{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.\nTabela 1. Odpowiedzi na pytanie: Czy, Pana(i) zdaniem, ludzie tacy jak Pan(i) mają wpływ\nna sprawy kraju? (w %)\nIV 2015\nII 2018\nIV 2021\nBadani w wieku 18-24 lata\nTak\n32\n50\n42\nNie\n62\n46\n50\nOgół badanych\nTak\n24\n38\n32\nNie\n73\n57\n61\nTabela 2. Odpowiedzi na pytanie: Czy, Pana(i) zdaniem, ludzie tacy jak Pan(i) mają wpływ\nna sprawy swojego miasta lub swojej gminy? (w %)\nIV 2015\nII 2018\nIV 2021\nBadani w wieku 18-24 lata\nTak\n57\n76\n58\nNie\n41\n20\n38\nOgół badanych\nTak\n49\n59\n50\nNie\n48\n37\n44\nNa podstawie: Młodzi Polacy a poczucie wpływu na sprawy publiczne i zaangażowanie w protesty,\n„Komunikat z Badań CBOS” 2021, nr 95, s. 2, 4.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\n(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n2) Zdający wykazuje się umiejętnością\n[…] interpretacji innych źródeł […].\n(ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie.\n9) Zdający interpretuje wyniki badań opinii\npublicznej […].","solution":"Odpowiedź: **3.1.** **Rozstrzygnięcie: Nie** — opinia nie jest trafna. **Uzasadnienie:** w 2021 r. odsetek odpowiedzi twierdzących wśród młodych był **wyższy**, a nie niższy, niż wśród ogółu badanych — i to w obu badanych obszarach: | Obszar (IV 2021) | 18–24 lata | ogół badanych | różnica | |---|---|---|---| | sprawy **kraju** | **42%** | 32% | +10 p.p. | | sprawy **miasta/gminy** | **58%** | 50% | +8 p.p. | Młodzi mają więc **większe** poczucie wpływu na sprawy publiczne niż ogół społeczeństwa — zarówno na poziomie lokalnym, jak i krajowym. **3.2. FF** 1. **F** — odsetek odpowiedzi „Tak\" wśród ogółu badanych wynosił kolejno **24% (2015), 38% (2018), 32% (2021)**. Między 2018 a 2021 rokiem nastąpił **spadek**, więc wzrost nie był systematyczny. 2. **F** — wartości to **59% (2018)** i **50% (2021)**. Spadek wynosi **9 punktów procentowych**, a nie „9%\". W ujęciu procentowym spadek wynosi $\\frac{59-50}{59} \\approx 15{,}3\\%$.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nCo mówią te dane — trzy prawidłowości\n\n1. Poczucie wpływu lokalnego jest zawsze wyższe niż krajowego. W 2021 r. — 50% wobec 32% w ogóle badanych. Im bliżej obywatela zapada decyzja, tym bardziej czuje się on jej współautorem. To empiryczne potwierdzenie sensu zasady pomocniczości.\n2. Młodzi deklarują wyższą sprawczość niż ogół — w każdym z trzech pomiarów i w obu obszarach.\n3. Rok 2018 był szczytowy dla obu grup, po czym nastąpił spadek. Wartości z 2021 r. pozostają jednak wyraźnie wyższe niż z 2015 r.\n\nProcent kontra punkt procentowy\n\nZmiana z | na | punkty procentowe | procent\n59% | 50% | −9 p.p. | −15,3%\n38% | 32% | −6 p.p. | −15,8%\n32% | 42% | +10 p.p. | +31,3%\n\n$$\\text{zmiana \\%} = \\frac{\\text{nowa} - \\text{stara}}{\\text{stara}}\\cdot 100\\%$$\n\nGdy zdanie z arkusza mówi „spadło o X%\", a dane pokazują różnicę X punktów procentowych — zdanie jest fałszywe. CKE stosuje ten schemat regularnie.\n\nTrzy słowa, które trzeba sprawdzać co do litery\n\nSłowo | Warunek prawdziwości\nsystematycznie | każda kolejna wartość rośnie (lub maleje)\nwiększość | wartość przekracza 50%\no X% | zmiana względna, nie różnica punktów procentowych\n\nPoczucie sprawczości a partycypacja\n\nPojęcie | Znaczenie\npoczucie skuteczności politycznej | przekonanie, że moje działanie ma znaczenie\nalienacja polityczna | poczucie, że polityka jest poza zasięgiem obywatela\npartycypacja | faktyczny udział — wybory, konsultacje, organizacje\nkultura obywatelska | postawy sprzyjające udziałowi w życiu publicznym\n\nBadania CBOS mierzą pierwsze z tych pojęć. Wysokie poczucie skuteczności sprzyja partycypacji, ale jej nie gwarantuje — to dwie różne zmienne.\n\nPunktacja CKE\n\n- 3.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Nie) wraz z uzasadnieniem przytaczającym dane z obu tabel za 2021 rok.\n- 3.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FF).\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: **W 3.1 opinia brzmi wiarygodnie i to jest cała pułapka.** Potoczny stereotyp mówi, że młodzi są bierni i zniechęceni do polityki. Dane pokazują coś odwrotnego — w każdym z trzech badanych momentów młodzi deklarowali **wyższe** poczucie sprawczości niż ogół. **Polecenie wymaga danych z obu tabel i tylko z 2021 roku.** Przytoczenie liczb z 2015 albo 2018 nie realizuje polecenia; uzasadnienie bez konkretnych odsetków też nie punktuje. **W 3.2 stwierdzenie 1. sprawdza słowo „systematycznie\".** Wartości skrajne (24% → 32%) rzeczywiście rosną, ale ciąg **nie jest monotoniczny** — w 2018 r. było 38%, więc po drodze nastąpił spadek. Jeden wyjątek wystarczy, by zdanie było fałszywe. **W 3.2 stwierdzenie 2. to klasyczna pułapka „procent kontra punkt procentowy\".** Spadek z 59% na 50% to **9 punktów procentowych**, a nie 9 procent. Gdyby faktycznie spadło „o 9%\", wynik wyniósłby ok. 53,7%. **Uwaga: odsetki „Tak\" i „Nie\" nie sumują się do 100%.** Brakującą część stanowią odpowiedzi „trudno powiedzieć\". Nie należy więc wyliczać jednej wartości z drugiej. **Nie myl poczucia wpływu z faktyczną aktywnością.** Tabele mierzą **subiektywne przekonanie** respondentów, a nie realny udział w wyborach czy w organizacjach. Wysokie poczucie sprawczości młodych nie oznacza automatycznie wyższej frekwencji wyborczej.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"poczucie wplywu na sprawy publiczne, badania CBOS, partycypacja obywatelska, punkty procentowe, analiza tabel","page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3.<br>Tabela 1. Odpowiedzi na pytanie: Czy, Pana(i) zdaniem, ludzie tacy jak Pan(i) mają wpływ<br>na sprawy kraju? (w %)<br>IV 2015<br>II 2018<br>IV 2021<br>Badani w wieku 18-24 lata<br>Tak<br>32<br>50<br>42<br>Nie<br>62<br>46<br>50<br>Ogół badanych<br>Tak<br>24<br>38<br>32<br>Nie<br>73<br>57<br>61<br>Tabela 2. Odpowiedzi na pytanie: Czy, Pana(i) zdaniem, ludzie tacy jak Pan(i) mają wpływ<br>na sprawy swojego miasta lub swojej gminy? (w %)<br>IV 2015<br>II 2018<br>IV 2021<br>Badani w wieku 18-24 lata<br>Tak<br>57<br>76<br>58<br>Nie<br>41<br>20<br>38<br>Ogół badanych<br>Tak<br>49<br>59<br>50<br>Nie<br>48<br>37<br>44<br>Na podstawie: Młodzi Polacy a poczucie wpływu na sprawy publiczne i zaangażowanie w protesty,<br>„Komunikat z Badań CBOS” 2021, nr 95, s. 2, 4.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3. (0-2)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie<br>informacji.</p>\n<ol><li>Zdający wykazuje się umiejętnością</li></ol>\n<p>[…] interpretacji innych źródeł […].<br>(ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie.</p>\n<ol><li>Zdający interpretuje wyniki badań opinii</li></ol>\n<p>publicznej […].</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>3.1.</strong> <strong>Rozstrzygnięcie: Nie</strong> — opinia nie jest trafna. <strong>Uzasadnienie:</strong> w 2021 r. odsetek odpowiedzi twierdzących wśród młodych był <strong>wyższy</strong>, a nie niższy, niż wśród ogółu badanych — i to w obu badanych obszarach: | Obszar (IV 2021) | 18–24 lata | ogół badanych | różnica | |---|---|---|---| | sprawy <strong>kraju</strong> | <strong>42%</strong> | 32% | +10 p.p. | | sprawy <strong>miasta/gminy</strong> | <strong>58%</strong> | 50% | +8 p.p. | Młodzi mają więc <strong>większe</strong> poczucie wpływu na sprawy publiczne niż ogół społeczeństwa — zarówno na poziomie lokalnym, jak i krajowym. <strong>3.2. FF</strong> 1. <strong>F</strong> — odsetek odpowiedzi „Tak&quot; wśród ogółu badanych wynosił kolejno <strong>24% (2015), 38% (2018), 32% (2021)</strong>. Między 2018 a 2021 rokiem nastąpił <strong>spadek</strong>, więc wzrost nie był systematyczny. 2. <strong>F</strong> — wartości to <strong>59% (2018)</strong> i <strong>50% (2021)</strong>. Spadek wynosi <strong>9 punktów procentowych</strong>, a nie „9%&quot;. W ujęciu procentowym spadek wynosi $\\frac{59-50}{59} \\approx 15{,}3\\%$.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Co mówią te dane — trzy prawidłowości</p>\n<ol><li>Poczucie wpływu lokalnego jest zawsze wyższe niż krajowego. W 2021 r. — 50% wobec 32% w ogóle badanych. Im bliżej obywatela zapada decyzja, tym bardziej czuje się on jej współautorem. To empiryczne potwierdzenie sensu zasady pomocniczości.</li><li>Młodzi deklarują wyższą sprawczość niż ogół — w każdym z trzech pomiarów i w obu obszarach.</li><li>Rok 2018 był szczytowy dla obu grup, po czym nastąpił spadek. Wartości z 2021 r. pozostają jednak wyraźnie wyższe niż z 2015 r.</li></ol>\n<p>Procent kontra punkt procentowy</p>\n<p>Zmiana z | na | punkty procentowe | procent<br>59% | 50% | −9 p.p. | −15,3%<br>38% | 32% | −6 p.p. | −15,8%<br>32% | 42% | +10 p.p. | +31,3%</p>\n<p>$$\\text{zmiana \\%} = \\frac{\\text{nowa} - \\text{stara}}{\\text{stara}}\\cdot 100\\%$$</p>\n<p>Gdy zdanie z arkusza mówi „spadło o X%&quot;, a dane pokazują różnicę X punktów procentowych — zdanie jest fałszywe. CKE stosuje ten schemat regularnie.</p>\n<p>Trzy słowa, które trzeba sprawdzać co do litery</p>\n<p>Słowo | Warunek prawdziwości<br>systematycznie | każda kolejna wartość rośnie (lub maleje)<br>większość | wartość przekracza 50%<br>o X% | zmiana względna, nie różnica punktów procentowych</p>\n<p>Poczucie sprawczości a partycypacja</p>\n<p>Pojęcie | Znaczenie<br>poczucie skuteczności politycznej | przekonanie, że moje działanie ma znaczenie<br>alienacja polityczna | poczucie, że polityka jest poza zasięgiem obywatela<br>partycypacja | faktyczny udział — wybory, konsultacje, organizacje<br>kultura obywatelska | postawy sprzyjające udziałowi w życiu publicznym</p>\n<p>Badania CBOS mierzą pierwsze z tych pojęć. Wysokie poczucie skuteczności sprzyja partycypacji, ale jej nie gwarantuje — to dwie różne zmienne.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>3.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Nie) wraz z uzasadnieniem przytaczającym dane z obu tabel za 2021 rok.</li><li>3.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FF).</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>W 3.1 opinia brzmi wiarygodnie i to jest cała pułapka.</strong> Potoczny stereotyp mówi, że młodzi są bierni i zniechęceni do polityki. Dane pokazują coś odwrotnego — w każdym z trzech badanych momentów młodzi deklarowali <strong>wyższe</strong> poczucie sprawczości niż ogół. <strong>Polecenie wymaga danych z obu tabel i tylko z 2021 roku.</strong> Przytoczenie liczb z 2015 albo 2018 nie realizuje polecenia; uzasadnienie bez konkretnych odsetków też nie punktuje. <strong>W 3.2 stwierdzenie 1. sprawdza słowo „systematycznie&quot;.</strong> Wartości skrajne (24% → 32%) rzeczywiście rosną, ale ciąg <strong>nie jest monotoniczny</strong> — w 2018 r. było 38%, więc po drodze nastąpił spadek. Jeden wyjątek wystarczy, by zdanie było fałszywe. <strong>W 3.2 stwierdzenie 2. to klasyczna pułapka „procent kontra punkt procentowy&quot;.</strong> Spadek z 59% na 50% to <strong>9 punktów procentowych</strong>, a nie 9 procent. Gdyby faktycznie spadło „o 9%&quot;, wynik wyniósłby ok. 53,7%. <strong>Uwaga: odsetki „Tak&quot; i „Nie&quot; nie sumują się do 100%.</strong> Brakującą część stanowią odpowiedzi „trudno powiedzieć&quot;. Nie należy więc wyliczać jednej wartości z drugiej. <strong>Nie myl poczucia wpływu z faktyczną aktywnością.</strong> Tabele mierzą <strong>subiektywne przekonanie</strong> respondentów, a nie realny udział w wyborach czy w organizacjach. Wysokie poczucie sprawczości młodych nie oznacza automatycznie wyższej frekwencji wyborczej.</p>"}]}