{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.\nMateriał 1. Fragment ustawy o Ośrodku Studiów Wschodnich\nArt. 1.1. Tworzy się państwową jednostkę organizacyjną pod nazwą „Ośrodek Studiów\nWschodnich im. Marka Karpia”.\nArt. 2. Do zadań Ośrodka należy:\n1) gromadzenie, opracowywanie oraz udostępnianie organom władzy publicznej informacji\no istotnych wydarzeniach i procesach politycznych, społecznych i gospodarczych na\nobszarze Europy Środkowej, Europy Wschodniej, Rosji, Półwyspu Bałkańskiego oraz\nKaukazu Południowego i Azji Centralnej […];\n2) przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych […].\nDz.U. 2011, nr 173, poz. 1029 (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).\nMateriał 2. Fragment statutu Instytutu Spraw Publicznych\n§ 6.1. Fundacja [ISP] dla osiągnięcia celów statutowych prowadzić będzie nieodpłatnie\ndziałalność w następujących formach:\na) [i]nicjowanie, wspieranie i prowadzenie badań naukowych,\nb) [p]opularyzacja ekspertyz i opinii o projektach aktów prawnych […],\nc) [p]rzygotowywanie opracowań, analiz i sondaży pozwalających na formułowanie wniosków\n[…] dotyczących pożądanych, nowych rozwiązań prawnych i przekazywania ich do\nwiadomości ośrodkom opiniotwórczym […].\nwww.isp.org.pl (stan prawny po zmianach z czerwca 2015 r.).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **5.1.** **Rozstrzygnięcie: organizacja, której dotyczy materiał 2.** (Instytut Spraw Publicznych) **Uzasadnienie:** środki z odpisu **1,5% podatku PIT** mogą otrzymywać wyłącznie **organizacje pożytku publicznego (OPP)**, a status ten mogą uzyskać jedynie **organizacje pozarządowe**. Instytut Spraw Publicznych jest **fundacją**, czyli klasyczną organizacją pozarządową — spełnia więc warunek wyjściowy. Ośrodek Studiów Wschodnich został natomiast utworzony jako **państwowa jednostka organizacyjna** — jest częścią struktur państwa, a nie sektora pozarządowego, więc o status OPP ubiegać się nie może. **5.2.** **Rozstrzygnięcie: Tak** — obie organizacje miały pełnić funkcję think-tanków. **Uzasadnienie:** think-tank to ośrodek prowadzący **działalność ekspercką i analityczną**, którego opracowania mają wpływać na decyzje publiczne. Oba materiały opisują dokładnie taką działalność: - **OSW** (materiał 1.) ma „przygotowywać **analizy, ekspertyzy i studia prognostyczne**\" oraz udostępniać informacje **organom władzy publicznej** — czyli dostarczać wiedzy decydentom w sprawach polityki zagranicznej; - **ISP** (materiał 2.) ma prowadzić **badania naukowe**, popularyzować **ekspertyzy i opinie o projektach aktów prawnych** oraz przekazywać wnioski **ośrodkom opiniotwórczym** — czyli oddziaływać na kształt prawa i debatę publiczną. Oba podmioty łączy więc ta sama funkcja: produkowanie eksperckiej wiedzy na potrzeby polityki państwa.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nTrzy sektory — gdzie jest która organizacja\n\nSektor | Nazwa | Przykłady\nI | publiczny (państwowy) | ministerstwa, urzędy, państwowe jednostki organizacyjne (OSW)\nII | prywatny (rynkowy) | spółki, przedsiębiorstwa\nIII | pozarządowy (obywatelski) | fundacje (ISP), stowarzyszenia, kluby sportowe\n\nTrzeci sektor charakteryzują trzy cechy: jest prywatny (niepaństwowy), niezarobkowy (non-profit) i dobrowolny. OSW nie spełnia pierwszej z nich.\n\nDroga do 1,5% podatku PIT\n\n1. Podmiot musi być organizacją pozarządową (fundacja, stowarzyszenie) lub kościelną osobą prawną prowadzącą działalność pożytku publicznego.\n2. Musi prowadzić działalność pożytku publicznego w sferze zadań publicznych, nieprzerwanie przez co najmniej 2 lata.\n3. Uzyskuje status OPP przez wpis do KRS.\n4. Trafia na wykaz OPP publikowany przez Narodowy Instytut Wolności.\n5. Podatnik wskazuje jej numer KRS w rocznym zeznaniu PIT.\n\nElement | Wartość\nwysokość odpisu | 1,5% podatku należnego (od rozliczenia za 2022 r.; wcześniej 1%)\nkto przekazuje | urząd skarbowy, nie podatnik bezpośrednio\nkoszt dla podatnika | zerowy — to część podatku, którą już i tak płaci\n\nCzym jest think-tank\n\nCecha | Opis\nfunkcja | wytwarzanie eksperckiej wiedzy na potrzeby decyzji publicznych\nprodukty | raporty, analizy, ekspertyzy, rekomendacje, komentarze\nadresaci | rząd, parlament, media, opinia publiczna\nfinansowanie | budżet państwa, granty, darowizny, składki\nforma prawna | dowolna — państwowa, fundacyjna, uczelniana, partyjna\n\nPolskie przykłady: OSW, PISM, ISP, Instytut Sobieskiego, CASE, Forum Obywatelskiego Rozwoju, Polski Instytut Ekonomiczny.\n\nFundacja a stowarzyszenie\n\nCecha | Fundacja | Stowarzyszenie\npodstawa | majątek przekazany przez fundatora | ludzie — członkowie\nkto tworzy | fundator (osoba fizyczna lub prawna) | co najmniej 7 osób (rejestrowe)\nczłonkowie | brak | tak, z prawem głosu\ncel | określony w akcie fundacyjnym, niezmienny | ustalany i zmieniany przez członków\norgan najwyższy | zarząd / rada fundacji | walne zebranie członków\n\nPunktacja CKE\n\n- 5.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie (materiał 2.) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu materiałów: fundacja jest organizacją pozarządową, państwowa jednostka organizacyjna — nie.\n- 5.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Tak) wraz z uzasadnieniem wskazującym działalność ekspercką i analityczną obu podmiotów.\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: **W 5.1 kusi wybór materiału 1., bo OSW jest bardziej znany i „poważniejszy\".** Rozstrzyga jednak **forma prawna**, a nie prestiż: „państwowa jednostka organizacyjna\" jest częścią administracji państwowej i z definicji nie należy do sektora pozarządowego. **Nie każda organizacja pozarządowa ma prawo do 1,5% PIT.** Potrzebny jest **status organizacji pożytku publicznego** — nadawany przez sąd rejestrowy po spełnieniu dodatkowych warunków (m.in. co najmniej 2 lata działalności, jawność sprawozdań, działalność na rzecz ogółu). Fundacja może się o niego **ubiegać** i o to właśnie pyta zadanie. **Polecenie wymaga odwołania do obu materiałów.** Uzasadnienie oparte tylko na materiale 2. jest niepełne — trzeba wskazać, **dlaczego drugi podmiot nie spełnia warunku**. **W 5.2 kusi odpowiedź „Nie\", z uzasadnieniem, że OSW jest instytucją państwową.** Ale think-tank definiuje się przez **funkcję** (produkcja eksperckiej wiedzy na potrzeby decydentów), a nie przez formę własności. Istnieją think-tanki rządowe, uczelniane, partyjne i niezależne. **Uwaga: odpis to 1,5%, nie 1%.** Próg podniesiono z 1% na **1,5%** od rozliczenia za 2022 rok. Podanie starej wartości bywa traktowane jako błąd merytoryczny.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":"organizacje pozarzadowe, organizacja pozytku publicznego, odpis 1, 5 procent PIT, think tank, fundacja","page_from":8,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5.<br>Materiał 1. Fragment ustawy o Ośrodku Studiów Wschodnich<br>Art. 1.1. Tworzy się państwową jednostkę organizacyjną pod nazwą „Ośrodek Studiów<br>Wschodnich im. Marka Karpia”.<br>Art. 2. Do zadań Ośrodka należy:</p>\n<ol><li>gromadzenie, opracowywanie oraz udostępnianie organom władzy publicznej informacji</li></ol>\n<p>o istotnych wydarzeniach i procesach politycznych, społecznych i gospodarczych na<br>obszarze Europy Środkowej, Europy Wschodniej, Rosji, Półwyspu Bałkańskiego oraz<br>Kaukazu Południowego i Azji Centralnej […];</p>\n<ol><li>przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych […].</li></ol>\n<p>Dz.U. 2011, nr 173, poz. 1029 (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).<br>Materiał 2. Fragment statutu Instytutu Spraw Publicznych<br>§ 6.1. Fundacja [ISP] dla osiągnięcia celów statutowych prowadzić będzie nieodpłatnie<br>działalność w następujących formach:<br>a) [i]nicjowanie, wspieranie i prowadzenie badań naukowych,<br>b) [p]opularyzacja ekspertyz i opinii o projektach aktów prawnych […],<br>c) [p]rzygotowywanie opracowań, analiz i sondaży pozwalających na formułowanie wniosków<br>[…] dotyczących pożądanych, nowych rozwiązań prawnych i przekazywania ich do<br>wiadomości ośrodkom opiniotwórczym […].<br>www.isp.org.pl (stan prawny po zmianach z czerwca 2015 r.).</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>5.1.</strong> <strong>Rozstrzygnięcie: organizacja, której dotyczy materiał 2.</strong> (Instytut Spraw Publicznych) <strong>Uzasadnienie:</strong> środki z odpisu <strong>1,5% podatku PIT</strong> mogą otrzymywać wyłącznie <strong>organizacje pożytku publicznego (OPP)</strong>, a status ten mogą uzyskać jedynie <strong>organizacje pozarządowe</strong>. Instytut Spraw Publicznych jest <strong>fundacją</strong>, czyli klasyczną organizacją pozarządową — spełnia więc warunek wyjściowy. Ośrodek Studiów Wschodnich został natomiast utworzony jako <strong>państwowa jednostka organizacyjna</strong> — jest częścią struktur państwa, a nie sektora pozarządowego, więc o status OPP ubiegać się nie może. <strong>5.2.</strong> <strong>Rozstrzygnięcie: Tak</strong> — obie organizacje miały pełnić funkcję think-tanków. <strong>Uzasadnienie:</strong> think-tank to ośrodek prowadzący <strong>działalność ekspercką i analityczną</strong>, którego opracowania mają wpływać na decyzje publiczne. Oba materiały opisują dokładnie taką działalność: - <strong>OSW</strong> (materiał 1.) ma „przygotowywać <strong>analizy, ekspertyzy i studia prognostyczne</strong>&quot; oraz udostępniać informacje <strong>organom władzy publicznej</strong> — czyli dostarczać wiedzy decydentom w sprawach polityki zagranicznej; - <strong>ISP</strong> (materiał 2.) ma prowadzić <strong>badania naukowe</strong>, popularyzować <strong>ekspertyzy i opinie o projektach aktów prawnych</strong> oraz przekazywać wnioski <strong>ośrodkom opiniotwórczym</strong> — czyli oddziaływać na kształt prawa i debatę publiczną. Oba podmioty łączy więc ta sama funkcja: produkowanie eksperckiej wiedzy na potrzeby polityki państwa.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Trzy sektory — gdzie jest która organizacja</p>\n<p>Sektor | Nazwa | Przykłady<br>I | publiczny (państwowy) | ministerstwa, urzędy, państwowe jednostki organizacyjne (OSW)<br>II | prywatny (rynkowy) | spółki, przedsiębiorstwa<br>III | pozarządowy (obywatelski) | fundacje (ISP), stowarzyszenia, kluby sportowe</p>\n<p>Trzeci sektor charakteryzują trzy cechy: jest prywatny (niepaństwowy), niezarobkowy (non-profit) i dobrowolny. OSW nie spełnia pierwszej z nich.</p>\n<p>Droga do 1,5% podatku PIT</p>\n<ol><li>Podmiot musi być organizacją pozarządową (fundacja, stowarzyszenie) lub kościelną osobą prawną prowadzącą działalność pożytku publicznego.</li><li>Musi prowadzić działalność pożytku publicznego w sferze zadań publicznych, nieprzerwanie przez co najmniej 2 lata.</li><li>Uzyskuje status OPP przez wpis do KRS.</li><li>Trafia na wykaz OPP publikowany przez Narodowy Instytut Wolności.</li><li>Podatnik wskazuje jej numer KRS w rocznym zeznaniu PIT.</li></ol>\n<p>Element | Wartość<br>wysokość odpisu | 1,5% podatku należnego (od rozliczenia za 2022 r.; wcześniej 1%)<br>kto przekazuje | urząd skarbowy, nie podatnik bezpośrednio<br>koszt dla podatnika | zerowy — to część podatku, którą już i tak płaci</p>\n<p>Czym jest think-tank</p>\n<p>Cecha | Opis<br>funkcja | wytwarzanie eksperckiej wiedzy na potrzeby decyzji publicznych<br>produkty | raporty, analizy, ekspertyzy, rekomendacje, komentarze<br>adresaci | rząd, parlament, media, opinia publiczna<br>finansowanie | budżet państwa, granty, darowizny, składki<br>forma prawna | dowolna — państwowa, fundacyjna, uczelniana, partyjna</p>\n<p>Polskie przykłady: OSW, PISM, ISP, Instytut Sobieskiego, CASE, Forum Obywatelskiego Rozwoju, Polski Instytut Ekonomiczny.</p>\n<p>Fundacja a stowarzyszenie</p>\n<p>Cecha | Fundacja | Stowarzyszenie<br>podstawa | majątek przekazany przez fundatora | ludzie — członkowie<br>kto tworzy | fundator (osoba fizyczna lub prawna) | co najmniej 7 osób (rejestrowe)<br>członkowie | brak | tak, z prawem głosu<br>cel | określony w akcie fundacyjnym, niezmienny | ustalany i zmieniany przez członków<br>organ najwyższy | zarząd / rada fundacji | walne zebranie członków</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>5.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie (materiał 2.) wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu materiałów: fundacja jest organizacją pozarządową, państwowa jednostka organizacyjna — nie.</li><li>5.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie (Tak) wraz z uzasadnieniem wskazującym działalność ekspercką i analityczną obu podmiotów.</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>W 5.1 kusi wybór materiału 1., bo OSW jest bardziej znany i „poważniejszy&quot;.</strong> Rozstrzyga jednak <strong>forma prawna</strong>, a nie prestiż: „państwowa jednostka organizacyjna&quot; jest częścią administracji państwowej i z definicji nie należy do sektora pozarządowego. <strong>Nie każda organizacja pozarządowa ma prawo do 1,5% PIT.</strong> Potrzebny jest <strong>status organizacji pożytku publicznego</strong> — nadawany przez sąd rejestrowy po spełnieniu dodatkowych warunków (m.in. co najmniej 2 lata działalności, jawność sprawozdań, działalność na rzecz ogółu). Fundacja może się o niego <strong>ubiegać</strong> i o to właśnie pyta zadanie. <strong>Polecenie wymaga odwołania do obu materiałów.</strong> Uzasadnienie oparte tylko na materiale 2. jest niepełne — trzeba wskazać, <strong>dlaczego drugi podmiot nie spełnia warunku</strong>. <strong>W 5.2 kusi odpowiedź „Nie&quot;, z uzasadnieniem, że OSW jest instytucją państwową.</strong> Ale think-tank definiuje się przez <strong>funkcję</strong> (produkcja eksperckiej wiedzy na potrzeby decydentów), a nie przez formę własności. Istnieją think-tanki rządowe, uczelniane, partyjne i niezależne. <strong>Uwaga: odpis to 1,5%, nie 1%.</strong> Próg podniesiono z 1% na <strong>1,5%</strong> od rozliczenia za 2022 rok. Podanie starej wartości bywa traktowane jako błąd merytoryczny.</p>"}]}