{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/5.2","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"5.2","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nRozstrzygnij, czy obie organizacje miały pełnić m.in. funkcję think-tanków. Odpowiedź\nuzasadnij, odwołując się do obu materiałów.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -\n5.1.\n0-1\n5.2.\n0-1\nMWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZP) I. Wiedza i rozumienie.\n2) Zdający przedstawia znaczenie\nróżnych podmiotów w życiu publicznym\n[…].\n(ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n1) Zdający […] wykorzystuje informacje\nna temat życia społeczno-kulturowego\ni politycznego, krytycznie je analizuje,\nsamodzielnie wyciąga wnioski […].\n(ZR) VI. Społeczeństwo obywatelskie i kultura\npolityczna.\n3) Zdający […] przedstawia specyfikę think-\n-tanków.\n(ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie.\n1) Zdający przedstawia rodzaje i przykłady\norganizacji pozarządowych […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie - Tak.\nUzasadnienie - Oba podmioty mają prowadzić działalność ekspercką, w tym opracowywać\nanalizy w kwestiach istotnych dla państwa i powiązanych z jego polityką zagraniczną.","solution":"**Rozstrzygnięcie: Tak** — obie organizacje miały pełnić funkcję think-tanków. **Uzasadnienie:** think-tank to ośrodek prowadzący **działalność ekspercką i analityczną**, którego opracowania mają wpływać na decyzje publiczne. Oba materiały opisują dokładnie taką działalność: - **OSW** (materiał 1.) ma „przygotowywać **analizy, ekspertyzy i studia prognostyczne**\" oraz udostępniać informacje **organom władzy publicznej** — czyli dostarczać wiedzy decydentom w sprawach polityki zagranicznej; - **ISP** (materiał 2.) ma prowadzić **badania naukowe**, popularyzować **ekspertyzy i opinie o projektach aktów prawnych** oraz przekazywać wnioski **ośrodkom opiniotwórczym** — czyli oddziaływać na kształt prawa i debatę publiczną. Oba podmioty łączy więc ta sama funkcja: produkowanie eksperckiej wiedzy na potrzeby polityki państwa.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-5.2.webp","solution_image":null,"topics":"organizacje pozarzadowe, organizacja pozytku publicznego, odpis 1, 5 procent PIT, think tank, fundacja","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5.2. (0-1)<br>Rozstrzygnij, czy obie organizacje miały pełnić m.in. funkcję think-tanków. Odpowiedź<br>uzasadnij, odwołując się do obu materiałów.<br>Rozstrzygnięcie -<br>Uzasadnienie -<br>5.1.<br>0-1<br>5.2.<br>0-1<br>MWOP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 5.2. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>(ZP) I. Wiedza i rozumienie.</p>\n<ol><li>Zdający przedstawia znaczenie</li></ol>\n<p>różnych podmiotów w życiu publicznym<br>[…].<br>(ZR) II. Wykorzystanie i tworzenie<br>informacji.</p>\n<ol><li>Zdający […] wykorzystuje informacje</li></ol>\n<p>na temat życia społeczno-kulturowego<br>i politycznego, krytycznie je analizuje,<br>samodzielnie wyciąga wnioski […].<br>(ZR) VI. Społeczeństwo obywatelskie i kultura<br>polityczna.</p>\n<ol><li>Zdający […] przedstawia specyfikę think-</li></ol>\n<p>-tanków.<br>(ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie.</p>\n<ol><li>Zdający przedstawia rodzaje i przykłady</li></ol>\n<p>organizacji pozarządowych […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.<br>0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Rozstrzygnięcie - Tak.<br>Uzasadnienie - Oba podmioty mają prowadzić działalność ekspercką, w tym opracowywać<br>analizy w kwestiach istotnych dla państwa i powiązanych z jego polityką zagraniczną.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Rozstrzygnięcie: Tak</strong> — obie organizacje miały pełnić funkcję think-tanków. <strong>Uzasadnienie:</strong> think-tank to ośrodek prowadzący <strong>działalność ekspercką i analityczną</strong>, którego opracowania mają wpływać na decyzje publiczne. Oba materiały opisują dokładnie taką działalność: - <strong>OSW</strong> (materiał 1.) ma „przygotowywać <strong>analizy, ekspertyzy i studia prognostyczne</strong>&quot; oraz udostępniać informacje <strong>organom władzy publicznej</strong> — czyli dostarczać wiedzy decydentom w sprawach polityki zagranicznej; - <strong>ISP</strong> (materiał 2.) ma prowadzić <strong>badania naukowe</strong>, popularyzować <strong>ekspertyzy i opinie o projektach aktów prawnych</strong> oraz przekazywać wnioski <strong>ośrodkom opiniotwórczym</strong> — czyli oddziaływać na kształt prawa i debatę publiczną. Oba podmioty łączy więc ta sama funkcja: produkowanie eksperckiej wiedzy na potrzeby polityki państwa.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie - Tak</strong>, obie organizacje miały pełnić m.in. funkcję think-tanków.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie -</strong> <strong>Think-tank</strong> to instytucja prowadząca działalność ekspercką, badawczą i analityczną w sferze polityki publicznej. Oba podmioty wprost wpisują takie zadania w swoje cele statutowe: <strong>OSW (materiał 1.)</strong> ma m.in. &quot;przygotowywać analizy, ekspertyzy i studia prognostyczne&quot; w sferze polityki zagranicznej (Europa Wschodnia, Rosja, Bałkany), a <strong>ISP (materiał 2.)</strong> &quot;inicjuje, wspiera i prowadzi badania naukowe&quot;, &quot;przygotowuje opracowania, analizy i sondaże&quot; oraz &quot;popularyzuje ekspertyzy i opinie o projektach aktów prawnych&quot;. W obu przypadkach mamy klasyczne zadania think-tanku: badania, eksperctwo, doradztwo dla decydentów.</p>\n<h4>Sposób 1 - definicja think-tanku i analiza obu materiałów</h4>\n<p><strong>Think-tank</strong> (z ang. &quot;zbiornik myśli&quot;) = niezależna lub afiliowana instytucja badawcza, która:</p>\n<ol><li>Prowadzi <strong>badania</strong> w obszarze polityki publicznej.</li><li><strong>Tworzy analizy</strong> dla decydentów politycznych (rządu, parlamentu, samorządu).</li><li><strong>Popularyzuje</strong> wyniki badań (publikuje raporty, organizuje konferencje, wypowiedzi medialne).</li><li><strong>Wpływa na proces decyzyjny</strong> w państwie.</li></ol>\n<p><strong>Klasyfikacja think-tanków (wg The McGann Index):</strong></p>\n<ul><li>Powiązane z rządem (government-affiliated) - np. OSW.</li><li>Niezależne / non-profit - np. ISP.</li><li>Akademickie - przy uniwersytetach.</li><li>Korporacyjne / branżowe.</li></ul>\n<p><strong>Materiał 1. - OSW (państwowy think-tank):</strong></p>\n<p>Zadania OSW (art. 2):</p>\n<ul><li><em>&quot;gromadzenie, opracowywanie oraz udostępnianie organom władzy publicznej informacji o istotnych wydarzeniach i procesach politycznych, społecznych i gospodarczych&quot;</em> - to typowe zadanie eksperckie.</li><li><em>&quot;przygotowywanie analiz, ekspertyz i studiów prognostycznych&quot;</em> - wprost zdefiniowane jako działalność analityczna.</li><li>Obszar geograficzny: Europa Środkowa, Wschodnia, Rosja, Bałkany, Kaukaz, Azja Centralna - czyli specjalizacja regionalna.</li></ul>\n<p>→ OSW jest klasycznym <strong>państwowym think-tankiem</strong> specjalizującym się w polityce wschodniej. Można go porównać do amerykańskiego <strong>RAND Corporation</strong> czy niemieckiego <strong>SWP (Stiftung Wissenschaft und Politik)</strong>.</p>\n<p><strong>Materiał 2. - ISP (niezależny / pozarządowy think-tank):</strong></p>\n<p>Zadania ISP (§ 6.1):</p>\n<ul><li><em>&quot;inicjowanie, wspieranie i prowadzenie badań naukowych&quot;</em> - funkcja badawcza.</li><li><em>&quot;popularyzacja ekspertyz i opinii o projektach aktów prawnych&quot;</em> - wpływ na proces ustawodawczy.</li><li><em>&quot;przygotowywanie opracowań, analiz i sondaży [ ] dotyczących pożądanych, nowych rozwiązań prawnych&quot;</em> - propozycje reform dla decydentów.</li><li><em>&quot;przekazywanie ośrodkom opiniotwórczym&quot;</em> - funkcja public outreach.</li></ul>\n<p>→ ISP jest klasycznym <strong>niezależnym think-tankiem</strong> typu policy-research. Można go porównać do amerykańskiego <strong>Brookings Institution</strong> czy niemieckiego <strong>Bertelsmann Stiftung</strong>.</p>\n<p><strong>Wniosek - dwa rodzaje think-tanków:</strong></p>\n<p>| Cecha | OSW (mat. 1) | ISP (mat. 2) |<br>| Forma prawna | Państwowa jednostka | Fundacja |<br>| Specjalizacja | Polityka zagraniczna | Polityka publiczna ogółem |<br>| Adresat ekspertyz | Organy władzy | Decydenci + opinia publiczna |<br>| Finansowanie | Budżet państwa | NGO + projekty + dotacje |<br>| Funkcja think-tanku | TAK (państwowy) | TAK (niezależny) |</p>\n<p>Mimo różnic prawno-organizacyjnych, <strong>obie</strong> spełniają definicję think-tanku.</p>\n<h4>Sposób 2 - porównanie do polskich i światowych think-tanków</h4>\n<p>W Polsce funkcjonuje wiele think-tanków różnego typu:</p>\n<p><strong>Państwowe:</strong></p>\n<ul><li><strong>OSW</strong> (Ośrodek Studiów Wschodnich) - od 1990 r., polityka wschodnia.</li><li><strong>PISM</strong> (Polski Instytut Spraw Międzynarodowych) - od 1947 r., polityka zagraniczna.</li><li><strong>CASE</strong> (Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych) - od 1991 r., gospodarka.</li></ul>\n<p><strong>Niezależne (fundacje):</strong></p>\n<ul><li><strong>ISP</strong> (Instytut Spraw Publicznych) - od 1995 r., polityka publiczna.</li><li><strong>Fundacja Batorego</strong> - społeczeństwo obywatelskie, demokracja.</li><li><strong>Klub Jagielloński</strong> - polityka publiczna z perspektywy konserwatywnej.</li><li><strong>Fundacja Republikańska</strong>.</li></ul>\n<p><strong>Międzynarodowe odpowiedniki:</strong></p>\n<ul><li>USA: Brookings, RAND, Heritage Foundation, Cato Institute, Atlantic Council.</li><li>UK: Chatham House (Royal Institute of International Affairs).</li><li>Niemcy: SWP, DGAP.</li><li>Francja: IFRI.</li></ul>\n<p>W polskim arkuszu CKE celowo zestawiono OSW i ISP, by pokazać <strong>dwie ścieżki organizacyjne</strong> think-tanku: państwową i pozarządową. Obie są legalne i obie pełnią tę samą funkcję merytoryczną.</p>\n<h4>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 5.2, max 1 pkt)</h4>\n<blockquote><strong>1 pkt</strong> - poprawne rozstrzygnięcie (Tak) <strong>+</strong> sformułowanie poprawnego uzasadnienia odwołującego się do obu materiałów.<br><strong>0 pkt</strong> - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Akceptowany wariant kluczowy:</strong><br><em>&quot;Oba podmioty mają prowadzić działalność ekspercką, w tym opracowywać analizy w kwestiach istotnych dla państwa i powiązanych z jego polityką zagraniczną.&quot;</em><br><br><strong>KRYTYCZNE:</strong> klucz wymaga odwołania się do <strong>obu</strong> materiałów. Najlepiej <strong>przepisać kluczowe słowa</strong> z każdego: dla OSW &quot;analizy, ekspertyzy i studia prognostyczne&quot;, dla ISP &quot;badania naukowe, opracowania, analizy i sondaże&quot;.</blockquote>\n<h4>Reference politologiczny</h4>\n<p>Kluczowe pojęcia:</p>\n<ul><li><strong>Think-tank</strong> - instytucja badawcza i ekspercka wpływająca na politykę publiczną.</li><li><strong>Społeczeństwo obywatelskie</strong> - think-tanki niezależne (ISP) są jego elementem; państwowe (OSW) są częścią administracji.</li><li><strong>Polityka publiczna</strong> (public policy) - przedmiot badań think-tanków.</li><li><strong>Doradztwo strategiczne</strong> - funkcja think-tanków wobec decydentów.</li><li><strong>Lobbying</strong> vs <strong>think-tank</strong> - lobbying broni interesów konkretnej grupy; think-tank deklaruje neutralność i prowadzi badania (choć w praktyce często mają orientację ideologiczną).</li></ul>\n<p>McGann Index (Global Go To Think Tank Index) - coroczny ranking think-tanków na świecie publikowany przez University of Pennsylvania. W 2020 r. <strong>PISM</strong> zajmował wysoką pozycję wśród polskich think-tanków (top-30 globalnie w kategoriach polityki bezpieczeństwa).</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - &quot;Nie, bo OSW jest państwowy, więc nie jest think-tankiem&quot;. To FAŁSZ. Think-tank może być państwowy, niezależny lub akademicki - kluczowe jest <strong>co robi</strong>, a nie <strong>kto za nim stoi</strong>. OSW prowadzi działalność ekspercką → jest think-tankiem.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Druga pułapka - uzasadnienie tylko dla jednego materiału. Polecenie wymaga obu. Najlepiej napisać: &quot;OSW prowadzi [X cytat], ISP prowadzi [Y cytat], oba są think-tankami&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pomyl think-tank z <strong>agencją wywiadowczą</strong> (np. ABW, AW). Think-tank nie zbiera tajnych informacji ani nie prowadzi działań operacyjnych - analizuje informacje <strong>publicznie dostępne</strong> w celu doradztwa politycznego.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Czwarta pułapka - pomylenie think-tanku z <strong>biurem analiz parlamentarnych</strong> (np. Biuro Analiz Sejmowych - BAS). BAS służy konkretnemu organowi (Sejmowi); think-tank działa szerzej i niezależnie.</blockquote>"}]}