{"id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/8.1","paper_id":"wos-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"8.1","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nRozstrzygnij, czy w porządku prawnym Rzeczypospolitej Polskiej występuje\nreferendum obligatoryjne. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przytoczonych\nprzepisów prawnych.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\n(ZP) I. Wiedza i rozumienie.\n3) Zdający przedstawia funkcjonowanie\nsystemu politycznego Rzeczypospolitej\nPolskiej.\n(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\n2) Zdający wykazuje się umiejętnością\nczytania ze zrozumieniem […] innych\nźródeł […].\n(ZP) III. Organy władzy publicznej\nw Rzeczypospolitej Polskiej.\n2) Zdający […] przedstawia specyfikę\nreferendum ogólnokrajowego […]\nw Rzeczypospolitej Polskiej.\n(ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej.\n3) Zdający […] interpretuje przepisy prawne.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie - Nie.\nUzasadnienie -\nTyp 1.: Oba artykuły (art. 90 i art. 125.) stanowią o możliwości przeprowadzenia referendum,\na nie - o jego konieczności.\nTyp 2.: Referendum nie jest według przepisów jedyną drogą wprowadzenia określonego\nrozwiązania.","solution":"**Rozstrzygnięcie: Nie.** **Uzasadnienie:** oba przytoczone przepisy posługują się słowem **„może\"** — art. 90 ust. 3 („**może być** uchwalone w referendum\") oraz art. 125 ust. 1 („**może być** przeprowadzone referendum\"). Mówią więc o **możliwości**, a nie o konieczności przeprowadzenia głosowania. Ponadto Konstytucja przewiduje **alternatywną drogę** wyrażenia zgody na ratyfikację umowy z art. 90 — ustawę uchwaloną kwalifikowaną większością 2/3 w obu izbach. Skoro istnieje inna droga, referendum nie ma charakteru obligatoryjnego.","image":"img/wos-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-8.1.webp","solution_image":null,"topics":"referendum obligatoryjne i fakultatywne, demokracja bezposrednia, art. 90 i 125 Konstytucji RP, referendum akcesyjne 2003","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 8.1. (0-1)
Rozstrzygnij, czy w porządku prawnym Rzeczypospolitej Polskiej występuje
referendum obligatoryjne. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przytoczonych
przepisów prawnych.
Rozstrzygnięcie -
Uzasadnienie -

","answer_text_html":"

Zadanie 8.1. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
(ZP) I. Wiedza i rozumienie.

\n
  1. Zdający przedstawia funkcjonowanie
\n

systemu politycznego Rzeczypospolitej
Polskiej.
(ZP) II. Wykorzystanie i tworzenie
informacji.

\n
  1. Zdający wykazuje się umiejętnością
\n

czytania ze zrozumieniem […] innych
źródeł […].
(ZP) III. Organy władzy publicznej
w Rzeczypospolitej Polskiej.

\n
  1. Zdający […] przedstawia specyfikę
\n

referendum ogólnokrajowego […]
w Rzeczypospolitej Polskiej.
(ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej.

\n
  1. Zdający […] interpretuje przepisy prawne.
\n

Zasady oceniania
1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie poprawnego uzasadnienia.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Rozstrzygnięcie - Nie.
Uzasadnienie -
Typ 1.: Oba artykuły (art. 90 i art. 125.) stanowią o możliwości przeprowadzenia referendum,
a nie - o jego konieczności.
Typ 2.: Referendum nie jest według przepisów jedyną drogą wprowadzenia określonego
rozwiązania.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Rozstrzygnięcie: Nie. Uzasadnienie: oba przytoczone przepisy posługują się słowem „może" — art. 90 ust. 3 („może być uchwalone w referendum") oraz art. 125 ust. 1 („może być przeprowadzone referendum"). Mówią więc o możliwości, a nie o konieczności przeprowadzenia głosowania. Ponadto Konstytucja przewiduje alternatywną drogę wyrażenia zgody na ratyfikację umowy z art. 90 — ustawę uchwaloną kwalifikowaną większością 2/3 w obu izbach. Skoro istnieje inna droga, referendum nie ma charakteru obligatoryjnego.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie - Nie, w porządku prawnym Rzeczypospolitej Polskiej nie występuje referendum obligatoryjne.

\n

Uzasadnienie - Zgodnie z definicją z materiału 1., referendum obligatoryjne to takie, którego "odbycie jest niezbędne dla przyjęcia określonego rozstrzygnięcia" - bez referendum nie można w żaden inny sposób przyjąć danego rozstrzygnięcia. Tymczasem oba przepisy Konstytucji RP przytoczone w materiale 2. używają sformułowania "MOŻE być przeprowadzone referendum" (art. 90 ust. 3: "Wyrażenie zgody na ratyfikację takiej umowy może być uchwalone w referendum ogólnokrajowym"; art. 125 ust. 1: "W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe"). Słowo "może" wskazuje na fakultatywność, nie obligatoryjność. Co więcej, referendum nie jest jedyną drogą wprowadzenia danego rozwiązania - np. ratyfikację umowy międzynarodowej z art. 90 można alternatywnie uchwalić w drodze ustawowej (z większością 2/3 głosów w Sejmie i Senacie).

\n

Sposób 1 - analiza przepisów Konstytucji RP

\n

Definicja referendum obligatoryjnego (materiał 1):

\n
"[Referenda obligatoryjne] mają charakter obowiązkowy, co oznacza, że ich odbycie jest niezbędne dla przyjęcia określonego rozstrzygnięcia. Innymi słowy: bez przeprowadzenia referendum nie jest możliwe skuteczne wprowadzanie określonego rozwiązania, z uwagi na brak alternatywnej drogi do jego podjęcia."
\n

Dwa kluczowe warunki referendum obligatoryjnego:

\n
  1. Odbycie jest niezbędne (nie tylko możliwe).
  2. Brak alternatywnej drogi do tego samego rozstrzygnięcia.
\n

Analiza art. 90 Konstytucji RP:

\n
"Art. 90.1. Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach."
\n
"3. Wyrażenie zgody na ratyfikację takiej umowy może być uchwalone w referendum ogólnokrajowym zgodnie z przepisem artykułu 125."
\n

Kluczowe słowo: "może być" - nie "musi być". To fakultatywność.

\n

Dodatkowo art. 90 ust. 2 (nieprzytoczony, ale obowiązujący): "Ustawa wyrażająca zgodę na ratyfikację umowy międzynarodowej, o której mowa w ust. 1, jest uchwalana przez Sejm większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz przez Senat większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów." - czyli istnieje alternatywna droga ustawowa.

\n

→ Art. 90 dopuszcza DWIE drogi ratyfikacji umowy o przekazaniu kompetencji: ustawa kwalifikowaną większością LUB referendum. Brak obligatoryjności.

\n

Analiza art. 125 Konstytucji RP:

\n
"Art. 125.1. W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe."
\n

Znowu "może być" - fakultatywność. Decyzja o zwołaniu należy do Sejmu (bezwzględną większością) lub Prezydenta (za zgodą Senatu).

\n

→ Żaden z przepisów nie nakazuje obligatoryjnie przeprowadzania referendum.

\n

Sposób 2 - porównanie z państwami z referendum obligatoryjnym

\n

W niektórych państwach istnieje referendum obligatoryjne. Klasyczne przykłady:

\n

| Państwo | Sytuacja referendum obligatoryjnego |
| Szwajcaria | Każda zmiana konstytucji + przystąpienie do organizacji ponadnarodowych - obligatoryjnie |
| Australia | Każda zmiana konstytucji federalnej - obligatoryjnie |
| Irlandia | Każda zmiana konstytucji - obligatoryjnie |
| Dania | Niektóre poprawki konstytucji - obligatoryjnie |

\n

W Polsce referendum może być fakultatywne (decyzję o zwołaniu podejmuje Sejm lub Prezydent) lub wymagane w bardzo specyficznych przypadkach:

\n\n

Dla porównania historycznego: Konstytucja RP z 1997 r. została zatwierdzona w referendum (25 V 1997), ale nie dlatego, że było ono prawnie obligatoryjne, lecz dlatego, że ówczesny ustawodawca tak zdecydował przy uchwalaniu ustawy o trybie przygotowania i uchwalenia konstytucji.

\n

→ W RP nie ma typu referendum, którego nieprzeprowadzenie blokuje wprowadzenie rozwiązania.

\n

Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8.1, max 1 pkt)

\n
1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie (Nie) + sformułowanie poprawnego uzasadnienia odwołującego się do przepisów.
0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Akceptowane warianty uzasadnienia:
- Typ 1.: "Oba artykuły (art. 90 i art. 125) stanowią o możliwości przeprowadzenia referendum, a nie o jego konieczności".
- Typ 2.: "Referendum nie jest jedyną drogą wprowadzenia rozwiązania (np. art. 90 dopuszcza także ścieżkę ustawową)".

KRYTYCZNE: uzasadnienie musi:
1. Powołać się na kluczowe słowo "może" w obu artykułach (a nie "musi").
2. Wskazać alternatywną drogę (ustawowa) lub fakultatywność.
3. Najlepiej przepisać DOSŁOWNIE fragment z Konstytucji.
\n

Reference politologiczny

\n

Kluczowe pojęcia z reference (sekcje 1, 4, 10):

\n

Konstytucja RP, art. 90:

\n
"Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach."
\n

Konstytucja RP, art. 125:

\n
"W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe."
\n

Typy referendów w RP:

\n
  1. Referendum ogólnokrajowe (art. 125) - w sprawach o szczególnym znaczeniu.
  2. Referendum w sprawie ratyfikacji umowy międzynarodowej (art. 90 ust. 3) - przekazanie kompetencji.
  3. Referendum w sprawie zatwierdzenia zmiany Konstytucji (art. 235 ust. 6) - zmiana rozdziałów I, II lub XII.
  4. Referendum lokalne (gminne, powiatowe, wojewódzkie) - np. w sprawie odwołania wójta/burmistrza, w sprawie samoopodatkowania gminy.
\n

Próg ważności referendum:

\n\n

Referenda przeprowadzone w III RP (od 1989):

\n\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - uczeń odpowiada "Tak", bo Konstytucja "przewiduje" referendum. Ale przewiduje ≠ wymaga. "Może być" znaczy fakultatywność, NIE obligatoryjność.
\n
⚠️ Uwaga: Druga pułapka - pomylenie referendum obligatoryjnego z referendum wiążącym. Obligatoryjne = musi być przeprowadzone. Wiążące = jego wynik wiąże państwo. To dwie różne kategorie.
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o kategorii referendum krajowe vs lokalne. Pytanie dotyczy ogólnokrajowego (Konstytucja RP, art. 90 i 125). W referendach lokalnych może być wymóg obligatoryjny w niektórych sytuacjach (np. odwołanie organu wykonawczego gminy), ale to inne zagadnienie.
\n
⚠️ Uwaga: Cytuj DOSŁOWNIE "może być" z Konstytucji - to klucz argumentu. Klucz CKE liczy precyzję cytatu prawnego.
"}]}