) Zdający analizuje różnorodne\npostawy i zachowania społeczno-\n-polityczne oraz działania w ramach\nspołeczeństwa obywatelskiego.\n(ZR) 4) Zdający wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe w życiu\nspołeczno-politycznym.\n(ZR) 8) Zdający wykorzystuje swą\nwiedzę do rozumienia zjawisk\nspołeczno-politycznych […].\n(ZP) 2) Zdający przedstawia znaczenie\nróżnych podmiotów w życiu publicznym\n[…].\n(ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n1) Zdający pozyskuje i wykorzystuje\ninformacje na temat życia społeczno-\n-kulturowego i politycznego, krytycznie\nje analizuje, samodzielnie wyciąga\nwnioski i formułuje opinie.\n2) Zdający wykazuje się umiejętnością\nczytania ze zrozumieniem tekstów […]\nz zakresu nauk społecznych.\n4) Zdający wykorzystuje informacje do\ntworzenia własnej złożonej wypowiedzi\noraz rozważania różnych rozwiązań\nw obszarze społeczno-politycznym.\n(ZR) III. Rozumienie siebie oraz\nrozpoznawanie i rozwiązywanie\nproblemów.\n3) Zdający analizuje i wyjaśnia złożone\nproblemy społeczne […] oraz szuka ich\nrozwiązań […].\n7) Zdający formułuje hipotezy dotyczące\nważnych problemów społecznych.\n(ZR) IV. Komunikowanie\ni współdziałanie.\n2) Zdający tworzy strategię\nargumentowania […].\n(ZR) III. Struktura społeczna i problemy\nspołeczne.\n1) Zdający podaje przykłady i wyjaśnia\nuwarunkowania pionowej i poziomej\nruchliwości społecznej.\n5) Zdający porównuje skalę nierówności\nspołecznych w Rzeczypospolitej Polskiej […],\nwyjaśniając związek między nierównościami\nspołecznymi a nierównością szans życiowych.\n6) Zdający charakteryzuje wybrany problem\nżycia społecznego w Rzeczypospolitej Polskiej;\nrozważa różne możliwości jego rozwiązania.\n(ZR) XII. Prawa człowieka i ich ochrona\nmiędzynarodowa.\n4) Zdający […] rozważa dylematy związane\nz prawami socjalnymi i sposobem ich realizacji\nprzez państwo.\n(ZP) I. Człowiek i społeczeństwo.\n6) Zdający […] rozpoznaje przyczyny, przejawy\ni skutki nietolerancji i stygmatyzacji oraz\nprzedstawia możliwe sposoby przeciwstawiania\nsię tym zjawiskom.\n(ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie.\n1) Zdający […] charakteryzuje działalność\nwybranych organizacji [pozarządowych]\nw Rzeczypospolitej Polskiej […].\n2) Zdający przygotowuje materiał […] na temat\ndziałań […] grupowych w życiu publicznym.\n(ZP) VI. Wybrane problemy polityki publicznej\nw Rzeczypospolitej Polskiej.\n3) Zdający przedstawia działania w celu\nograniczenia bezrobocia i wykluczenia\nspołecznego […].\n4) Zdający […] wyjaśnia, w jaki sposób\npodnosić swoje kwalifikacje zawodowe.\nZasady oceniania\n7 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu oraz o właściwej\nformie, strukturze i logice wywodu.\n6 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym -\nczęściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu ALBO rozwiązanie ze\nzrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu.\n5 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym -\nczęściowo ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem w pełni\ni z dwoma - częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.\n4 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie\nze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu oraz o właściwej strukturze\ni logice wywodu, ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu\nw pełni i z dwoma - częściowo.\n3 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu ALBO\nrozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z jednym -\nczęściowo.\n2 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo dwoma aspektami tematu ALBO\nrozwiązanie ze zrealizowanym w pełni jednym aspektem tematu.\n1 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanym częściowo jednym aspektem tematu.\n0 pkt - rozwiązanie bez zrealizowanego aspektu tematu ALBO brak rozwiązania.\nAspekty tematu:\n1) wykazanie, że ubóstwo i wykluczenie społeczne to zjawiska, które mogą być powiązane;\n2) uzasadnienie, że wykluczenie społeczne może dotykać nie tylko osoby ubogie,\ni przedstawienie roli pozamaterialnych czynników w tym zjawisku;\n3) przedstawienie działalności organizacji trzeciego sektora na rzecz przeciwdziałania\nwykluczeniu społecznemu i zaproponowanie działania zmniejszającego nierówności\nprzestrzenne wskazane w materiale 3.\nPrzykładowa odpowiedź\nJako osoba reprezentująca organizację pozarządową walczącą z wykluczeniem społecznym\n- organizację tworzącą różne jednostki reintegracji społeczno-zawodowej - chcę podkreślić,\nże wartość dodana tej działalności to prowadzenie usług specjalistycznych w formie pomocy\nterapeutycznej, leczenia i rehabilitacji, usług opiekuńczych i pielęgnacyjnych oraz pomocy\nżywieniowej. Mało kto wie, że w ostatnich latach to podmioty sektora non-profit - jak moja\norganizacja - prowadziły ponad 2/3 jednostek reintegracji społeczno-zawodowej. Lepsze\nwsparcie dla takich podmiotów jak moja organizacja pozwoliłoby na stworzenie większej\nliczby takich jednostek na wsiach. Jest to szczególnie istotne z uwagi na wykluczenie\nstrukturalne i komunikacyjne części mieszkańców wsi. Dążmy do wielowymiarowej integracji\nspołecznej.\nWarto pamiętać, że wykluczenie społeczne nie musi oznaczać ubóstwa, a ubóstwo -\nwykluczenia. Jest przecież wiele czynników pozaekonomicznych sprzyjających wykluczeniu.\nWarto przypomnieć, że innym czynnikiem strukturalnym (poza zamieszkiwaniem na wsi) jest\nniskie wykształcenie, stąd naszą ofertę jednostek reintegracji społeczno-zawodowej\nkierujemy też do takich osób. Umożliwia ona permanentne podnoszenie kwalifikacji. Mamy\nwreszcie osoby starsze, niepełnosprawne i samotne, dla których takie centra to często\nnajważniejsze miejsce kontaktu społecznego. Nie można zapominać także o wykluczonych\nnormatywnie - ludziach mających konflikty z prawem, odczuwających dyskryminację\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n(związaną najczęściej ze stygmatyzacją społeczną) czy uzależnionych od alkoholu lub\nnarkotyków.\nOczywiście, często to wykluczenie jest przyczyną ubóstwa, ale również może być jego\nkonsekwencją. Nie chcemy, aby ten związek się rozwijał. Na szczęście wykluczenie\nmierzone izolacją społeczną i skrajne ubóstwo to jednocześnie u tych samych ludzi sytuacje\nrzadkie. Na szczęście większość ubogich nie jest w pełni wykluczona. Między innymi dzięki\nnaszym działaniom. Choć pamiętać trzeba, że bezrobocie i ubóstwo to czynniki wprost\nprzekładające się na wykluczenie materialne. Nie chcemy dopuścić, by ci ludzie stali się\nwykluczeni także normatywnie czy fizycznie. Oczywiście, zdajemy sobie sprawę, że trudno\nmówić o jednym spójnym syndromie wykluczenia. Niemniej wydaje się, że funkcjonowanie\ncentrów i klubów integracji społecznej, zakładów aktywności zawodowej oraz warsztatów\nterapii zajęciowej to dobre metody nie tylko redukujące wykluczenie społeczne w aspektach\nfizycznym, strukturalnym i normatywnym, lecz mogące także pomóc w redukcji wykluczenia\nmaterialnego, a zatem - w wyjściu z ubóstwa.","solution":"Odpowiedź: ### Aspekt 1. Ubóstwo a wykluczenie — związek dwukierunkowy Ubóstwo i wykluczenie społeczne są ze sobą powiązane, ale związek ten **działa w obie strony**: - **ubóstwo → wykluczenie:** niskie dochody ograniczają dostęp do edukacji, kultury, opieki zdrowotnej i sieci kontaktów; **deprywacja materialna** jest w materiale 1. wymieniana jako jedna z podstawowych przyczyn wykluczenia; - **wykluczenie → ubóstwo:** materiał 1. podkreśla, że „samo ubóstwo może być nie tyle przyczyną, ile **skutkiem** wykluczenia\" — osoba odcięta od rynku pracy, wykształcenia i więzi społecznych **staje się** uboga. Potwierdza to klasyfikacja barier: **ubóstwo i bezrobocie** tworzą razem **wykluczenie materialne** — jeden z czterech wymiarów zjawiska. Mechanizm ten działa też międzypokoleniowo, jako **dziedziczenie biedy**. ### Aspekt 2. Wykluczenie dotyka nie tylko ubogich Materiał 1. wprost stwierdza, że „związki między poszczególnymi kryteriami wykluczenia są **stosunkowo słabe**\", a kumulacja ubóstwa i izolacji społecznej dotyczyła zaledwie **około 1% społeczeństwa**. Oznacza to, że: - **większość osób wykluczonych nie jest jednocześnie skrajnie uboga**, a większość ubogich nie jest w pełni wykluczona, - nie istnieje **jeden spójny syndrom wykluczenia** — to zjawisko wielowymiarowe. Trzy z czterech wymiarów mają charakter **pozamaterialny**: | Wymiar | Bariery | Kogo dotyka | |---|---|---| | **fizyczny** | podeszły wiek, niepełnosprawność, samotność | także osoby zamożne — emeryt z wysoką emeryturą może być całkowicie osamotniony | | **strukturalny** | mieszkanie na wsi, niskie wykształcenie | mieszkańcy terenów o słabej komunikacji, bez dostępu do usług | | **normatywny** | konflikty z prawem, poczucie dyskryminacji, uzależnienia | osoby stygmatyzowane niezależnie od dochodu | Do tego dochodzą **czynniki kulturowe** wskazane w materiale 1.: **erozja więzi rodzinnych i sąsiedzkich**, **gwałtowny rozwój technologii** (wykluczenie cyfrowe) oraz **spadek kapitału społecznego** — zaufania i gotowości do współpracy. Wszystkie działają niezależnie od zasobności portfela. ### Aspekt 3. Rola trzeciego sektora i propozycja działania **Co robi trzeci sektor.** Zgodnie z materiałem 2., podmioty non-profit — stowarzyszenia, fundacje i społeczne podmioty wyznaniowe — utworzyły **ponad 2/3 (67,2%)** wszystkich jednostek reintegracji społeczno-zawodowej: **CIS, KIS, ZAZ i WTZ**. Materiał 3. dodaje, że organizacje społeczne **dominują w nowych typach usług** rozwijanych po 1989 r.: dziennych placówkach opieki, hospicjach, ośrodkach wsparcia dla osób bezdomnych. **Wartością dodaną** tej działalności są **usługi specjalistyczne**: pomoc terapeutyczna, leczenie i rehabilitacja, usługi opiekuńcze i pielęgnacyjne oraz pomoc żywieniowa. Trzeci sektor odpowiada więc na **wszystkie cztery wymiary** wykluczenia — nie tylko materialny. **Problem: nierówności przestrzenne.** **86% CIS i 78% ZAZ** działa **w miastach**. Tymczasem „mieszkanie na wsi\" jest w materiale 1. wymienione jako samodzielna bariera **wykluczenia strukturalnego**. Wsparcie trafia więc najsłabiej tam, gdzie jest najbardziej potrzebne. **Propozycja działania.** Postuluję **program celowego wsparcia dla jednostek reintegracji zakładanych na terenach wiejskich** — z wyższą stawką dotacji i preferencjami w konkursach grantowych dla organizacji tworzących CIS i ZAZ poza miastami. Uzupełniająco: **mobilne punkty reintegracji** obsługujące kilka gmin oraz dofinansowanie **dowozu uczestników**, bo bariera komunikacyjna często przesądza o nieskorzystaniu z oferty. ### Zakończenie Wykluczenie społeczne nie sprowadza się do braku pieniędzy — to zjawisko wielowymiarowe, w którym czynniki fizyczne, strukturalne i normatywne bywają równie dotkliwe jak materialne. Jednostki reintegracji prowadzone przez trzeci sektor odpowiadają na wszystkie te wymiary naraz, ale ich mapa musi wreszcie objąć również wieś. Dążmy do **wielowymiarowej integracji społecznej**.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nCztery wymiary wykluczenia — dziesięć barier\n\nWymiar | Bariery | Charakter\nfizyczny | podeszły wiek, niepełnosprawność, samotność | pozamaterialny\nstrukturalny | mieszkanie na wsi, niskie wykształcenie | pozamaterialny\nnormatywny | konflikty z prawem, poczucie dyskryminacji, uzależnienia | pozamaterialny\nmaterialny | ubóstwo, bezrobocie | materialny\n\nTrzy z czterech wymiarów są niezależne od dochodu — to najkrótsze uzasadnienie drugiego aspektu tematu.\n\nJednostki reintegracji społeczno-zawodowej\n\nSkrót | Nazwa | Dla kogo | Charakter\nCIS | Centrum Integracji Społecznej | osoby długotrwale bezrobotne, bezdomne, uzależnione, opuszczające zakłady karne | reintegracja zawodowa i społeczna, świadczenie integracyjne\nKIS | Klub Integracji Społecznej | jw., forma lżejsza | wsparcie doradcze i grupowe\nZAZ | Zakład Aktywności Zawodowej | osoby z znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności | zatrudnienie + rehabilitacja\nWTZ | Warsztat Terapii Zajęciowej | osoby niepełnosprawne niezdolne do pracy | terapia zajęciowa, przygotowanie do zatrudnienia\n\nPodstawy prawne: ustawa o zatrudnieniu socjalnym (2003) — CIS i KIS; ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych (1997) — ZAZ i WTZ.\n\nNierówności przestrzenne — problem i możliwe odpowiedzi\n\nDane z materiału 3. | Znaczenie\n86% CIS w miastach | wieś prawie bez oferty reintegracji\n78% ZAZ w miastach | osoby niepełnosprawne na wsi bez dostępu do zatrudnienia wspieranego\n„mieszkanie na wsi\" jako bariera | wykluczenie strukturalne pogłębione brakiem instytucji\n\nKierunki działania możliwe do zaproponowania w wypracowaniu:\n\n1. preferencje w konkursach grantowych dla podmiotów tworzących jednostki poza miastami,\n2. mobilne punkty reintegracji obsługujące kilka gmin rotacyjnie,\n3. dofinansowanie dowozu uczestników — bariera transportowa często przesądza o rezygnacji,\n4. wykorzystanie istniejącej infrastruktury (świetlice wiejskie, biblioteki, OSP) jako filii CIS,\n5. zdalne formy wsparcia tam, gdzie to możliwe, z jednoczesnym przeciwdziałaniem wykluczeniu cyfrowemu.\n\nKapitał społeczny — pojęcie z materiału 1.\n\nElement | Opis\ndefinicja | zasoby tkwiące w sieciach relacji: zaufanie, normy wzajemności, gotowość do współpracy\nkapitał wiążący (bonding) | więzi wewnątrz grupy — rodzina, sąsiedzi\nkapitał pomostowy (bridging) | więzi między grupami — sprzyja awansowi i integracji\nskutek niskiego kapitału | izolacja, nieufność, słabsza samoorganizacja, większa podatność na wykluczenie\n\nPolska w badaniach europejskich od lat wypada słabo w pomiarach zaufania uogólnionego — to jeden z argumentów za tym, że wykluczenie w naszym kraju ma silny komponent kulturowy, a nie tylko dochodowy.\n\nStruktura wystąpienia na 7 punktów\n\nCzęść | Zawartość\nwstęp | przedstawienie się jako reprezentant organizacji, zapowiedź tez\naspekt 1 | dwukierunkowy związek ubóstwa i wykluczenia + wymiar materialny\naspekt 2 | dane o słabych związkach kryteriów (~1%), trzy pozamaterialne wymiary, czynniki kulturowe\naspekt 3a | działalność trzeciego sektora: 67,2% jednostek, typy usług, wartość dodana\naspekt 3b | konkretna propozycja przeciw nierównościom przestrzennym (86% / 78%)\nzakończenie | apel, puenta\n\nPunktacja CKE\n\nOcena według trzech aspektów tematu oraz formy, struktury i logiki wywodu:\n\n1. wykazanie, że ubóstwo i wykluczenie mogą być powiązane,\n2. uzasadnienie, że wykluczenie dotyka nie tylko osób ubogich, z rolą czynników pozamaterialnych,\n3. przedstawienie działalności trzeciego sektora oraz zaproponowanie działania zmniejszającego nierówności przestrzenne.\n\n- 7 pkt — trzy aspekty w pełni + właściwa forma, struktura i logika wywodu.\n- 6 pkt — dwa w pełni i jeden częściowo + właściwa forma albo trzy w pełni.\n- 5 pkt — dwa w pełni i jeden częściowo albo jeden w pełni i dwa częściowo + właściwa forma.\n- 4 pkt — dwa w pełni albo trzy częściowo + właściwa struktura albo jeden w pełni i dwa częściowo.\n- 3 pkt — trzy częściowo albo jeden w pełni i jeden częściowo.\n- 2 pkt — dwa częściowo albo jeden w pełni.\n- 1 pkt — jeden aspekt częściowo.\n- Razem: 7 pkt.\n\nTypowy błąd: **Zadanie ma trzy aspekty, a trzeci składa się z dwóch części.** Trzeba **i** przedstawić działalność trzeciego sektora, **i** zaproponować konkretne działanie zmniejszające nierówności przestrzenne. Pominięcie propozycji oznacza realizację aspektu tylko częściowo. **Najczęstszy błąd merytoryczny: utożsamienie wykluczenia z ubóstwem.** Cały materiał 1. jest skonstruowany po to, by to podejście podważyć — „związki między kryteriami są stosunkowo słabe\", kumulacja dotyczy „**około 1% społeczeństwa**\". Praca oparta na tezie „wykluczony = biedny\" nie realizuje drugiego aspektu. **Aspekt 1. wymaga pokazania związku w obie strony.** Samo „bieda prowadzi do wykluczenia\" to połowa odpowiedzi — materiał wprost zaznacza, że ubóstwo bywa **skutkiem** wykluczenia. **Trzeba korzystać z danych liczbowych z materiałów.** 67,2%, 86%, 78%, „około 1%\" — te liczby są w arkuszu po to, by je wykorzystać. Wystąpienie bez odwołania do materiałów źródłowych traci punkty niezależnie od poprawności tez. **Polecenie mówi: „jako osoba reprezentująca trzeci sektor\".** To określa **formę wypowiedzi** — wystąpienie w pierwszej osobie, z perspektywy organizacji. Wypracowanie pisane bezosobowo, jak referat, nie spełnia wymogu formy, który CKE ocenia osobno. **Nie myl trzeciego sektora z sektorem publicznym.** CIS-y i ZAZ-y mogą być tworzone także przez samorządy — ale materiał 2. mówi wyraźnie, że **ponad 2/3** utworzył sektor non-profit. To właśnie ta proporcja jest argumentem o roli organizacji społecznych. **Propozycja musi dotyczyć nierówności przestrzennych, a nie wykluczenia w ogóle.** „Więcej pieniędzy na walkę z wykluczeniem\" nie odpowiada na problem wskazany w materiale 3. Trzeba zaproponować coś, co przenosi usługi **z miast na wieś**.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":"wykluczenie spoleczne, ubostwo, trzeci sektor, reintegracja spoleczno-zawodowa, CIS KIS ZAZ WTZ, nierownosci przestrzenne","page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 20. (0-7)<br>Materiał 1. O wykluczeniu społecznym<br>Niekiedy wykluczenie społeczne utożsamia się z ubóstwem lub traktuje ubóstwo jako główny<br>powód wykluczenia. Obecnie jednak dominujące podejście jest bardziej wielowymiarowe<br>i wielokierunkowe. [S]amo ubóstwo może być nie tyle przyczyną, [ile] skutkiem wykluczenia<br>[…]. Jedni szukają […] przyczyn [wykluczenia] w stałych i uniwersalnych czynnikach, takich<br>jak deprywacja materialna (niskie dochody), brak odpowiedniego wykształcenia czy<br>niepełnosprawność, inni podkreślają rolę zmiennych czynników kulturowych, takich jak<br>erozja więzi rodzinnych i sąsiedzkich, gwałtowny rozwój technologii, […] spadek kapitału<br>społecznego (wzajemnego zaufania i współpracy), zła polityka społeczna i gospodarcza<br>państwa. […]<br>Związki między poszczególnymi kryteriami wykluczenia […] są stosunkowo słabe. Trudno<br>zatem mówić o jednym spójnym syndromie wykluczenia, [a kumulacja wielowymiarowego<br>ubóstwa i wykluczenia społecznego mierzonego izolacją społeczną dotykała około 1%<br>społeczeństwa (według badań GUS z 2015 r.)]. [Wyróżnia się] 10 dość oczywistych barier<br>w uczestniczeniu w pełni w głównym nurcie życia społecznego:<br>[- podeszły wiek, niepełnosprawność, samotność (składające się na wykluczenie fizyczne);</p>\n<ul><li>mieszkanie na wsi, niskie wykształcenie (składające się na wykluczenie strukturalne);</li><li>konflikty z prawem, poczucie dyskryminacji, uzależnienie od alkoholu lub narkotyków</li></ul>\n<p>(składające się na wykluczenie normatywne);</p>\n<ul><li>ubóstwo i bezrobocie (składające się na wykluczenie materialne)].</li></ul>\n<p>T. Panek, J. Czapiński, Wykluczenie społeczne, [w:] Diagnoza Społeczna 2015.<br>Warunki i Jakość Życia Polaków - Raport, „Contemporary Economics” 2015, vol. 9, z. 4, s. 396-397, 426.<br>Materiał 2. GUS o jednostkach reintegracji społeczno-zawodowej<br>Organizatorem jednostek reintegracji społeczno-zawodowej, podobnie jak w latach<br>wcześniejszych, były najczęściej podmioty sektora non-profit, tj. stowarzyszenia, fundacje<br>oraz społeczne podmioty wyznaniowe - utworzyły one ponad 2/3 (67,2%) ogólnej liczby CIS<br>[centrów integracji społecznej], KIS [klubów integracji społecznej], ZAZ [zakładów aktywności<br>zawodowej] oraz WTZ [warsztatów terapii zajęciowej].<br>Wykres. Liczba aktywnych jednostek reintegracji społeczno-zawodowej w latach 2015-2021<br>Centra integracji społecznej, kluby integracji społecznej, zakłady aktywności zawodowej, warsztaty terapii<br>zajęciowej w 2021 r., „GUS - Informacje Sygnalne”, 30.11.2022, s. 1, stat.gov.pl<br>MWOP-R0_100<br>Materiał 3. O usługach społecznych świadczonych przez organizacje trzeciego sektora<br>[N]ależy zauważyć, że organizacje społeczne [mają] dominującą pozycję zwłaszcza<br>w nowych typach usług [społecznych z zakresu zadań publicznych] rozwijanych po 1989<br>roku, takich jak: dzienne placówki opieki i wychowania, centra integracji społecznej, zakłady<br>aktywności zawodowej, hospicja, ośrodki wsparcia dla osób bezdomnych. […]<br>Warto też podkreślić nierówności przestrzenne w dostępie do usług integracji i aktywizacji<br>społeczno-zawodowej świadczonych przez organizacje trzeciego sektora: 86% centrów<br>integracji społecznej i 78% zakładów aktywności zawodowej prowadziło działalność<br>w miastach. […]<br>Natomiast wartość dodana programów świadczonych przez zakłady aktywności zawodowej<br>i centra integracji społecznej to prowadzenie usług specjalistycznych w formie pomocy<br>terapeutycznej, leczenia i rehabilitacji, usług opiekuńczych i pielęgnacyjnych oraz pomocy<br>żywieniowej.<br>E. Leś, Rola organizacji trzeciego sektora w usługach społecznych w Polsce,<br>[w:] Polityka społeczna, red. G. Firlit-Fesnak, J. Męcina, Warszawa 2018, s. 478-481.<br>Jako osoba reprezentująca trzeci sektor przygotuj wystąpienie na temat wykluczenia<br>społecznego. W tym wystąpieniu:</p>\n<ul><li>wykaż, że ubóstwo i wykluczenie społeczne to zjawiska, które mogą być powiązane;</li><li>uzasadnij, że wykluczenie społeczne może dotykać nie tylko osoby ubogie,</li></ul>\n<p>i przedstaw rolę pozamaterialnych czynników w tym zjawisku;</p>\n<ul><li>przedstaw działalność organizacji trzeciego sektora na rzecz przeciwdziałania</li></ul>\n<p>wykluczeniu społecznemu i zaproponuj działanie (organizacji, którą reprezentujesz)<br>zmniejszające nierówności przestrzenne wskazane w materiale 3.<br>20.<br>0-1-2-<br>3-4-5-<br>6-7<br>MWOP-R0_100<br>MWOP-R0_100<br>MWOP-R0_100<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)<br>WIEDZA<br>O SPOŁECZEŃSTWIE<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023<br>WIEDZA<br>O SPOŁECZEŃSTWIE<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023<br>WIEDZA<br>O SPOŁECZEŃSTWIE<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 20. (0-7)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Wiedza i rozumienie.<br>(ZR) 1) Zdający wyjaśnia […] procesy<br>społeczne […] we współczesnym<br>świecie.<br>(ZR) 2) Zdający analizuje różnorodne<br>postawy i zachowania społeczno-<br>-polityczne oraz działania w ramach<br>społeczeństwa obywatelskiego.<br>(ZR) 4) Zdający wyjaśnia związki<br>przyczynowo-skutkowe w życiu<br>społeczno-politycznym.<br>(ZR) 8) Zdający wykorzystuje swą<br>wiedzę do rozumienia zjawisk<br>społeczno-politycznych […].<br>(ZP) 2) Zdający przedstawia znaczenie<br>różnych podmiotów w życiu publicznym<br>[…].<br>(ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie<br>informacji.</p>\n<ol><li>Zdający pozyskuje i wykorzystuje</li></ol>\n<p>informacje na temat życia społeczno-<br>-kulturowego i politycznego, krytycznie<br>je analizuje, samodzielnie wyciąga<br>wnioski i formułuje opinie.</p>\n<ol><li>Zdający wykazuje się umiejętnością</li></ol>\n<p>czytania ze zrozumieniem tekstów […]<br>z zakresu nauk społecznych.</p>\n<ol><li>Zdający wykorzystuje informacje do</li></ol>\n<p>tworzenia własnej złożonej wypowiedzi<br>oraz rozważania różnych rozwiązań<br>w obszarze społeczno-politycznym.<br>(ZR) III. Rozumienie siebie oraz<br>rozpoznawanie i rozwiązywanie<br>problemów.</p>\n<ol><li>Zdający analizuje i wyjaśnia złożone</li></ol>\n<p>problemy społeczne […] oraz szuka ich<br>rozwiązań […].</p>\n<ol><li>Zdający formułuje hipotezy dotyczące</li></ol>\n<p>ważnych problemów społecznych.<br>(ZR) IV. Komunikowanie<br>i współdziałanie.</p>\n<ol><li>Zdający tworzy strategię</li></ol>\n<p>argumentowania […].<br>(ZR) III. Struktura społeczna i problemy<br>społeczne.</p>\n<ol><li>Zdający podaje przykłady i wyjaśnia</li></ol>\n<p>uwarunkowania pionowej i poziomej<br>ruchliwości społecznej.</p>\n<ol><li>Zdający porównuje skalę nierówności</li></ol>\n<p>społecznych w Rzeczypospolitej Polskiej […],<br>wyjaśniając związek między nierównościami<br>społecznymi a nierównością szans życiowych.</p>\n<ol><li>Zdający charakteryzuje wybrany problem</li></ol>\n<p>życia społecznego w Rzeczypospolitej Polskiej;<br>rozważa różne możliwości jego rozwiązania.<br>(ZR) XII. Prawa człowieka i ich ochrona<br>międzynarodowa.</p>\n<ol><li>Zdający […] rozważa dylematy związane</li></ol>\n<p>z prawami socjalnymi i sposobem ich realizacji<br>przez państwo.<br>(ZP) I. Człowiek i społeczeństwo.</p>\n<ol><li>Zdający […] rozpoznaje przyczyny, przejawy</li></ol>\n<p>i skutki nietolerancji i stygmatyzacji oraz<br>przedstawia możliwe sposoby przeciwstawiania<br>się tym zjawiskom.<br>(ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie.</p>\n<ol><li>Zdający […] charakteryzuje działalność</li></ol>\n<p>wybranych organizacji [pozarządowych]<br>w Rzeczypospolitej Polskiej […].</p>\n<ol><li>Zdający przygotowuje materiał […] na temat</li></ol>\n<p>działań […] grupowych w życiu publicznym.<br>(ZP) VI. Wybrane problemy polityki publicznej<br>w Rzeczypospolitej Polskiej.</p>\n<ol><li>Zdający przedstawia działania w celu</li></ol>\n<p>ograniczenia bezrobocia i wykluczenia<br>społecznego […].</p>\n<ol><li>Zdający […] wyjaśnia, w jaki sposób</li></ol>\n<p>podnosić swoje kwalifikacje zawodowe.<br>Zasady oceniania<br>7 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu oraz o właściwej<br>formie, strukturze i logice wywodu.<br>6 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym -<br>częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu ALBO rozwiązanie ze<br>zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu.<br>5 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym -<br>częściowo ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem w pełni<br>i z dwoma - częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.<br>4 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie<br>ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu oraz o właściwej strukturze<br>i logice wywodu, ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu<br>w pełni i z dwoma - częściowo.<br>3 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu ALBO<br>rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z jednym -<br>częściowo.<br>2 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo dwoma aspektami tematu ALBO<br>rozwiązanie ze zrealizowanym w pełni jednym aspektem tematu.<br>1 pkt - rozwiązanie ze zrealizowanym częściowo jednym aspektem tematu.<br>0 pkt - rozwiązanie bez zrealizowanego aspektu tematu ALBO brak rozwiązania.<br>Aspekty tematu:</p>\n<ol><li>wykazanie, że ubóstwo i wykluczenie społeczne to zjawiska, które mogą być powiązane;</li><li>uzasadnienie, że wykluczenie społeczne może dotykać nie tylko osoby ubogie,</li></ol>\n<p>i przedstawienie roli pozamaterialnych czynników w tym zjawisku;</p>\n<ol><li>przedstawienie działalności organizacji trzeciego sektora na rzecz przeciwdziałania</li></ol>\n<p>wykluczeniu społecznemu i zaproponowanie działania zmniejszającego nierówności<br>przestrzenne wskazane w materiale 3.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Jako osoba reprezentująca organizację pozarządową walczącą z wykluczeniem społecznym</p>\n<ul><li>organizację tworzącą różne jednostki reintegracji społeczno-zawodowej - chcę podkreślić,</li></ul>\n<p>że wartość dodana tej działalności to prowadzenie usług specjalistycznych w formie pomocy<br>terapeutycznej, leczenia i rehabilitacji, usług opiekuńczych i pielęgnacyjnych oraz pomocy<br>żywieniowej. Mało kto wie, że w ostatnich latach to podmioty sektora non-profit - jak moja<br>organizacja - prowadziły ponad 2/3 jednostek reintegracji społeczno-zawodowej. Lepsze<br>wsparcie dla takich podmiotów jak moja organizacja pozwoliłoby na stworzenie większej<br>liczby takich jednostek na wsiach. Jest to szczególnie istotne z uwagi na wykluczenie<br>strukturalne i komunikacyjne części mieszkańców wsi. Dążmy do wielowymiarowej integracji<br>społecznej.<br>Warto pamiętać, że wykluczenie społeczne nie musi oznaczać ubóstwa, a ubóstwo -<br>wykluczenia. Jest przecież wiele czynników pozaekonomicznych sprzyjających wykluczeniu.<br>Warto przypomnieć, że innym czynnikiem strukturalnym (poza zamieszkiwaniem na wsi) jest<br>niskie wykształcenie, stąd naszą ofertę jednostek reintegracji społeczno-zawodowej<br>kierujemy też do takich osób. Umożliwia ona permanentne podnoszenie kwalifikacji. Mamy<br>wreszcie osoby starsze, niepełnosprawne i samotne, dla których takie centra to często<br>najważniejsze miejsce kontaktu społecznego. Nie można zapominać także o wykluczonych<br>normatywnie - ludziach mających konflikty z prawem, odczuwających dyskryminację<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>(związaną najczęściej ze stygmatyzacją społeczną) czy uzależnionych od alkoholu lub<br>narkotyków.<br>Oczywiście, często to wykluczenie jest przyczyną ubóstwa, ale również może być jego<br>konsekwencją. Nie chcemy, aby ten związek się rozwijał. Na szczęście wykluczenie<br>mierzone izolacją społeczną i skrajne ubóstwo to jednocześnie u tych samych ludzi sytuacje<br>rzadkie. Na szczęście większość ubogich nie jest w pełni wykluczona. Między innymi dzięki<br>naszym działaniom. Choć pamiętać trzeba, że bezrobocie i ubóstwo to czynniki wprost<br>przekładające się na wykluczenie materialne. Nie chcemy dopuścić, by ci ludzie stali się<br>wykluczeni także normatywnie czy fizycznie. Oczywiście, zdajemy sobie sprawę, że trudno<br>mówić o jednym spójnym syndromie wykluczenia. Niemniej wydaje się, że funkcjonowanie<br>centrów i klubów integracji społecznej, zakładów aktywności zawodowej oraz warsztatów<br>terapii zajęciowej to dobre metody nie tylko redukujące wykluczenie społeczne w aspektach<br>fizycznym, strukturalnym i normatywnym, lecz mogące także pomóc w redukcji wykluczenia<br>materialnego, a zatem - w wyjściu z ubóstwa.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: ### Aspekt 1. Ubóstwo a wykluczenie — związek dwukierunkowy Ubóstwo i wykluczenie społeczne są ze sobą powiązane, ale związek ten <strong>działa w obie strony</strong>: - <strong>ubóstwo → wykluczenie:</strong> niskie dochody ograniczają dostęp do edukacji, kultury, opieki zdrowotnej i sieci kontaktów; <strong>deprywacja materialna</strong> jest w materiale 1. wymieniana jako jedna z podstawowych przyczyn wykluczenia; - <strong>wykluczenie → ubóstwo:</strong> materiał 1. podkreśla, że „samo ubóstwo może być nie tyle przyczyną, ile <strong>skutkiem</strong> wykluczenia&quot; — osoba odcięta od rynku pracy, wykształcenia i więzi społecznych <strong>staje się</strong> uboga. Potwierdza to klasyfikacja barier: <strong>ubóstwo i bezrobocie</strong> tworzą razem <strong>wykluczenie materialne</strong> — jeden z czterech wymiarów zjawiska. Mechanizm ten działa też międzypokoleniowo, jako <strong>dziedziczenie biedy</strong>. ### Aspekt 2. Wykluczenie dotyka nie tylko ubogich Materiał 1. wprost stwierdza, że „związki między poszczególnymi kryteriami wykluczenia są <strong>stosunkowo słabe</strong>&quot;, a kumulacja ubóstwa i izolacji społecznej dotyczyła zaledwie <strong>około 1% społeczeństwa</strong>. Oznacza to, że: - <strong>większość osób wykluczonych nie jest jednocześnie skrajnie uboga</strong>, a większość ubogich nie jest w pełni wykluczona, - nie istnieje <strong>jeden spójny syndrom wykluczenia</strong> — to zjawisko wielowymiarowe. Trzy z czterech wymiarów mają charakter <strong>pozamaterialny</strong>: | Wymiar | Bariery | Kogo dotyka | |---|---|---| | <strong>fizyczny</strong> | podeszły wiek, niepełnosprawność, samotność | także osoby zamożne — emeryt z wysoką emeryturą może być całkowicie osamotniony | | <strong>strukturalny</strong> | mieszkanie na wsi, niskie wykształcenie | mieszkańcy terenów o słabej komunikacji, bez dostępu do usług | | <strong>normatywny</strong> | konflikty z prawem, poczucie dyskryminacji, uzależnienia | osoby stygmatyzowane niezależnie od dochodu | Do tego dochodzą <strong>czynniki kulturowe</strong> wskazane w materiale 1.: <strong>erozja więzi rodzinnych i sąsiedzkich</strong>, <strong>gwałtowny rozwój technologii</strong> (wykluczenie cyfrowe) oraz <strong>spadek kapitału społecznego</strong> — zaufania i gotowości do współpracy. Wszystkie działają niezależnie od zasobności portfela. ### Aspekt 3. Rola trzeciego sektora i propozycja działania <strong>Co robi trzeci sektor.</strong> Zgodnie z materiałem 2., podmioty non-profit — stowarzyszenia, fundacje i społeczne podmioty wyznaniowe — utworzyły <strong>ponad 2/3 (67,2%)</strong> wszystkich jednostek reintegracji społeczno-zawodowej: <strong>CIS, KIS, ZAZ i WTZ</strong>. Materiał 3. dodaje, że organizacje społeczne <strong>dominują w nowych typach usług</strong> rozwijanych po 1989 r.: dziennych placówkach opieki, hospicjach, ośrodkach wsparcia dla osób bezdomnych. <strong>Wartością dodaną</strong> tej działalności są <strong>usługi specjalistyczne</strong>: pomoc terapeutyczna, leczenie i rehabilitacja, usługi opiekuńcze i pielęgnacyjne oraz pomoc żywieniowa. Trzeci sektor odpowiada więc na <strong>wszystkie cztery wymiary</strong> wykluczenia — nie tylko materialny. <strong>Problem: nierówności przestrzenne.</strong> <strong>86% CIS i 78% ZAZ</strong> działa <strong>w miastach</strong>. Tymczasem „mieszkanie na wsi&quot; jest w materiale 1. wymienione jako samodzielna bariera <strong>wykluczenia strukturalnego</strong>. Wsparcie trafia więc najsłabiej tam, gdzie jest najbardziej potrzebne. <strong>Propozycja działania.</strong> Postuluję <strong>program celowego wsparcia dla jednostek reintegracji zakładanych na terenach wiejskich</strong> — z wyższą stawką dotacji i preferencjami w konkursach grantowych dla organizacji tworzących CIS i ZAZ poza miastami. Uzupełniająco: <strong>mobilne punkty reintegracji</strong> obsługujące kilka gmin oraz dofinansowanie <strong>dowozu uczestników</strong>, bo bariera komunikacyjna często przesądza o nieskorzystaniu z oferty. ### Zakończenie Wykluczenie społeczne nie sprowadza się do braku pieniędzy — to zjawisko wielowymiarowe, w którym czynniki fizyczne, strukturalne i normatywne bywają równie dotkliwe jak materialne. Jednostki reintegracji prowadzone przez trzeci sektor odpowiadają na wszystkie te wymiary naraz, ale ich mapa musi wreszcie objąć również wieś. Dążmy do <strong>wielowymiarowej integracji społecznej</strong>.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Cztery wymiary wykluczenia — dziesięć barier</p>\n<p>Wymiar | Bariery | Charakter<br>fizyczny | podeszły wiek, niepełnosprawność, samotność | pozamaterialny<br>strukturalny | mieszkanie na wsi, niskie wykształcenie | pozamaterialny<br>normatywny | konflikty z prawem, poczucie dyskryminacji, uzależnienia | pozamaterialny<br>materialny | ubóstwo, bezrobocie | materialny</p>\n<p>Trzy z czterech wymiarów są niezależne od dochodu — to najkrótsze uzasadnienie drugiego aspektu tematu.</p>\n<p>Jednostki reintegracji społeczno-zawodowej</p>\n<p>Skrót | Nazwa | Dla kogo | Charakter<br>CIS | Centrum Integracji Społecznej | osoby długotrwale bezrobotne, bezdomne, uzależnione, opuszczające zakłady karne | reintegracja zawodowa i społeczna, świadczenie integracyjne<br>KIS | Klub Integracji Społecznej | jw., forma lżejsza | wsparcie doradcze i grupowe<br>ZAZ | Zakład Aktywności Zawodowej | osoby z znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności | zatrudnienie + rehabilitacja<br>WTZ | Warsztat Terapii Zajęciowej | osoby niepełnosprawne niezdolne do pracy | terapia zajęciowa, przygotowanie do zatrudnienia</p>\n<p>Podstawy prawne: ustawa o zatrudnieniu socjalnym (2003) — CIS i KIS; ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych (1997) — ZAZ i WTZ.</p>\n<p>Nierówności przestrzenne — problem i możliwe odpowiedzi</p>\n<p>Dane z materiału 3. | Znaczenie<br>86% CIS w miastach | wieś prawie bez oferty reintegracji<br>78% ZAZ w miastach | osoby niepełnosprawne na wsi bez dostępu do zatrudnienia wspieranego<br>„mieszkanie na wsi&quot; jako bariera | wykluczenie strukturalne pogłębione brakiem instytucji</p>\n<p>Kierunki działania możliwe do zaproponowania w wypracowaniu:</p>\n<ol><li>preferencje w konkursach grantowych dla podmiotów tworzących jednostki poza miastami,</li><li>mobilne punkty reintegracji obsługujące kilka gmin rotacyjnie,</li><li>dofinansowanie dowozu uczestników — bariera transportowa często przesądza o rezygnacji,</li><li>wykorzystanie istniejącej infrastruktury (świetlice wiejskie, biblioteki, OSP) jako filii CIS,</li><li>zdalne formy wsparcia tam, gdzie to możliwe, z jednoczesnym przeciwdziałaniem wykluczeniu cyfrowemu.</li></ol>\n<p>Kapitał społeczny — pojęcie z materiału 1.</p>\n<p>Element | Opis<br>definicja | zasoby tkwiące w sieciach relacji: zaufanie, normy wzajemności, gotowość do współpracy<br>kapitał wiążący (bonding) | więzi wewnątrz grupy — rodzina, sąsiedzi<br>kapitał pomostowy (bridging) | więzi między grupami — sprzyja awansowi i integracji<br>skutek niskiego kapitału | izolacja, nieufność, słabsza samoorganizacja, większa podatność na wykluczenie</p>\n<p>Polska w badaniach europejskich od lat wypada słabo w pomiarach zaufania uogólnionego — to jeden z argumentów za tym, że wykluczenie w naszym kraju ma silny komponent kulturowy, a nie tylko dochodowy.</p>\n<p>Struktura wystąpienia na 7 punktów</p>\n<p>Część | Zawartość<br>wstęp | przedstawienie się jako reprezentant organizacji, zapowiedź tez<br>aspekt 1 | dwukierunkowy związek ubóstwa i wykluczenia + wymiar materialny<br>aspekt 2 | dane o słabych związkach kryteriów (~1%), trzy pozamaterialne wymiary, czynniki kulturowe<br>aspekt 3a | działalność trzeciego sektora: 67,2% jednostek, typy usług, wartość dodana<br>aspekt 3b | konkretna propozycja przeciw nierównościom przestrzennym (86% / 78%)<br>zakończenie | apel, puenta</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<p>Ocena według trzech aspektów tematu oraz formy, struktury i logiki wywodu:</p>\n<ol><li>wykazanie, że ubóstwo i wykluczenie mogą być powiązane,</li><li>uzasadnienie, że wykluczenie dotyka nie tylko osób ubogich, z rolą czynników pozamaterialnych,</li><li>przedstawienie działalności trzeciego sektora oraz zaproponowanie działania zmniejszającego nierówności przestrzenne.</li></ol>\n<ul><li>7 pkt — trzy aspekty w pełni + właściwa forma, struktura i logika wywodu.</li><li>6 pkt — dwa w pełni i jeden częściowo + właściwa forma albo trzy w pełni.</li><li>5 pkt — dwa w pełni i jeden częściowo albo jeden w pełni i dwa częściowo + właściwa forma.</li><li>4 pkt — dwa w pełni albo trzy częściowo + właściwa struktura albo jeden w pełni i dwa częściowo.</li><li>3 pkt — trzy częściowo albo jeden w pełni i jeden częściowo.</li><li>2 pkt — dwa częściowo albo jeden w pełni.</li><li>1 pkt — jeden aspekt częściowo.</li><li>Razem: 7 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>Zadanie ma trzy aspekty, a trzeci składa się z dwóch części.</strong> Trzeba <strong>i</strong> przedstawić działalność trzeciego sektora, <strong>i</strong> zaproponować konkretne działanie zmniejszające nierówności przestrzenne. Pominięcie propozycji oznacza realizację aspektu tylko częściowo. <strong>Najczęstszy błąd merytoryczny: utożsamienie wykluczenia z ubóstwem.</strong> Cały materiał 1. jest skonstruowany po to, by to podejście podważyć — „związki między kryteriami są stosunkowo słabe&quot;, kumulacja dotyczy „<strong>około 1% społeczeństwa</strong>&quot;. Praca oparta na tezie „wykluczony = biedny&quot; nie realizuje drugiego aspektu. <strong>Aspekt 1. wymaga pokazania związku w obie strony.</strong> Samo „bieda prowadzi do wykluczenia&quot; to połowa odpowiedzi — materiał wprost zaznacza, że ubóstwo bywa <strong>skutkiem</strong> wykluczenia. <strong>Trzeba korzystać z danych liczbowych z materiałów.</strong> 67,2%, 86%, 78%, „około 1%&quot; — te liczby są w arkuszu po to, by je wykorzystać. Wystąpienie bez odwołania do materiałów źródłowych traci punkty niezależnie od poprawności tez. <strong>Polecenie mówi: „jako osoba reprezentująca trzeci sektor&quot;.</strong> To określa <strong>formę wypowiedzi</strong> — wystąpienie w pierwszej osobie, z perspektywy organizacji. Wypracowanie pisane bezosobowo, jak referat, nie spełnia wymogu formy, który CKE ocenia osobno. <strong>Nie myl trzeciego sektora z sektorem publicznym.</strong> CIS-y i ZAZ-y mogą być tworzone także przez samorządy — ale materiał 2. mówi wyraźnie, że <strong>ponad 2/3</strong> utworzył sektor non-profit. To właśnie ta proporcja jest argumentem o roli organizacji społecznych. <strong>Propozycja musi dotyczyć nierówności przestrzennych, a nie wykluczenia w ogóle.</strong> „Więcej pieniędzy na walkę z wykluczeniem&quot; nie odpowiada na problem wskazany w materiale 3. Trzeba zaproponować coś, co przenosi usługi <strong>z miast na wieś</strong>.</p>"}]}