{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/5.1","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"5.1","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nRozstrzygnij, który z materiałów dotyczy organizacji spełniającej kryteria\nwystarczające do ubiegania się o status umożliwiający pozyskiwanie środków\nfinansowych pochodzących z odpisu 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych.\nOdpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu materiałów.\nRozstrzygnięcie - organizacja, której dotyczy materiał\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wiedza i rozumienie.\n(ZR) 2) Zdający analizuje […] działania\nw ramach społeczeństwa\nobywatelskiego.\n(ZP) 2) Zdający przedstawia znaczenie\nróżnych podmiotów w życiu publicznym\n[…].\n(ZP) 5) Zdający charakteryzuje\ninstytucje polskiego systemu prawnego.\n(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n1) Zdający […] wykorzystuje informacje\nna temat życia społecznego, w tym\npolitycznego.\n(ZR) VI. Społeczeństwo obywatelskie i kultura\npolityczna.\n4) Zdający porównuje status prawny\nstowarzyszeń, fundacji i organizacji pożytku\npublicznego w Rzeczypospolitej Polskiej.\n(ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie.\n1) Zdający przedstawia rodzaje i przykłady\norganizacji pozarządowych […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie - (organizacja, której dotyczy materiał) 2.\nUzasadnienie -\nTyp 1.: Prawo do 1,5% z podatku PIT mają (organizacje mające status organizacji pożytku\npublicznego, a mogą go uzyskać) organizacje pozarządowe. Organizacją pozarządową jest\nfundacja.\nTyp 2.: Prawo do 1,5% z podatku PIT mają (organizacje mające status organizacji pożytku\npublicznego, a mogą go uzyskać) organizacje pozarządowe. Organizacją pozarządową nie\njest „państwowa jednostka organizacyjna”.","solution":"**Rozstrzygnięcie: organizacja, której dotyczy materiał 2.** (Instytut Spraw Publicznych) **Uzasadnienie:** środki z odpisu **1,5% podatku PIT** mogą otrzymywać wyłącznie **organizacje pożytku publicznego (OPP)**, a status ten mogą uzyskać jedynie **organizacje pozarządowe**. Instytut Spraw Publicznych jest **fundacją**, czyli klasyczną organizacją pozarządową — spełnia więc warunek wyjściowy. Ośrodek Studiów Wschodnich został natomiast utworzony jako **państwowa jednostka organizacyjna** — jest częścią struktur państwa, a nie sektora pozarządowego, więc o status OPP ubiegać się nie może.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-5.1.webp","solution_image":null,"topics":"organizacje pozarzadowe, organizacja pozytku publicznego, odpis 1, 5 procent PIT, think tank, fundacja","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 5.1. (0-1)
Rozstrzygnij, który z materiałów dotyczy organizacji spełniającej kryteria
wystarczające do ubiegania się o status umożliwiający pozyskiwanie środków
finansowych pochodzących z odpisu 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych.
Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu materiałów.
Rozstrzygnięcie - organizacja, której dotyczy materiał
Uzasadnienie -

","answer_text_html":"

Zadanie 5.1. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Wiedza i rozumienie.
(ZR) 2) Zdający analizuje […] działania
w ramach społeczeństwa
obywatelskiego.
(ZP) 2) Zdający przedstawia znaczenie
różnych podmiotów w życiu publicznym
[…].
(ZP) 5) Zdający charakteryzuje
instytucje polskiego systemu prawnego.
(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie
informacji.

\n
  1. Zdający […] wykorzystuje informacje
\n

na temat życia społecznego, w tym
politycznego.
(ZR) VI. Społeczeństwo obywatelskie i kultura
polityczna.

\n
  1. Zdający porównuje status prawny
\n

stowarzyszeń, fundacji i organizacji pożytku
publicznego w Rzeczypospolitej Polskiej.
(ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie.

\n
  1. Zdający przedstawia rodzaje i przykłady
\n

organizacji pozarządowych […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Rozstrzygnięcie - (organizacja, której dotyczy materiał) 2.
Uzasadnienie -
Typ 1.: Prawo do 1,5% z podatku PIT mają (organizacje mające status organizacji pożytku
publicznego, a mogą go uzyskać) organizacje pozarządowe. Organizacją pozarządową jest
fundacja.
Typ 2.: Prawo do 1,5% z podatku PIT mają (organizacje mające status organizacji pożytku
publicznego, a mogą go uzyskać) organizacje pozarządowe. Organizacją pozarządową nie
jest „państwowa jednostka organizacyjna”.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Rozstrzygnięcie: organizacja, której dotyczy materiał 2. (Instytut Spraw Publicznych) Uzasadnienie: środki z odpisu 1,5% podatku PIT mogą otrzymywać wyłącznie organizacje pożytku publicznego (OPP), a status ten mogą uzyskać jedynie organizacje pozarządowe. Instytut Spraw Publicznych jest fundacją, czyli klasyczną organizacją pozarządową — spełnia więc warunek wyjściowy. Ośrodek Studiów Wschodnich został natomiast utworzony jako państwowa jednostka organizacyjna — jest częścią struktur państwa, a nie sektora pozarządowego, więc o status OPP ubiegać się nie może.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie - (organizacja, której dotyczy materiał) 2 (Instytut Spraw Publicznych - fundacja).

\n

Uzasadnienie - Prawo do otrzymania środków z odpisu 1,5% podatku PIT przysługuje organizacjom pożytku publicznego (OPP), a status OPP mogą uzyskać tylko organizacje pozarządowe (fundacje, stowarzyszenia). Instytut Spraw Publicznych (materiał 2.) jest fundacją, a więc organizacją pozarządową spełniającą kryterium podmiotowe. Natomiast Ośrodek Studiów Wschodnich (materiał 1.) jest "państwową jednostką organizacyjną" (art. 1.1.) - czyli częścią administracji państwowej, NIE organizacją pozarządową - i tym samym nie może uzyskać statusu OPP ani odpisu 1,5%.

\n

Sposób 1 - analiza aktów prawnych z materiałów

\n

Materiał 1. - Ośrodek Studiów Wschodnich (OSW):

\n
"Tworzy się państwową jednostkę organizacyjną pod nazwą «Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia»."
\n

Charakterystyka:

\n\n

To organ państwa, NIE organizacja pozarządowa. Nie spełnia kryteriów OPP.

\n

Materiał 2. - Instytut Spraw Publicznych (ISP):

\n
"§ 6.1. Fundacja [ISP] dla osiągnięcia celów statutowych prowadzić będzie nieodpłatnie działalność [ ]"
\n

Charakterystyka:

\n\n

Fundacja jest typową formą organizacji pozarządowej, która może uzyskać status OPP i tym samym prawo do odpisu 1,5% PIT.

\n

Sposób 2 - kontekst prawny (ustawa o działalności pożytku publicznego)

\n

Reguluje to Ustawa z dnia 24 IV 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. 2003, nr 96, poz. 873).

\n

Art. 3 ustawy o OPP:

\n
"Działalnością pożytku publicznego jest działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych [ ]."
\n

Art. 3 ust. 2 - definicja organizacji pozarządowej:

\n
"Organizacjami pozarządowymi są: 1) niedziałające w celu osiągnięcia zysku [ ] 2) niebędące jednostkami sektora finansów publicznych [ ] 3) osoby prawne [ ] (np. fundacje, stowarzyszenia)"
\n

Art. 27 ust. 2 - odpis 1,5% PIT:

\n
"Podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych może [ ] przekazać 1,5% swojego podatku na rzecz wybranej organizacji pożytku publicznego."
\n

→ Aby otrzymać odpis 1,5%:

\n
  1. Organizacja musi mieć status OPP (wpisana do rejestru w KRS).
  2. Status OPP mogą uzyskać tylko organizacje pozarządowe (NGO).
  3. Państwowe jednostki organizacyjne są wykluczone z definicji NGO (są częścią sektora finansów publicznych).
\n

→ OSW = państwowa jednostka organizacyjna = NIE może być OPP.
→ ISP = fundacja = MOŻE być OPP (jeśli spełni dodatkowe wymogi: 2 lata działalności, niezależność, jawność finansów).

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 5.1, max 1 pkt)

\n
1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie (materiał 2.) + sformułowanie poprawnego uzasadnienia odwołującego się do obu materiałów.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Akceptowane warianty uzasadnienia:
- Typ 1.: "OPP to organizacje pozarządowe; fundacja (ISP) jest organizacją pozarządową".
- Typ 2.: "OPP to organizacje pozarządowe; «państwowa jednostka organizacyjna» (OSW) nie jest organizacją pozarządową".

KRYTYCZNE: klucz wymaga odwołania się do obu materiałów - trzeba wymienić, dlaczego materiał 1. nie spełnia kryteriów (państwowa jednostka), a materiał 2. spełnia (fundacja).
\n

Reference politologiczny

\n

Przydatne pojęcia z reference (sekcja 10):

\n\n

Kluczowe akty prawne:

\n\n

Wysokość odpisu zmieniała się historycznie:

\n\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - wybór materiału 1. (OSW). Uczeń widzi, że OSW "prowadzi badania, ekspertyzy" i myśli, że to organizacja pozarządowa. Ale państwowa jednostka organizacyjna to organ państwa, finansowana z budżetu, podległa Premierowi. Nie jest pozarządowa.
\n
⚠️ Uwaga: Druga pułapka - uzasadnienie tylko dla jednego materiału. Klucz wymaga obu: dlaczego ISP TAK i dlaczego OSW NIE.
\n
⚠️ Uwaga: Trzecia pułapka - pomylenie odpisu 1,5% z darowizną. Każdy może przekazać darowiznę dowolnej organizacji (z odliczeniem do 6% dochodu). Ale automatyczny odpis 1,5% z PIT przysługuje tylko OPP (organizacjom pożytku publicznego).
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o trzech sektorach społeczeństwa:
- I sektor = państwo (rząd, samorząd, państwowe jednostki - jak OSW).
- II sektor = rynek (firmy, korporacje).
- III sektor = NGO (fundacje, stowarzyszenia - jak ISP).
Tylko III sektor może uzyskać status OPP.
"}]}