{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/4.2","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"4.2","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nSformułuj argument do tezy: Jedną z przyczyn zjawiska opisanego w tekście jest\nglobalizacja.\n3.2.\n0-1\n4.1.\n0-1\n4.2.\n0-1\nMWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wiedza i rozumienie.\n(ZR) 1) Zdający wyjaśnia […] procesy\nspołeczne […] we współczesnym\nświecie.\n(ZR) 4) Zdający wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe w życiu\nspołeczno-politycznym.\n(ZP) 6) Zdający przedstawia\npodstawowe kwestie dotyczące\nstosunków międzynarodowych.\n(ZP) III. Rozumienie siebie oraz\nrozpoznawanie i rozwiązywanie\nproblemów.\n5) Zdający diagnozuje problemy\nspołeczno-polityczne na poziomie […]\nglobalnym.\n(ZR) I. Człowiek w społeczeństwie.\n3) Zdający wyjaśnia zjawisko alienacji oraz\nanalizuje jego przyczyny i skutki.\n(ZP) VII. Współczesne stosunki\nmiędzynarodowe.\n3) Zdający wyjaśnia pojęcie globalizacji\ni wykazuje jej formy i skutki w sferze […]\nspołeczeństwa; […] przedstawia najważniejsze\nwyzwania związane z procesem globalizacji.\nZasady oceniania\n1 pkt - sformułowanie poprawnego argumentu.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nTyp 1.: Globalizacja jest przyczyną zjawiska opisanego w tekście, ponieważ związane z nią,\npogłębiające się, skomplikowane i nieprzejrzyste powiązania gospodarcze, polityczne\ni kulturowe prowadzą do zmian społecznych, grożą załamaniem porządku społecznego\ni wzrostem poczucia niepewności w społeczeństwie.\nTyp 2.: Globalizacja ułatwia przenikanie się kultur, co może skutkować przejmowaniem przez\nspołeczeństwa norm dotąd obcych, a w konsekwencji - sprzecznością między różnymi\nwzorami zachowań.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Argument — jeden z poniższych: **Wariant 1 (powiązania systemowe).** Globalizacja tworzy gęste, skomplikowane i nieprzejrzyste powiązania gospodarcze, polityczne i kulturowe, które **wymuszają nieustanną zmianę społeczną**. Jednostka traci orientację co do reguł, rośnie poczucie niepewności, a dotychczasowy porządek normatywny przestaje wystarczać — to prosta droga do anomii. **Wariant 2 (przenikanie kultur).** Globalizacja ułatwia **przenikanie się kultur**, przez co społeczeństwa przejmują normy dotąd im obce. W efekcie w jednej zbiorowości zaczynają współistnieć **sprzeczne wzory zachowań**, a jednostka nie ma jasnej odpowiedzi na pytanie, która norma obowiązuje. **Wariant 3 (tempo i nadmiar informacji).** Globalizacja radykalnie przyspiesza obieg informacji. Wzorce kulturowe **zmieniają się szybciej, niż zdążą się zakorzenić**, a nadmiar bodźców — opisany w tekście jako „przepełnienie treściami, obrazami, informacjami\" — utrudnia wykształcenie trwałych punktów odniesienia.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-4.2.webp","solution_image":null,"topics":"anomia, plynna nowoczesnosc, dezintegracja normatywna, globalizacja, zmiana spoleczna","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4.2. (0-1)
Sformułuj argument do tezy: Jedną z przyczyn zjawiska opisanego w tekście jest
globalizacja.
3.2.
0-1
4.1.
0-1
4.2.
0-1
MWOP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 4.2. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Wiedza i rozumienie.
(ZR) 1) Zdający wyjaśnia […] procesy
społeczne […] we współczesnym
świecie.
(ZR) 4) Zdający wyjaśnia związki
przyczynowo-skutkowe w życiu
społeczno-politycznym.
(ZP) 6) Zdający przedstawia
podstawowe kwestie dotyczące
stosunków międzynarodowych.
(ZP) III. Rozumienie siebie oraz
rozpoznawanie i rozwiązywanie
problemów.

\n
  1. Zdający diagnozuje problemy
\n

społeczno-polityczne na poziomie […]
globalnym.
(ZR) I. Człowiek w społeczeństwie.

\n
  1. Zdający wyjaśnia zjawisko alienacji oraz
\n

analizuje jego przyczyny i skutki.
(ZP) VII. Współczesne stosunki
międzynarodowe.

\n
  1. Zdający wyjaśnia pojęcie globalizacji
\n

i wykazuje jej formy i skutki w sferze […]
społeczeństwa; […] przedstawia najważniejsze
wyzwania związane z procesem globalizacji.
Zasady oceniania
1 pkt - sformułowanie poprawnego argumentu.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Typ 1.: Globalizacja jest przyczyną zjawiska opisanego w tekście, ponieważ związane z nią,
pogłębiające się, skomplikowane i nieprzejrzyste powiązania gospodarcze, polityczne
i kulturowe prowadzą do zmian społecznych, grożą załamaniem porządku społecznego
i wzrostem poczucia niepewności w społeczeństwie.
Typ 2.: Globalizacja ułatwia przenikanie się kultur, co może skutkować przejmowaniem przez
społeczeństwa norm dotąd obcych, a w konsekwencji - sprzecznością między różnymi
wzorami zachowań.
Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Argument — jeden z poniższych: Wariant 1 (powiązania systemowe). Globalizacja tworzy gęste, skomplikowane i nieprzejrzyste powiązania gospodarcze, polityczne i kulturowe, które wymuszają nieustanną zmianę społeczną. Jednostka traci orientację co do reguł, rośnie poczucie niepewności, a dotychczasowy porządek normatywny przestaje wystarczać — to prosta droga do anomii. Wariant 2 (przenikanie kultur). Globalizacja ułatwia przenikanie się kultur, przez co społeczeństwa przejmują normy dotąd im obce. W efekcie w jednej zbiorowości zaczynają współistnieć sprzeczne wzory zachowań, a jednostka nie ma jasnej odpowiedzi na pytanie, która norma obowiązuje. Wariant 3 (tempo i nadmiar informacji). Globalizacja radykalnie przyspiesza obieg informacji. Wzorce kulturowe zmieniają się szybciej, niż zdążą się zakorzenić, a nadmiar bodźców — opisany w tekście jako „przepełnienie treściami, obrazami, informacjami" — utrudnia wykształcenie trwałych punktów odniesienia.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Globalizacja jest przyczyną anomii, ponieważ ułatwia przenikanie się kultur, idei i wzorów zachowań pomiędzy różnymi społeczeństwami. W rezultacie do danego społeczeństwa napływają normy i wartości dotąd obce - często sprzeczne z lokalnymi tradycjami - co prowadzi do kolizji wzorów zachowań, dezorientacji jednostek i rozpadu spójnego systemu normatywnego. Powstaje sytuacja, w której stare normy tracą siłę regulacyjną szybciej, niż formują się nowe stabilne - czyli stan anomii opisany w tekście Wrzeszenia.

\n

Sposób 1 - analiza przyczynowo-skutkowa

\n

Połączmy mechanizm globalizacji z opisem z tekstu źródłowego:

\n

Globalizacja przejawia się w:

\n
  1. Przepływie informacji (Internet, media globalne) - wartości i normy z innych kultur docierają natychmiast.
  2. Migracjach masowych - ludzie przenoszą wzory swojej kultury do nowych krajów.
  3. Mobilności gospodarczej - globalne korporacje narzucają standardy zachowań pracowniczych, konsumenckich, korporacyjnych.
  4. Homogenizacji konsumpcyjnej (kultura McDonalds, Hollywood) i jednoczesnej fragmentaryzacji (subkultury, niszowe światopoglądy).
\n

Skutki dla porządku normatywnego:

\n\n

→ Wniosek: globalizacja generuje wielość norm (pluralizm aksjologiczny), ale jednocześnie destabilizuje dotychczasowy porządek - co Durkheim i Merton nazywają anomią.

\n

Sposób 2 - argumentacja przez konkretny przykład

\n

Konkretny mechanizm globalizacja → anomia można pokazać na przykładzie:

\n

Przykład 1. Praca i etyka pracy:
Dawniej dominował model "kariery na całe życie w jednej firmie" (etos protestancki, etos socjalistyczny). Globalizacja przyniosła model "giga economy" (Uber, freelance, korporacje międzynarodowe). Ludzie nie wiedzą, czy:

\n\n

Powstaje konflikt norm - anomia w sferze zawodowej.

\n

Przykład 2. Rodzina:
Tradycyjny model heteroseksualnej rodziny nuklearnej dominował przez wieki. Globalizacja przyniosła wzory: bezdzietność z wyboru, związki partnerskie, rodziny tęczowe, poliamoria, single-parenting. Społeczeństwo nie ma jednoznacznego wzorca.

\n

Przykład 3. Religia:
Dawniej w Polsce katolicyzm był domyślną normą. Globalizacja: islam (uchodźcy), buddyzm (zachodnia moda), ateizm (wzór skandynawski), neopoganizm. Konflikt wartości i niepewność w przekazie międzypokoleniowym.

\n

Wszystkie te zjawiska tworzą "chaotyczną, iluzoryczną i chwilową" rzeczywistość, o której pisze Wrzesień.

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 4.2, max 1 pkt)

\n
1 pkt - sformułowanie poprawnego argumentu pokazującego mechanizm: globalizacja → rozpad norm → anomia.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Akceptowane warianty argumentu:
- Typ 1.: "Globalizacja prowadzi do skomplikowanych powiązań → niepewność → załamanie porządku społecznego".
- Typ 2.: "Globalizacja ułatwia przenikanie kultur → przejmowanie obcych norm → sprzeczność wzorów".
- Inne akceptowane: "Globalizacja przyspiesza zmianę → stare normy znikają zanim nowe się ukształtują".

KRYTYCZNE: argument musi pokazywać MECHANIZM (globalizacja → JAK → anomia), a nie tylko stwierdzać korelację ("Globalizacja powoduje anomię"). Klucz oczekuje wyjaśnienia związku przyczynowego.
\n

Reference politologiczny

\n

Kluczowe pojęcia z reference (sekcja 10):

\n\n

Kluczowi teoretycy:

\n\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - argument zbyt ogólny ("globalizacja zmienia świat", "globalizacja przyspiesza"). Klucz CKE wymaga konkretnego mechanizmu: co dokładnie w globalizacji prowadzi do czego dokładnie w sferze normatywnej.
\n
⚠️ Uwaga: Druga pułapka - pomylenie globalizacji z westernizacją (jednokierunkowym narzucaniem zachodnich norm). Globalizacja jest wielokierunkowa: zachodnie wzory płyną na Wschód, ale też wschodnie (k-pop, anime, sztuki walki) na Zachód. Anomia powstaje z wielokierunkowości, nie z jednokierunkowej dominacji.
\n
⚠️ Uwaga: Trzecia pułapka - formułowanie argumentu jako kontrargumentu ("globalizacja może też integrować"). Polecenie wymaga argumentu na rzecz tezy, nie przeciwko. Skup się na tym, dlaczego globalizacja sprzyja anomii.
\n
⚠️ Uwaga: Możesz powołać się na konkretnych teoretyków (Bauman, Giddens, Beck) - to wzbogaca argument i jest doceniane w arkuszach na poziomie rozszerzonym.
"}]}