{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.\nO przemianach społecznych\nProces deregulacji dawniej preferowanych norm, wartości i wzorów zachowań wraz\nz zastępowaniem ich nowymi wariantami to naturalny proces towarzyszący przemianom\ncywilizacyjnym […], jednakże w ostatnich latach sama wielopłaszczyznowa i wielowątkowa\nzmiana społeczna stała się stanem nie tyle przejściowym, ile ciągłym, a proces dekompozycji\nobowiązujących regulacji normatywnych i wzorów zachowań wyraźnie wyprzedza\nkonstruowanie nowych stabilnych i trwałych ich form. Dzięki kilku równoległym i powiązanym\nze sobą procesom […] współczesność stała się nie tylko płynna i fragmentaryczna, lecz\nponadto bardzo szybka, nad wyraz przepełniona treściami, obrazami, informacjami,\na w konsekwencji [-] chaotyczna, iluzoryczna i chwilowa.\nW. Wrzesień, Współczesne oblicza […], „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2017, z. 4, s. 285.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **4.1. A** — anomia. Anomia to stan **rozchwiania lub zaniku norm** w społeczeństwie: stare regulacje przestają obowiązywać, a nowe jeszcze nie zdążyły się utrwalić. Tekst opisuje to wprost — „dekompozycja obowiązujących regulacji normatywnych wyraźnie wyprzedza konstruowanie nowych stabilnych i trwałych ich form\". **4.2.** Argument — jeden z poniższych: **Wariant 1 (powiązania systemowe).** Globalizacja tworzy gęste, skomplikowane i nieprzejrzyste powiązania gospodarcze, polityczne i kulturowe, które **wymuszają nieustanną zmianę społeczną**. Jednostka traci orientację co do reguł, rośnie poczucie niepewności, a dotychczasowy porządek normatywny przestaje wystarczać — to prosta droga do anomii. **Wariant 2 (przenikanie kultur).** Globalizacja ułatwia **przenikanie się kultur**, przez co społeczeństwa przejmują normy dotąd im obce. W efekcie w jednej zbiorowości zaczynają współistnieć **sprzeczne wzory zachowań**, a jednostka nie ma jasnej odpowiedzi na pytanie, która norma obowiązuje. **Wariant 3 (tempo i nadmiar informacji).** Globalizacja radykalnie przyspiesza obieg informacji. Wzorce kulturowe **zmieniają się szybciej, niż zdążą się zakorzenić**, a nadmiar bodźców — opisany w tekście jako „przepełnienie treściami, obrazami, informacjami\" — utrudnia wykształcenie trwałych punktów odniesienia.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nAnomia — pojęcie Durkheima\n\nElement | Treść\nautor | Émile Durkheim (Samobójstwo, 1897)\ndefinicja | stan osłabienia lub zaniku norm regulujących zachowania\nkiedy występuje | w okresach gwałtownej zmiany społecznej (rewolucja, kryzys, ale też nagły boom)\nskutki dla jednostki | dezorientacja, poczucie bezsensu, wzrost zachowań dewiacyjnych\nrozwinięcie | Robert Merton — anomia jako rozdźwięk między celami kulturowymi a dostępnymi środkami\n\nMerton wyróżnił pięć sposobów przystosowania do anomii: konformizm, innowację, rytualizm, wycofanie i bunt. Warto znać tę typologię — pojawia się w zadaniach o dewiacji.\n\nPojęcia z zadania — czym się różnią\n\nPojęcie | Znaczenie | Relacja do norm\nanomia | rozchwianie systemu norm | normy zanikają\nkonformizm | dostosowanie się do norm grupy | normy są respektowane\nkontrola społeczna | mechanizmy egzekwowania norm | normy są egzekwowane\nintegracja społeczna | spajanie zbiorowości wspólnymi wartościami | normy łączą\n\nTrzy ostatnie zakładają istnienie czytelnych reguł — tylko anomia opisuje ich brak.\n\nPłynna nowoczesność — kontekst teoretyczny\n\nTekst wprost nawiązuje do kategorii płynnej nowoczesności Zygmunta Baumana:\n\nNowoczesność „stała\" | Nowoczesność płynna\ntrwałe instytucje | instytucje tymczasowe\nkariera na całe życie | praca projektowa, elastyczność\ntożsamość dana raz | tożsamość ciągle konstruowana\nnormy stabilne | normy w nieustannej renegocjacji\nwspólnota | sieć luźnych powiązań\n\nGlobalizacja a rozchwianie norm — mechanizmy\n\nMechanizm | Skutek normatywny\nprzenikanie kultur | współistnienie sprzecznych wzorów zachowań\nprzyspieszenie obiegu informacji | wzorce nie zdążają się utrwalić\nosłabienie państwa narodowego | mniejsza siła krajowych regulacji\nmigracje | zderzenie systemów norm w jednej przestrzeni\ndetradycjonalizacja | utrata autorytetu tradycji jako źródła reguł\n\nKażdy z tych wierszy to gotowy argument do zadania 4.2 — wystarczy dopisać zdanie łączące go z anomią.\n\nPunktacja CKE\n\n- 4.1. 1 pkt — odpowiedź A.\n- 4.2. 1 pkt — poprawnie sformułowany argument łączący globalizację z rozchwianiem norm.\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: **W 4.1 kusi odpowiedź B (konformizm).** Konformizm to dostosowanie się do norm grupy — zakłada, że **normy istnieją i są czytelne**. Tekst opisuje sytuację odwrotną: normy się rozpadają. Podobnie C i D — kontrola społeczna i integracja to mechanizmy **wzmacniające** ład normatywny, a nie jego skutki uboczne. **Anomia to nie chaos w ogóle, tylko chaos normatywny.** Chodzi o brak jasnych reguł postępowania, a nie o zamieszki czy kryzys gospodarczy. Definicja pochodzi od Émile'a Durkheima. **W 4.2 polecenie prosi o argument, nie o definicję globalizacji.** Wypisanie cech globalizacji bez wskazania **mechanizmu prowadzącego do anomii** nie punktuje. Argument musi mieć strukturę: „globalizacja powoduje X, a X prowadzi do rozchwiania norm\". **Zadanie nie prosi o kontrargument.** W przeciwieństwie do wielu podobnych poleceń, tutaj wystarczy **jedna** wypowiedź — za tezą. Dopisywanie kontrargumentu nie szkodzi, ale nie daje punktów. **Nie myl anomii z alienacją.** Anomia to stan **społeczeństwa** (brak norm); alienacja to stan **jednostki** (poczucie wyobcowania). Bywają skorelowane, ale opisują różne poziomy rzeczywistości.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":"anomia, plynna nowoczesnosc, dezintegracja normatywna, globalizacja, zmiana spoleczna","page_from":7,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4.<br>O przemianach społecznych<br>Proces deregulacji dawniej preferowanych norm, wartości i wzorów zachowań wraz<br>z zastępowaniem ich nowymi wariantami to naturalny proces towarzyszący przemianom<br>cywilizacyjnym […], jednakże w ostatnich latach sama wielopłaszczyznowa i wielowątkowa<br>zmiana społeczna stała się stanem nie tyle przejściowym, ile ciągłym, a proces dekompozycji<br>obowiązujących regulacji normatywnych i wzorów zachowań wyraźnie wyprzedza<br>konstruowanie nowych stabilnych i trwałych ich form. Dzięki kilku równoległym i powiązanym<br>ze sobą procesom […] współczesność stała się nie tylko płynna i fragmentaryczna, lecz<br>ponadto bardzo szybka, nad wyraz przepełniona treściami, obrazami, informacjami,<br>a w konsekwencji [-] chaotyczna, iluzoryczna i chwilowa.<br>W. Wrzesień, Współczesne oblicza […], „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2017, z. 4, s. 285.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>4.1. A</strong> — anomia. Anomia to stan <strong>rozchwiania lub zaniku norm</strong> w społeczeństwie: stare regulacje przestają obowiązywać, a nowe jeszcze nie zdążyły się utrwalić. Tekst opisuje to wprost — „dekompozycja obowiązujących regulacji normatywnych wyraźnie wyprzedza konstruowanie nowych stabilnych i trwałych ich form&quot;. <strong>4.2.</strong> Argument — jeden z poniższych: <strong>Wariant 1 (powiązania systemowe).</strong> Globalizacja tworzy gęste, skomplikowane i nieprzejrzyste powiązania gospodarcze, polityczne i kulturowe, które <strong>wymuszają nieustanną zmianę społeczną</strong>. Jednostka traci orientację co do reguł, rośnie poczucie niepewności, a dotychczasowy porządek normatywny przestaje wystarczać — to prosta droga do anomii. <strong>Wariant 2 (przenikanie kultur).</strong> Globalizacja ułatwia <strong>przenikanie się kultur</strong>, przez co społeczeństwa przejmują normy dotąd im obce. W efekcie w jednej zbiorowości zaczynają współistnieć <strong>sprzeczne wzory zachowań</strong>, a jednostka nie ma jasnej odpowiedzi na pytanie, która norma obowiązuje. <strong>Wariant 3 (tempo i nadmiar informacji).</strong> Globalizacja radykalnie przyspiesza obieg informacji. Wzorce kulturowe <strong>zmieniają się szybciej, niż zdążą się zakorzenić</strong>, a nadmiar bodźców — opisany w tekście jako „przepełnienie treściami, obrazami, informacjami&quot; — utrudnia wykształcenie trwałych punktów odniesienia.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Anomia — pojęcie Durkheima</p>\n<p>Element | Treść<br>autor | Émile Durkheim (Samobójstwo, 1897)<br>definicja | stan osłabienia lub zaniku norm regulujących zachowania<br>kiedy występuje | w okresach gwałtownej zmiany społecznej (rewolucja, kryzys, ale też nagły boom)<br>skutki dla jednostki | dezorientacja, poczucie bezsensu, wzrost zachowań dewiacyjnych<br>rozwinięcie | Robert Merton — anomia jako rozdźwięk między celami kulturowymi a dostępnymi środkami</p>\n<p>Merton wyróżnił pięć sposobów przystosowania do anomii: konformizm, innowację, rytualizm, wycofanie i bunt. Warto znać tę typologię — pojawia się w zadaniach o dewiacji.</p>\n<p>Pojęcia z zadania — czym się różnią</p>\n<p>Pojęcie | Znaczenie | Relacja do norm<br>anomia | rozchwianie systemu norm | normy zanikają<br>konformizm | dostosowanie się do norm grupy | normy są respektowane<br>kontrola społeczna | mechanizmy egzekwowania norm | normy są egzekwowane<br>integracja społeczna | spajanie zbiorowości wspólnymi wartościami | normy łączą</p>\n<p>Trzy ostatnie zakładają istnienie czytelnych reguł — tylko anomia opisuje ich brak.</p>\n<p>Płynna nowoczesność — kontekst teoretyczny</p>\n<p>Tekst wprost nawiązuje do kategorii płynnej nowoczesności Zygmunta Baumana:</p>\n<p>Nowoczesność „stała&quot; | Nowoczesność płynna<br>trwałe instytucje | instytucje tymczasowe<br>kariera na całe życie | praca projektowa, elastyczność<br>tożsamość dana raz | tożsamość ciągle konstruowana<br>normy stabilne | normy w nieustannej renegocjacji<br>wspólnota | sieć luźnych powiązań</p>\n<p>Globalizacja a rozchwianie norm — mechanizmy</p>\n<p>Mechanizm | Skutek normatywny<br>przenikanie kultur | współistnienie sprzecznych wzorów zachowań<br>przyspieszenie obiegu informacji | wzorce nie zdążają się utrwalić<br>osłabienie państwa narodowego | mniejsza siła krajowych regulacji<br>migracje | zderzenie systemów norm w jednej przestrzeni<br>detradycjonalizacja | utrata autorytetu tradycji jako źródła reguł</p>\n<p>Każdy z tych wierszy to gotowy argument do zadania 4.2 — wystarczy dopisać zdanie łączące go z anomią.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>4.1. 1 pkt — odpowiedź A.</li><li>4.2. 1 pkt — poprawnie sformułowany argument łączący globalizację z rozchwianiem norm.</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>W 4.1 kusi odpowiedź B (konformizm).</strong> Konformizm to dostosowanie się do norm grupy — zakłada, że <strong>normy istnieją i są czytelne</strong>. Tekst opisuje sytuację odwrotną: normy się rozpadają. Podobnie C i D — kontrola społeczna i integracja to mechanizmy <strong>wzmacniające</strong> ład normatywny, a nie jego skutki uboczne. <strong>Anomia to nie chaos w ogóle, tylko chaos normatywny.</strong> Chodzi o brak jasnych reguł postępowania, a nie o zamieszki czy kryzys gospodarczy. Definicja pochodzi od Émile&#x27;a Durkheima. <strong>W 4.2 polecenie prosi o argument, nie o definicję globalizacji.</strong> Wypisanie cech globalizacji bez wskazania <strong>mechanizmu prowadzącego do anomii</strong> nie punktuje. Argument musi mieć strukturę: „globalizacja powoduje X, a X prowadzi do rozchwiania norm&quot;. <strong>Zadanie nie prosi o kontrargument.</strong> W przeciwieństwie do wielu podobnych poleceń, tutaj wystarczy <strong>jedna</strong> wypowiedź — za tezą. Dopisywanie kontrargumentu nie szkodzi, ale nie daje punktów. <strong>Nie myl anomii z alienacją.</strong> Anomia to stan <strong>społeczeństwa</strong> (brak norm); alienacja to stan <strong>jednostki</strong> (poczucie wyobcowania). Bywają skorelowane, ale opisują różne poziomy rzeczywistości.</p>"}]}