{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/7.2","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"7.2","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nRozstrzygnij, czy tekst 2. dotyczy tradycyjnej obrzędowości dorocznej. Odpowiedź\nuzasadnij, odwołując się do tego tekstu.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -\n7.2.\n0-1\n7.1.\n0-1-2\nMWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZR) I. Wiedza i rozumienie.\n2) Zdający analizuje różnorodne […]\nzachowania społeczno-polityczne […].\n(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n2) Zdający wykazuje się umiejętnością\nczytania ze zrozumieniem tekstów […]\noraz interpretacji innych źródeł […].\n(ZR) II. Różnorodność kulturowa.\n7) Zdający wyjaśnia znaczenie obrzędów\nprzejścia i wykazuje ich obecność w polskiej\nkulturze współczesnej.\n8) Zdający wykazuje obecność tradycyjnej\nobrzędowości dorocznej w polskiej kulturze\nwspółczesnej.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie - Nie.\nUzasadnienie -\nTyp 1.: Opis dotyczy wesela, który to obrzęd jest obrzędem przejścia - od stanu wolnego do\nnowego etapu życia w małżeństwie.\nTyp 2.: Opis dotyczy wesela, który to obrzęd nie jest charakterystyczny dla obrzędowości\ndorocznej - nie powtarza się cyklicznie.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"**Rozstrzygnięcie: Nie.** **Uzasadnienie:** tekst 2. opisuje **wesele** (mowa o „weselnikach\", „zięciu\", „uroczystościach rodzinnych\") — wesele szamotulskie. Jest to **obrzęd przejścia**, towarzyszący zmianie statusu jednostki: przejściu ze stanu wolnego do małżeństwa. Obrzędowość **doroczna** obejmuje natomiast obrzędy **powtarzające się cyklicznie w rytmie roku** (kolędowanie, dożynki, śmigus-dyngus, andrzejki), a wesele takiego charakteru nie ma — odbywa się raz, w związku z konkretnym wydarzeniem w życiu konkretnych osób.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-7.2.webp","solution_image":null,"topics":"UNESCO, ONZ, niematerialne dziedzictwo kulturowe, trzecia generacja praw czlowieka, obrzedy przejscia","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 7.2. (0-1)
Rozstrzygnij, czy tekst 2. dotyczy tradycyjnej obrzędowości dorocznej. Odpowiedź
uzasadnij, odwołując się do tego tekstu.
Rozstrzygnięcie -
Uzasadnienie -
7.2.
0-1
7.1.
0-1-2
MWOP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 7.2. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
(ZR) I. Wiedza i rozumienie.

\n
  1. Zdający analizuje różnorodne […]
\n

zachowania społeczno-polityczne […].
(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie
informacji.

\n
  1. Zdający wykazuje się umiejętnością
\n

czytania ze zrozumieniem tekstów […]
oraz interpretacji innych źródeł […].
(ZR) II. Różnorodność kulturowa.

\n
  1. Zdający wyjaśnia znaczenie obrzędów
\n

przejścia i wykazuje ich obecność w polskiej
kulturze współczesnej.

\n
  1. Zdający wykazuje obecność tradycyjnej
\n

obrzędowości dorocznej w polskiej kulturze
współczesnej.
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Rozstrzygnięcie - Nie.
Uzasadnienie -
Typ 1.: Opis dotyczy wesela, który to obrzęd jest obrzędem przejścia - od stanu wolnego do
nowego etapu życia w małżeństwie.
Typ 2.: Opis dotyczy wesela, który to obrzęd nie jest charakterystyczny dla obrzędowości
dorocznej - nie powtarza się cyklicznie.
Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Rozstrzygnięcie: Nie. Uzasadnienie: tekst 2. opisuje wesele (mowa o „weselnikach", „zięciu", „uroczystościach rodzinnych") — wesele szamotulskie. Jest to obrzęd przejścia, towarzyszący zmianie statusu jednostki: przejściu ze stanu wolnego do małżeństwa. Obrzędowość doroczna obejmuje natomiast obrzędy powtarzające się cyklicznie w rytmie roku (kolędowanie, dożynki, śmigus-dyngus, andrzejki), a wesele takiego charakteru nie ma — odbywa się raz, w związku z konkretnym wydarzeniem w życiu konkretnych osób.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie - Nie, tekst 2. nie dotyczy tradycyjnej obrzędowości dorocznej.

\n

Uzasadnienie - Tekst 2. opisuje wesele szamotulskie ("Moja matulinko, otwierejcie drzwi, byndziecie radzi zięciowi…"; "przekazywana jest [ ] w życiu i uroczystościach rodzinnych"). Wesele to obrzęd przejścia - towarzyszy zmianie stanu społecznego (z osoby wolnej do małżonka), zachodzi raz w życiu danej pary i jest powiązany z konkretnym etapem cyklu życia jednostki (małżeństwo). Obrzędowość doroczna to natomiast obrzędy powtarzające się cyklicznie w roku kalendarzowym (Boże Narodzenie, Wielkanoc, dożynki, sobótki, śmigus-dyngus). Tekst 2. nie wspomina o cykliczności rocznej ani nie wiąże obrzędu z porą roku - jest to klasyczna obrzędowość rodzinna / cyklu życia, nie doroczna.

\n

Sposób 1 - typologia obrzędowości tradycyjnej

\n

W etnologii polskiej (B. Stelmachowska, K. Moszyński, J.S. Bystroń) wyróżnia się trzy główne typy obrzędowości tradycyjnej:

\n

| Typ | Charakterystyka | Przykłady |
| Obrzędy doroczne (kalendarzowe) | Powtarzają się cyklicznie w roku; związane z porami roku, świętami religijnymi, agrarnym cyklem | Boże Narodzenie, Wielkanoc, Śmigus-dyngus, Sobótki (noc świętojańska), dożynki, Andrzejki, Zaduszki |
| Obrzędy rodzinne (cyklu życia / przejścia) | Towarzyszą zmianom stanu społecznego jednostki; raz w życiu lub kilka razy | Chrzciny, oczepiny, wesele, pogrzeb, postrzyżyny, pielgrzymka |
| Obrzędy okazjonalne | Związane z konkretnym wydarzeniem, niecykliczne | Modły o deszcz, dziękczynienie po wojnie, święta państwowe |

\n

Wesele należy do II kategorii (obrzędy rodzinne, przejścia), nie do I (doroczne).

\n

Kluczowe pojęcie: "obrzęd przejścia" (rite de passage) - wprowadzone przez Arnolda van Gennepa (Les rites de passage, 1909). Obrzęd przejścia ma trzy fazy:

\n
  1. Separacja (oddzielenie od starego stanu): np. stary stan wolnego.
  2. Transformacja (liminalność, faza przejściowa): ceremonia ślubna.
  3. Inkorporacja (włączenie do nowego stanu): wesele, oczepiny.
\n

Wesele = klasyczny obrzęd przejścia, NIE doroczny.

\n

Sposób 2 - analiza tekstu (elementy świadczące przeciwko "dorocznej")

\n

W tekście 2. mamy jasne wskaźniki, że to obrzęd rodzinny, a nie doroczny:

\n
"przekazywana jest od wielu pokoleń w swych naturalnych schematach i kontynuowana w życiu i uroczystościach rodzinnych szamotulan"
\n

→ Wprost wskazane: "uroczystościach rodzinnych", NIE "świętach kalendarza".

\n
"Moja matulinko, otwierejcie drzwi, byndziecie radzi zięciowi…"
\n

→ Pieśń o zięciu = pieśń weselna. To dowód na obrzęd weselny, nie doroczny.

\n
"Tradycja ta skupia w sobie wszystkie elementy szamotulskiego folkloru: muzykę, słowo w oracjach i pieśniach, regionalny strój i taniec."
\n

→ "Oracje" (przemowy weselne) i "taniec" weselny - wszystko wskazuje na ceremonię ślubną.

\n

W tekście NIE ma:

\n\n

→ Brak wskaźników dorocznej, obecne wskaźniki rodzinnej (przejścia).

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 7.2, max 1 pkt)

\n
1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie (Nie) + sformułowanie poprawnego uzasadnienia odwołującego się do tekstu.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Akceptowane warianty uzasadnienia:
- Typ 1.: "Opis dotyczy wesela - obrzędu przejścia (od stanu wolnego do małżeństwa)".
- Typ 2.: "Opis dotyczy wesela - obrzędu, który nie powtarza się cyklicznie w roku".

KRYTYCZNE: uzasadnienie musi:
1. Zidentyfikować obrzęd (wesele).
2. Zaklasyfikować go (rodzinny / cyklu życia / przejścia).
3. Skontrastować z obrzędem dorocznym (cykliczność roczna).
\n

Reference politologiczny / kulturowy

\n

Kluczowe pojęcia (z socjologii kultury, etnologii):

\n\n

W Polsce Krajowa Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego prowadzona jest przez Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID), na podstawie Konwencji UNESCO z 2003 r. o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - uczeń odpowiada "Tak", bo widzi "od wielu pokoleń" i myśli, że to "co roku". Ale "od wielu pokoleń" znaczy "przez długie lata", a nie "co roku". Trzeba odróżnić trwałość historyczną (od wielu pokoleń) od cykliczności rocznej (doroczna).
\n
⚠️ Uwaga: Druga pułapka - uzasadnienie bez identyfikacji obrzędu. Klucz wymaga, by uczeń zauważył, że to wesele (na podstawie cytatów). Bez tego - uzasadnienie wisi w powietrzu.
\n
⚠️ Uwaga: Pułapka pojęciowa - pomylenie "obrzęd doroczny" z "obrzęd tradycyjny". Wszystkie obrzędy z tekstu są tradycyjne, ale tylko niektóre są doroczne. "Tradycyjna" nie znaczy "doroczna".
\n
⚠️ Uwaga: Lista przykładowych obrzędów dorocznych (na potrzeby zadań WOS):
- Wigilia, pasterka, kolędowanie (24-25 XII).
- Trzech Króli (6 I).
- Tłusty czwartek, ostatki (luty/marzec).
- Wielki Tydzień, Wielkanoc, śmigus-dyngus.
- Sobótki, noc świętojańska (23-24 VI).
- Dożynki (sierpień/wrzesień).
- Wszystkich Świętych, Zaduszki (1-2 XI).
- Andrzejki (29 XI).
"}]}