Zadanie 8.
Materiał 1. Tekst o referendach
[Referenda obligatoryjne] mają charakter obowiązkowy, co oznacza, że ich odbycie jest
niezbędne dla przyjęcia określonego rozstrzygnięcia. Innymi słowy[:] bez przeprowadzenia
referendum nie jest możliwe skuteczne wprowadzanie określonego rozwiązania, z uwagi na
brak alternatywnej drogi do jego podjęcia.
P. Uziębło, Demokracja partycypacyjna, Gdańsk 2009, s. 46.
Materiał 2. Przepisy prawne z Konstytucji RP
Art. 90.1. Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać
organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów
władzy państwowej w niektórych sprawach.
ogólnokrajowym zgodnie z przepisem artykułu 125.
Art. 125.1. W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być przeprowadzone
referendum ogólnokrajowe.
Dz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 10 lutego 2024 r.).
Odpowiedź: 8.1. Rozstrzygnięcie: Nie. Uzasadnienie: oba przytoczone przepisy posługują się słowem „może" — art. 90 ust. 3 („może być uchwalone w referendum") oraz art. 125 ust. 1 („może być przeprowadzone referendum"). Mówią więc o możliwości, a nie o konieczności przeprowadzenia głosowania. Ponadto Konstytucja przewiduje alternatywną drogę wyrażenia zgody na ratyfikację umowy z art. 90 — ustawę uchwaloną kwalifikowaną większością 2/3 w obu izbach. Skoro istnieje inna droga, referendum nie ma charakteru obligatoryjnego. 8.2. 1. bezpośredniej 2. Sejm RP (bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów) 3. Prezydent RP — za zgodą Senatu RP 8.3. B — 2003. Chodzi o referendum akcesyjne z 7–8 czerwca 2003 r., w którym Polacy wyrazili zgodę na ratyfikację traktatu akcesyjnego, a tym samym na przystąpienie do Unii Europejskiej. Frekwencja wyniosła 58,85%, a za przystąpieniem opowiedziało się 77,45% głosujących.
\nTreść zadania (CKE)
\nPodziały referendów
\nKryterium | Rodzaje
konieczność przeprowadzenia | obligatoryjne (obowiązkowe) — fakultatywne (możliwe)
skutek prawny | wiążące — konsultacyjne (opiniodawcze)
zasięg | ogólnokrajowe — lokalne
moment | ratyfikacyjne (przed wejściem aktu w życie) — zatwierdzające (po uchwaleniu)
W Polsce referendum ogólnokrajowe jest fakultatywne i wiążące pod warunkiem frekwencji przekraczającej 50% uprawnionych (art. 125 ust. 3).
\nKto zarządza referendum ogólnokrajowe
\nOrgan | Tryb
Sejm RP | uchwała podjęta bezwzględną większością głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów
Prezydent RP | postanowienie za zgodą Senatu RP (bezwzględna większość)
Z wnioskiem o zarządzenie referendum przez Sejm mogą wystąpić: Senat, Rada Ministrów albo grupa 500 000 obywateli. Sejm nie ma jednak obowiązku takiego wniosku uwzględnić.
\nReferenda ogólnokrajowe w III RP
\nRok | Przedmiot | Frekwencja | Wynik wiążący?
1996 | powszechne uwłaszczenie i prywatyzacja | 32,4% | nie
1997 | zatwierdzenie Konstytucji RP | 42,9% | tak (inna podstawa prawna — bez progu)
2003 | przystąpienie do Unii Europejskiej (art. 90) | 58,85% | tak
2015 | JOW-y, finansowanie partii, podatki | 7,8% | nie
2023 | cztery pytania, przy wyborach parlamentarnych | 40,9% | nie
Tylko referendum z 2003 r. miało za podstawę art. 90 — jako zgoda na przekazanie kompetencji organów władzy państwowej organizacji międzynarodowej.
\nArt. 90 — dwie drogi ratyfikacji
\nKonstytucja daje wybór (art. 90 ust. 2 i 3), a decyzję o trybie podejmuje Sejm bezwzględną większością głosów:
\nDroga | Wymóg
ustawa | zgoda 2/3 głosów w Sejmie i 2/3 głosów w Senacie, przy kworum połowy ustawowej liczby członków
referendum ogólnokrajowe | zgodnie z art. 125 — wiążące przy frekwencji > 50%
Istnienie tej alternatywy jest właśnie dowodem, że referendum z art. 90 nie jest obligatoryjne — a to sedno zadania 8.1.
\nPunktacja CKE
\nTypowy błąd: W 8.1 uzasadnienie musi wychwycić jedno słowo: „może". Cała odpowiedź opiera się na trybie przepisu. Uzasadnienie odwołujące się do praktyki („bo rzadko się je organizuje") nie punktuje — zadanie pyta o konstrukcję prawną. Nie myl referendum obligatoryjnego z wiążącym. Obligatoryjne to takie, którego trzeba przeprowadzić; wiążące — takie, którego wynik jest rozstrzygający. Polskie referendum ogólnokrajowe jest fakultatywne, ale może być wiążące (przy frekwencji powyżej 50%). W 8.2 luka 3. bywa wypełniana „Prezydent RP za zgodą Sejmu". Konstytucja mówi wyraźnie: za zgodą Senatu. Sejm zarządza referendum samodzielnie, uchwałą. Nie wpisuj w lukę 1. „przedstawicielskiej". Referendum to forma demokracji bezpośredniej — obywatele decydują sami, bez pośrednictwa reprezentantów. W 8.3 kusi rok 1997. W 1997 r. odbyło się referendum konstytucyjne (zatwierdzenie Konstytucji RP), oparte na innej podstawie — przepisach ustawy konstytucyjnej z 1992 r., a nie na art. 90. Rok 2015 to referendum o JOW-ach i finansowaniu partii (art. 125), a 2023 — referendum przy wyborach parlamentarnych, również z art. 125. Tylko rok 2003 dotyczył przekazania kompetencji organizacji międzynarodowej. Progi w 8.2: trzy luki = 2 pkt, dwie = 1 pkt, jedna = 0 pkt.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Rozstrzygnięcie - przepis z art. 67.1. Konstytucji RP.
\nUzasadnienie - Przepis art. 67.1 mówi o prawie do zabezpieczenia społecznego (renty, emerytury, świadczenia w razie choroby i inwalidztwa). To prawo z kategorii praw socjalno-ekonomicznych, które w Polsce przysługują wyłącznie obywatelom polskim. Pozostałe dwa przepisy dotyczą OSÓB NIEBĘDĄCYCH obywatelami:
\nKonstytucja RP rozróżnia podmioty praw poprzez konstrukcje gramatyczne:
\n| Art. | Adresat | Rodzaj prawa | Wyłącznie dla obywateli RP? |
| 52.5 | osoba polskiego pochodzenia (nie obywatel RP) | prawo osiedlenia się | ❌ NIE (dotyczy Polonii - cudzoziemców) |
| 56.2 | osoba szukająca ochrony (cudzoziemiec) | status uchodźcy | ❌ NIE (z definicji dla cudzoziemców) |
| 67.1 | „osoba" w kontekście zabezpieczenia społecznego | prawo do zabezpieczenia społecznego | ✅ TAK (prawa socjalne tylko dla obywateli RP) |
Wniosek: art. 67.1 dotyczy prawa, które konstytucyjnie przysługuje WYŁĄCZNIE obywatelom RP.
\nKonstytucja RP w Rozdziale II rozróżnia trzy kategorie praw:
\nArt. 67.1 należy do TRZECIEJ kategorii - prawa socjalne - przysługującej wyłącznie obywatelom polskim.
\n📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 8, max 1 pkt):\n
- 1 pkt - wskazanie art. 67.1 + uzasadnienie odwołujące się do tego, że prawa socjalne należą się tylko obywatelom RP (LUB że pozostałe artykuły dotyczą cudzoziemców).
- 0 pkt - wybór art. 52.5 lub art. 56.2 albo brak uzasadnienia.
Akceptowane uzasadnienia:
- „prawa socjalne (zabezpieczenie społeczne) nie przysługują cudzoziemcom",
- „art. 52.5 dotyczy osób polskiego pochodzenia, które mogą być cudzoziemcami",
- „art. 56.2 dotyczy cudzoziemców (uchodźców)",
- „tylko obywatel RP ma konstytucyjne prawo do zabezpieczenia społecznego".
📖 Konstytucja RP - adresaci praw i wolności (Rozdział II):\n
Prawa „każdego człowieka":
- art. 30 - godność,
- art. 38 - prawo do życia,
- art. 41 - nietykalność osobista,
- art. 47 - prawo do prywatności,
- art. 53 - wolność sumienia i religii,
- art. 54 - wolność wypowiedzi.
Prawa zarezerwowane dla obywateli RP:
- art. 60 - dostęp do służby publicznej,
- art. 62 - prawo wyborcze,
- art. 67 - prawo do zabezpieczenia społecznego,
- art. 68 - prawo do ochrony zdrowia,
- art. 70 - prawo do nauki bezpłatnej,
- art. 71 - pomoc rodzinom wielodzietnym, niepełnosprawnym,
- art. 72 - ochrona praw dziecka.
Prawa specyficzne dla osób polskiego pochodzenia (Polonii):
- art. 52.5 - prawo osiedlenia się w RP na stałe (Karta Polaka, repatriacja).
Prawa cudzoziemców:
- art. 56.1 - prawo azylu,
- art. 56.2 - status uchodźcy (zgodnie z umowami międzynarodowymi - Konwencja Genewska 1951).
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - uczeń wybiera art. 56.2 myśląc, że dotyczy obywatela polskiego ubiegającego się o uchodźstwo. ALE z definicji uchodźca to OSOBA NIEBĘDĄCA obywatelem państwa, w którym szuka ochrony (art. 1 Konwencji Genewskiej 1951). Polak nie może być uchodźcą w Polsce.\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - wybór art. 52.5 myśląc, że dotyczy „osiedlenia się w Polsce" przysługującego obywatelom RP. ALE obywatel RP nie potrzebuje prawa do osiedlenia się w RP - ma je z mocy obywatelstwa. Przepis dotyczy OSÓB POLSKIEGO POCHODZENIA (Polonii, Polaków z Kresów, Karpat), które są CUDZOZIEMCAMI w sensie prawnym."}]}