{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"4.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nZjawisko, które jest konsekwencją przemian opisanych w tekście, to\nA. anomia.\nB. konformizm.\nC. kontrola społeczna.\nD. integracja społeczna.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\n(ZR) I. Wiedza i rozumienie.\n1) Zdający wyjaśnia […] procesy\nspołeczne […] we współczesnym\nświecie.\n(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n2) Zdający wykazuje się umiejętnością\nczytania ze zrozumieniem tekstów […].\n(ZR) I. Człowiek w społeczeństwie.\n3) Zdający wyjaśnia zjawisko alienacji oraz\nanalizuje jego przyczyny i skutki.\nZasady oceniania\n1 pkt - wskazanie poprawnego dokończenia zdania.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A - anomia.**\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nW tekście W. Wrzesień'a kluczowe są słowa:\n\n> *\"[ ] proces dekompozycji obowiązujących regulacji normatywnych i wzorów zachowań wyraźnie wyprzedza konstruowanie nowych - stabilnych i trwałych ich form.\"*\n\n> *\"[ ] współczesność stała się [ ] chaotyczna, iluzoryczna i chwilowa.\"*\n\nKluczowe pojęcia: **dekompozycja regulacji normatywnych**, **chaotyczność**, **dekompozycja wzorów**, **brak nowych stabilnych form**.\n\nTo definicyjny opis **anomii** - pojęcia wprowadzonego przez **Émile'a Durkheima** w pracach *O podziale pracy społecznej* (1893) i *Samobójstwo* (1897) i rozwiniętego przez **Roberta K. Mertona** w *Social Theory and Social Structure* (1949).\n\n**Anomia** = stan społeczny, w którym normy społeczne tracą siłę regulacyjną:\n- stare normy się rozpadają,\n- nowe normy nie zdążyły się ukształtować lub są niespójne,\n- ludzie nie wiedzą, jakimi zasadami się kierować,\n- pojawia się chaos normatywny → wzrost dewiacji, samobójstw, przestępczości.\n\nWszystkie elementy z tekstu źródłowego pasują wprost: \"dekompozycja regulacji normatywnych\", \"wzory wyprzedzane przez ich rozpad\", \"chaotyczność\" - to definicja anomii.\n\n→ **A. anomia.**\n\n## Sposób 2 - eliminacja błędnych odpowiedzi\n\nMożna dojść do A także przez wykluczenie:\n\n| Opcja | Definicja | Czy pasuje do tekstu? |\n| **A. anomia** | Brak/dezintegracja norm | ✅ TAK - \"dekompozycja regulacji normatywnych\" |\n| B. konformizm | Dostosowanie do norm grupy | ❌ NIE - tekst mówi o **rozpadzie** norm, nie ich przyjmowaniu |\n| C. kontrola społeczna | Mechanizmy egzekwujące normy | ❌ NIE - tekst opisuje **brak** kontroli, anomię |\n| D. integracja społeczna | Spójność, więź społeczna | ❌ NIE - tekst opisuje **dezintegrację**, fragmentaryzację |\n\nTekst opisuje **stan przeciwny** integracji i kontroli, więc te dwie opcje (C i D) są na pewno błędne. Konformizm (B) opisuje **postawę jednostki** w społeczeństwie z normami - w społeczeństwie anomicznym konformizm staje się trudny, bo brakuje jasnych norm, do których można się dostosować. Pozostaje jedynie A.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.1, max 1 pkt)\n\n> **1 pkt** - wskazanie poprawnej odpowiedzi: **A**.\n> **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n\n## Reference politologiczny\n\nKluczowe pojęcia z reference (sekcja 10):\n\n- **Anomia** (Durkheim 1893, Merton 1949) - stan dezintegracji norm, brak regulacji, chaos wartości. **Pojęcie kanoniczne w arkuszach CKE**.\n- **Konformizm** (Asch 1951, Milgram 1963) - dostosowanie zachowań do większości grupy.\n- **Kontrola społeczna** (Ross 1901) - mechanizmy egzekwowania norm: prawne, religijne, obyczajowe, opinii publicznej.\n- **Integracja społeczna** - spójność wewnętrzna społeczeństwa, więzi społeczne, wspólne wartości.\n- **Atomizacja** - fragmentacja społeczna, rozkład więzi (powiązana z anomią).\n\nWarto zapamiętać typologię Mertona reakcji na anomię (tzw. typologia adaptacji):\n\n| Adaptacja | Cele kulturowe | Środki instytucjonalne |\n| Konformizm | + | + |\n| Innowacja | + | - |\n| Rytualizm | - | + |\n| Wycofanie | - | - |\n| Bunt | ± | ± |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - wybór **D. integracja społeczna**. Niektórzy uczniowie myślą, że \"przemiany cywilizacyjne\" prowadzą do \"łączenia ludzi\" (globalizacja, internet). Ale tekst wyraźnie opisuje **dezintegrację**, nie integrację. Słowa-klucze: \"płynna\", \"fragmentaryczna\", \"chaotyczna\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Druga pułapka - **B. konformizm**. Konformizm to **odpowiedź jednostki** na presję grupy. Tekst opisuje **stan społeczeństwa**, nie postawę jednostki. To pułapka pomylenia poziomu analizy.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Anomia jest często **przyczyną** wielu zjawisk patologicznych: wzrostu samobójstw (klasyczne badanie Durkheima), przestępczości, używek. To pojęcie centralne w socjologii klasycznej i nowoczesnej (Bauman: \"płynna nowoczesność\" - ten sam fenomen co u Wrzeszenia).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Bauman pisze o \"płynnej nowoczesności\" - to współczesny synonim anomii. Cytat z tekstu \"współczesność stała się płynna i fragmentaryczna\" jest wręcz parafrazą Baumana.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4.1. (0-1)
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zjawisko, które jest konsekwencją przemian opisanych w tekście, to
A. anomia.
B. konformizm.
C. kontrola społeczna.
D. integracja społeczna.

","answer_text_html":"

Zadanie 4.1. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
(ZR) I. Wiedza i rozumienie.

\n
  1. Zdający wyjaśnia […] procesy
\n

społeczne […] we współczesnym
świecie.
(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie
informacji.

\n
  1. Zdający wykazuje się umiejętnością
\n

czytania ze zrozumieniem tekstów […].
(ZR) I. Człowiek w społeczeństwie.

\n
  1. Zdający wyjaśnia zjawisko alienacji oraz
\n

analizuje jego przyczyny i skutki.
Zasady oceniania
1 pkt - wskazanie poprawnego dokończenia zdania.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
A

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

A - anomia.

\n

Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego

\n

W tekście W. Wrzesień'a kluczowe są słowa:

\n
"[ ] proces dekompozycji obowiązujących regulacji normatywnych i wzorów zachowań wyraźnie wyprzedza konstruowanie nowych - stabilnych i trwałych ich form."
\n
"[ ] współczesność stała się [ ] chaotyczna, iluzoryczna i chwilowa."
\n

Kluczowe pojęcia: dekompozycja regulacji normatywnych, chaotyczność, dekompozycja wzorów, brak nowych stabilnych form.

\n

To definicyjny opis anomii - pojęcia wprowadzonego przez Émile'a Durkheima w pracach O podziale pracy społecznej (1893) i Samobójstwo (1897) i rozwiniętego przez Roberta K. Mertona w Social Theory and Social Structure (1949).

\n

Anomia = stan społeczny, w którym normy społeczne tracą siłę regulacyjną:

\n\n

Wszystkie elementy z tekstu źródłowego pasują wprost: "dekompozycja regulacji normatywnych", "wzory wyprzedzane przez ich rozpad", "chaotyczność" - to definicja anomii.

\n

→ A. anomia.

\n

Sposób 2 - eliminacja błędnych odpowiedzi

\n

Można dojść do A także przez wykluczenie:

\n

| Opcja | Definicja | Czy pasuje do tekstu? |
| A. anomia | Brak/dezintegracja norm | ✅ TAK - "dekompozycja regulacji normatywnych" |
| B. konformizm | Dostosowanie do norm grupy | ❌ NIE - tekst mówi o rozpadzie norm, nie ich przyjmowaniu |
| C. kontrola społeczna | Mechanizmy egzekwujące normy | ❌ NIE - tekst opisuje brak kontroli, anomię |
| D. integracja społeczna | Spójność, więź społeczna | ❌ NIE - tekst opisuje dezintegrację, fragmentaryzację |

\n

Tekst opisuje stan przeciwny integracji i kontroli, więc te dwie opcje (C i D) są na pewno błędne. Konformizm (B) opisuje postawę jednostki w społeczeństwie z normami - w społeczeństwie anomicznym konformizm staje się trudny, bo brakuje jasnych norm, do których można się dostosować. Pozostaje jedynie A.

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.1, max 1 pkt)

\n
1 pkt - wskazanie poprawnej odpowiedzi: A.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
\n

Reference politologiczny

\n

Kluczowe pojęcia z reference (sekcja 10):

\n\n

Warto zapamiętać typologię Mertona reakcji na anomię (tzw. typologia adaptacji):

\n

| Adaptacja | Cele kulturowe | Środki instytucjonalne |
| Konformizm | + | + |
| Innowacja | + | - |
| Rytualizm | - | + |
| Wycofanie | - | - |
| Bunt | ± | ± |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - wybór D. integracja społeczna. Niektórzy uczniowie myślą, że "przemiany cywilizacyjne" prowadzą do "łączenia ludzi" (globalizacja, internet). Ale tekst wyraźnie opisuje dezintegrację, nie integrację. Słowa-klucze: "płynna", "fragmentaryczna", "chaotyczna".
\n
⚠️ Uwaga: Druga pułapka - B. konformizm. Konformizm to odpowiedź jednostki na presję grupy. Tekst opisuje stan społeczeństwa, nie postawę jednostki. To pułapka pomylenia poziomu analizy.
\n
⚠️ Uwaga: Anomia jest często przyczyną wielu zjawisk patologicznych: wzrostu samobójstw (klasyczne badanie Durkheima), przestępczości, używek. To pojęcie centralne w socjologii klasycznej i nowoczesnej (Bauman: "płynna nowoczesność" - ten sam fenomen co u Wrzeszenia).
\n
⚠️ Uwaga: Bauman pisze o "płynnej nowoczesności" - to współczesny synonim anomii. Cytat z tekstu "współczesność stała się płynna i fragmentaryczna" jest wręcz parafrazą Baumana.
"}]}